«Osy kúnniń qyzdary»...

1988 jyly mektepte oqyp júrgen kezimde ákem Keńestiń «Janar Aıjanova degen jas qyz qazaqtyń qara dombyrasymen sahnaǵa shyǵyp, quıqyljytyp Shákárim Qudaıberdiulynyń «Anadan alǵash týǵanda» degen ánin salǵanda, kórermender uıyp tyńdady, rızashy­lyǵyn bildirip gúl syılap jatyr», dep maqtaǵany áli kúnge deıin esimde. Arada 26 jyl ótipti, qazir sol ákem (marqum) maqtaǵan Janar Aı­janova ápkemiz, Aıgúl Imanbaeva qaryndaspen birigip «KTK» telearnasynan «Toı Best star» degen baǵdarlamany basqaryp júr. Kúni keshe, 15 naýryzda keshqurym telearnany qosqanym sol-aq edi, álgi baǵdarlama júrip jatyr eken. Burynyraqta da qarap turatyn baǵdarlama edi. Qazaqy dastarqannyń qadir-qasıetin kórsetýde jan-jaqty jumys júrgizetinine de kýámiz. Et asqan aspazdardyń sheberli­gin salystyryp, músheleýdiń mánisin túsindirip, salt-dástúrimizdi ótimdi tásildermen nasıhattap jatatyn. Al bul joly kórgenim janymdy túrshiktirdi. Aldymen sahnaǵa bir jigit óleń aıtyp shyqty, artynan eki qyz kelip basynan bir tabaq borshty quıyp jiberdi, artynan bir qyz kelip basynan eki lıtr kolany asyqpaı quıdy. Án aıtyp turǵan jigit eshqandaı qarsylyq kórsetpeı, odan beter tamaqtyń ústine sekirip bılep, jalǵastyra berdi. Odan keıin saıqymazaqtyń kıiminde bir jigit shyǵyp, án aıtyp turǵan jigittiń betine qolyndaǵy tortyn jaqty. Qyzyl-sary boıaý quıdy, qustyń júnin ústine tókti. Zalda otyrǵan kórermenmen qosyla Janar men Aıgúl betin basyp, ezýi eki qula­ǵyna jetkenshe kúldi. Kola quıǵan qyz óleń aıtqan jigitke «alǵys hat» tapsyrdy. Sol baǵdarlamaǵa qonaq bolyp kelgen, únemi kempirdiń rólin somdaıtyn Erbolat degen jigit qosylyp kúldi. О́leń aıtqan jigitke Aıgúl men Janar «Bárekeldi! Jaraısyń, naǵyz jigit ekensiń» dep aıtyp jatty. Bul ne,  toıynǵandyq pa? Álde azǵynda­ǵandyq pa? Qalaı túsinýge bolady? Qudaıym-aý, nannyń usaǵyn jınap alyp jep qoıatyn qazaq búginde tamaqtyń ústine bı bılep, óleń aıtý­ǵa shyǵypty. Mundaı soraqylyq álem­niń birde-bir elinde joq. 1931-32-jyldary asharshylyqtan talaı mıllıon qazaq qynadaı qyrylyp edi, «qarny toıǵanda, qarnyń ash kezdi umytyp ketesiń» deıtuǵyn bizdiń aýyldyń aq­saqaldary. «Amerıkanskıı pırog» degen fılmnen úzindi alǵanǵa uq­saıdy. Sol kınoda úılenip jatqan erli-zaıyptylar bir-birine pırog ja­ǵyp máz bolady. Ol AQSh, al biz Or­ta­lyq Azııada turatyn musylman elimiz. Onyń ústine baǵdarlamaǵa qatysý­shy jigitter men qyzdar da óńkeı ózimizdiń qarakózder. Osy baǵdarlamany elimizdiń mıllıondaǵan jastary kórdi, olar kim­­derdi úlgi tutyp, kimderge qarap óse­ti­­ni túsiniksiz. Álgi baǵdarlamaǵa qaty­­­sý­­shylar men keıipkerlerdiń bári der­lik  eshqandaı ata-ananyń tárbıesin kórme­gen, eshqandaı ustazdyń aldynda bolma­ǵandaı áserde qalasyń. Birese oryssha, birese qazaqsha sóıleıdi, sahnadaǵy ádep, ádemilik degennen jurdaı. Ne bolsa, soǵan qol shapalaqtap, aldy-artyn bilmeıtin sábıdi esińe túsiredi, bet aldyna yrjalaqtaı beredi, shetinen ata-babasy tirilip kelgendeı, máz-meıram. О́tkende qazaqtyń kıeli ulttyq tama­ǵy – etine tıisip, «Beshbarmaq shoý» dep bir búldirip edi, endi «Toı Best star» shyqty. Alǵashqyda atynyń ózinen shoshyp edik. Osydan keıin oıyńa «biz alańsyz tynǵan halyq ekenbiz» dedim ishimnen, túnimen uıyqtamaı shyqtym. Balalarymnyń bolashaǵyna alańdadym. Ákem jatsa-tursa «Janar Aıjanova óte jaqsy óleń aıtady» dep maqtap oty­ra­tuǵyn. Basqa-basqa, janǵa jaıly daýysymen halyq ánderin syzyla turyp shyrqaıtyn, ózi de qazaqy minezdi Janarǵa ne kóringen?! Ábýbákir Kerderi babamyz: «Qyzdy kórkem jaratqan, Minezdiń aýyr salmaǵy. Osy kúnniń qyzdary, Jaltaq-jaltaq qaraıdy, Bireýde bardaı almaǵy. Onyń aty qyz emes, Shaıtannyń ushqan qańbaǵy» demeýshi me edi.  Jumamurat ShÁMShI, tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty. ASTANA.