Aǵamyz toqsanǵa kelgende «Eńbek Eri» degen ataq aldy. Oǵan deıin Qazaqstan ókimetinen eshqandaı syı-syıapat alǵan joq. Memlekettik syılyqty Máskeýden aldy. KSRO berdi. Sonymen qatar Ábdijámil aǵamyz óziniń mereıtoıyn jasap kórgen adam emes. 50, 60, 70, 80 jasqa tolǵanynda mereıtoılarynyń eshqaısysyn jasamaǵan. Toqsannan asqanda ǵana bir ret mereıtoıyn jasady. Bul da bir ereksheligi.
Bizdiń kózimiz kórgen aǵa jazýshylar ishinde uzaq jasaǵany da osy kisi. Júzge jetedi dep oılaǵanbyz, jatqan jeri jaıly bolsyn, 97-de jaman jas emes qoı. Jáne bul kisiniń shynymen óz jasy budan úlkendeý bolýy múmkin degen sóz bar. Osynshama jasqa kelse de, qalamy qolynan bir túsken joq. Osydan eki jyl buryn «Tasjúrek indeti» degen maqalasyn oryssha jazdy, «Vırýs besserdechııa» dep. Sonda bizdiń qoǵamdaǵy qazirgi kemshilikterdi, ol kemshilikterdiń qaıdan shyqqanyn bastan-aıaq tizip shyqty. Sondaı-aq onda jastar tárbıesiniń durys emestigin, adamdardyń bir-birine degen meıirimi sýyp qalǵandyǵyn, meıirbandyqqa tárbıelemek turmaq, bizdi aqsha bılep ketip jatqanyn – bárin úlken bir tolǵanyspen, kúıinishpen jetkizdi. О́kinishke qaraı ony ilip áketken aǵalarymyz da, inilerimiz de bolǵan joq. Ermek Tursynov qana ún qatty. «Aǵamyz óte durys aıtyp otyr. Mundaı indetti dereý qolǵa almasaq, úlken daǵdarysqa aparady», dep pikir qosty. Jáne jazýshynyń sol aıtqany týra keldi. Myna qańtardaǵy búlinshilik jastardyń jumyssyzdyǵynan, memlekettiń olarǵa jóndep kóńil bólmeýinen bolyp, betimen ketkendiktiń aıaǵy osyndaı berekesizdikke ushyratty. Mine, osyndaı indetti aldyn ala boljaı bilgen naǵyz úlken adam.
Bul kisi soǵysty kórgen, soǵystan keıingi zamandy kórgen, odan keıin jarııalylyqty, ótirikti, shyndyqty, bárin kórip, sonyń barlyǵyn tarazylap otyryp sóıleıtin adamnyń sońy ma dep shoshımyn. Aǵamyzdyń ańǵaryp bilgenin biz kóre qoıǵanymyz joq. Kópti kórgen adam kóp biledi jáne bilgen saıyn halqyna jany ashıdy. О́ıtkeni ol kisige halqynan basqa eshteńe kerek joq edi. Ataǵy da, talanty da, jaǵdaıy da, bári bar edi. Sondyqtan jańaǵy «Tasjúrek indetin» jany kúıip turyp jazdy. Memleket basyndaǵylarǵa eskertti. Mundaı keseldi memleket toqtatpasa, jeke adam toqtata almaıdy. Mysaldaryna sheıin kórsetti. Solaı aıta biletin, jasy kelse de jady myqty adam edi.
Bul kisiniń ataqty jazýshy bolýyna negiz bolǵan shyǵarmasy – ataqty «Qan men ter» romany. Bizdiń qatarymyzda «Qan men terdi» oqymaǵan adam joq qoı dep oılaımyn. Romannyń atynda da tur ǵoı: bir jaǵy qan – qyrǵyn, ekinshi jaǵy ter – eńbek. Osynyń bárin qazaq halqy basynan keshti. Keńes ókimetiniń kelýi, aqtardyń qazaqty qyryp-joıýy, Keńes qoǵamynyń ornaýy, osynyń bári – qazaq halqynyń basynan ótken tarıh. Bul – tarıhı roman. Sol dúnıesimen ataǵy shyqqan, halqyna eńbegi sińgen ardager aǵamyz. Adam balasynyń bári baratyn jerge ata-babasynyń izimen aǵamyz da ketti. Jazǵan eńbegin, sońyna qaldyrǵan murasyn jastar oqysa, talqylap úırense, nur ústine nur. Sonda bul kisiniń de aty ólmeıdi.
Beksultan NURJEKE,
Memlekettik syılyqtyń laýreaty
