Keıipkerimizdiń aıtýyna qaraǵanda, avtomattandyrý arqyly adam eńbegi jeńildemek. Sátimen sabaqtalsa, ónim kólemi de aıtarlyqtaı kóbeımek. Ári sapa da jaqsarýǵa tıisti. Sonda ǵana nátıjeli eńbek etip, jumysshylardyń eńbekaqysyn kóterýge bolady.
2014 jyly Nur-Sultan qalasyndaǵy S.Seıfýllın atyndaǵy agrotehnıkalyq ýnıversıtetiniń energetıka fakýltetin bitirgennen keıin Kókshetaýdaǵy «Altyntaý-Kókshetaý» AQ-da eńbek jolyn bastaǵan. Keıin elordadaǵy «Nur-Astana-Qurylys» zaýytynda da ınjener bolyp qyzmet istegen. IT tehnologııanyń jiligin shaǵyp, maıyn ishken jas maman el qatarly táp-táýir jalaqy alyp jumys istep júrse de, kókirektiń bir túkpirinde jatqan týǵan elge paıdamdy tıgizsem degen oı mazasyn alǵanyn aıtady. 2016 jyly alǵa qoıǵan maqsatyn júzege asyrýǵa birjola bel býypty. Tek qana tabys tabý úshin emes. Sharýasy alǵa ozyp turǵan shetelderdegideı bizdiń aýyl sharýashylyǵy da ilgeri jyljý kerek. Mine, osy maqsatta izdengen. Avtomattandyrý baǵytyndaǵy izdenisteri aýyl adamdarynyń kádesine jarasa deıdi.
– Mundaı umtylystyń paıdaly jaǵy az emes, – deıdi Ersultan, – aldymen beınetti belden keship júrgen aýyl turǵyndarynyń aýyr jumysy azaımaq. Sonda ǵana mal azyǵyna, maldy baǵyp-kútýge ketken qarajat kólemi aıtarlyqtaı qysqarady. Esesine, tabys kóbeıedi. Qazirgi kúni atakásip degenimizben, tórt túlik maldy burynǵysha baǵýǵa bolmaıdy. Onyń kúni ótken, jańasha umtylys qajet. Jastardyń aýyl sharýashylyǵyna bel býyp bara bermeıtini de sondyqtan. Jumysty jeńildetýimiz kerek.
Birneshe adamnyń kúnimen atqaratyn jumysyn bir adam tetikti basyp qana atqaryp, jem-shóp qunaryn ǵylymı jolmen baıytyp, túpki ónimniń paıdasyn molaıtýdyń joly bar eken. Ásirese, qara jumystan qajyǵan eresek adamdarǵa tehnıka kómegi aıtarlyqtaı jeńildik ákeler edi. Eger bar jumys tolaıym avtomattandyrylsa, mal basyn myńǵyrtyp kóbeıtýge de múmkindik týady. Ánsheıinde qysy-jazy mal sońynda júrýdi qalaı qoımaıtyn jastar bilimin jetildirip, bul tarapta jaǵymdy jańalyq retinde qoldanysqa enip jatqan avtomattandyrýdy meńgerse, aýylda turaqtap qalar ma edi degen úmit te bar.
Sózden iske kóshýdi murat tutqan keıipkerimiz byltyr Kókshetaý qalasyndaǵy úsh bólmeli jaıly páterin satyp, Kellerovka aýylynan úı alyp, jumysyn bastap ketken. О́z kúshimen eni 14, uzyndyǵy 40 metrge taıaý taýyq qora salypty. Onda 3 myńǵa jýyq broıler taýyǵyn ósirgen. Esep-qısabyn aıtyp berdi. Máselen, balapandy satyp alǵannan góri jumyrtqadan shyǵarǵan tıimdi eken. Bul jerde bir utasyz. Jumyrtqanyń bireýi 150 teńge turady. Inkýbator qorapshasynda jumyrtqadan balapan shyǵarady. Durystap kútse, álgi tıtimdeı balapandar arada 45 kún ótkende 2-2,5 kılo taza et beretin taýyqqa aınalmaq. 3 myń broıler taýyǵyn baǵý úshin 4 adam qajet. Olarǵa jalaqy tóleý kerek. Broıler balapanyn baǵý qazdikindeı emes, beıneti kóp sharýa. Eger astyn kúnine tórt ret tazalamasa, qus sańǵyryǵynan shyǵatyn ıis ammıakka aınalyp, taýyqtyń tábeti men densaýlyǵyna, etiniń dámine keri áser etýi yqtımal. Demek, jumys az emes. Al avtomattandyrý arqyly bar sharýany jalǵyz adam tyndyrsa, aıyna 180 myń teńge jalaqy tóleýge bolady. Bul aýyldyq jerde táp-táýir kórsetkish, onyń ústine qolyna kúrek alyp, belin aýyrtyp jumys istep jatqan joq. Bar jumys, tıtimdeı tetikti basý arqyly júzege asyrylady.
Broıler taýyǵyn baǵý túgel avtomattandyrylǵan soń iri qarany baǵý da osy baǵytta óristemek. Bolashaqta qara malǵa arnalǵan úlken qora salyp, bar sharýany avtomattandandyrýdy josparlap otyr.
– Qaqaǵan qysta qoranyń qaqpasyn shalqasynan ashyp tastap, maldyń astyn tazalaýǵa traktor kiretin bolsa, onyń zardaby kóp, – deıdi zerdeli jas, – birinshiden mal traktordyń gúrildegen daýsynan shoshıdy. О́kpek jeldiń ótinde qalady. Osyndaı sebepterden súttiligi kemıdi. Al avtomattandyrylǵan mal qorasy bolsa, yń-shyńsyz, barlyq jeri tap-taza, jyp-jyly bolyp turar edi. Jańa úrdiske kóshken Ýkraınada bir sıyrdan kúnine 40 lıtr sút saýylady, al bizdegi kórsetkishti ózderińiz de bilesizder. Egin sharýashylyǵy da solaı. Bizdiń dıqandar egistik alqabynyń kólemimen ǵana paıda taýyp otyr. Al jerdiń qara shiriginiń azaıyp, tozyp bara jatqany eshkimniń oıyna keler emes. Aldaǵy ýaqytta az jerden kóp ónim alý máselesi týyndaıdy.
Ersultan qazir úıiniń janynan jylyjaı salýǵa kirisken. Ondaǵy oıy – jylyjaıdy ózi daıyndaıtyn bıogazben jylytý. О́zi baǵyp jatqan taýyq pen qara maldyń qıynan bıogaz óndiredi. Qajetti qurylǵyny ózi jasap shyqpaq. Bıogazben úıdi jylytýǵa da, elektr qýatyn óndirýge de bolady. Ǵylymı tilde bıogýmýs dep atalatyn suıyqtyq óndirip, ony tyńaıtqysh retinde paıdalanbaq. Quramynda azot, fosfor, taǵy basqa qosyndylar qaı mólsherde bolatynyn eseptep, tájirıbeden ótkizdi. Eger osyny alqapqa paıdalansa, gektar berekesi úsh esege deıin artpaq. Tek topyraqqa sińirerde tyńaıtqyshtyń tepe-teńdigin saqtaý kerek, áıtpese, tuqymnyń kúıip ketýi de múmkin. 500 gektar egistikten 5 myń gektar alqaptan alatyn ónimdi alýǵa da bolady.
Izdenýden jalyqpaıtyn jas jigittiń kókiregi tunyp turǵan ıdeıa. Qara malǵa, taýyqqa azyǵyn týrap, jarmalap, sodan soń túınektep berýdiń artyqshylyǵyn aıtty.
– Túınekteýdiń qanshalyqty qajeti bar? – dep suradyq biz.
– Máselen, taýyqqa qajetti azyqty daıyndaǵanda ishine ártúrli dárýmender qosylady. Olar tátti bolady da, taýyq ony birinshi jep qoıady, qalǵany aǵzaǵa paıdaly bolsa da, jelinbeı qalady. Qazaqy uǵymǵa jaqyndaý etip túsindireıin. Máselen, aldyńyzǵa bir tabaq et keldi eken delik, qazysy men qartasyn terip jeısiz, qara etke zaýqyńyz soǵa bermeýi múmkin. Bul da týra solaı, – dep kúledi ol.
Ári túınektegen kezde jemniń quramyndaǵy mıkrobtar ólip, qaldyq qalý mólsheri kúrt azaıady eken. Osynyń barlyǵy jumsalatyn qarajatty únemdeýge sep. Ekpe shóptiń de tez kóterilýine ári shyǵymdylyǵyna qajetti tyńaıtqysh daıyndaýdyń ózi bir jyr.
Ersultannyń qazirgi oıy avtomattandyrylǵan taýyq qorasyndaǵy eńbek yrǵaǵyn beınetaspaǵa túsirip, áleýmettik jelige júktep, jalpaq jurtqa taratpaq. Kórsin, úırensin. О́ziniń bastaǵan oń sharýasy el úshin, eldiń ıgiligi úshin.
– Qol qýsyryp qarap otyrýǵa áste bolmaıdy. Meniń keıbir bilimdi, ozyq oıly tanystarym shetelge ketip qaldy, meni de shaqyrǵan. Biraq bárimiz birdeı ózge elde sultan bolsaq, óz elimizdi kim alǵa súıremek?, – deıdi jańalyqqa jany qumar E.Jaqanov.
Búginde ıdeıalaryn paıdalaný úshin birge jumys isteýge shaqyryp jatqandar az emes eken. Biraq Ersultannyń oıy qaraqan basynyń tabysy emes, aýyldyń ahýalyn kóterý. Endigi keregi, oń sıpattaǵy ozyq ıdeıalaryn tájirıbesimen kórsetý. Ol úshin toqymdaı jer kerek.
Aqmola oblysy
