Eldiń kókeıindegi eń basty másele – kemeńgerdiń týǵan jeri Sartúbekke, sol mańaıdaǵy Aqkól, Ahmet Baıtursynuly aýyldaryna aparatyn joldyń joqtyǵy. Jol joq emes, bar-aý, biraq mundaı joldyń barynan joǵy jaqsy. Keńes ýaqytynda tóselgen kóterme joldyń búginde ábden tozyǵy jetken. Ásirese kóktemgi, kúzgi laısańda qıyn. Joldyń betine shyqqan sary topyraq mı batpaq bolyp ezilip, dońǵalaqqa tastaı bolyp jabysady da, bir jerge baılap tastaıdy. Sondyqtan bul mańaıǵa batqan kólikti keıin shyǵaryp alý qıyn.
Biraq oblys ortalyǵynan tym shalǵaıda jatqan Aqkól, Ahmet aýyldarynda turyp jatqan kónbis jurt osynyń bárine úırengen. Jolǵa qaı kezde jeńil kólikpen, qaı kezde aýyr kólikpen shyǵý keregin jaqsy biledi. Biraq Ahańdaı alyp tulǵany dúnıege ákelgen kıeli topyraqqa taǵzym etip, duǵa baǵyshtaý úshin alystan at aryltyp ańsaı jetken neken-saıaq jolaýshynyń jol syryn bilmeı, batpaqqa batyp qalatyn jaǵdaılary az emes. Muny Ahań aýylynyń turǵyndary da aıtyp otyr.
– Biz turyp jatqan Ahmet Baıtursynuly aýylynda 85 úı bar. Keıbir úıde 2-3 otbasy birigip otyr. О́ıtkeni bólinip shyǵýǵa úı jetpeıdi qazir. Aýylda 500-den astam jan basy bar. Shyntýaıtyna kelsek, bul joldy asa qajet tutpas edim. Meniń ata-babam, ákem, búginde 76-ǵa kelgen óz basym osy jolsyz-aq ómir súrip, tirshilik jasap keldik. Biraq bıyl Ahmet atamyzdyń mereıtoıy álemdik deńgeıde IýNESKO kóleminde atalyp óteıin dep jatyr. Sondyqtan alys-jaqynnan aǵylyp azamattar keledi. Tipti sonaý, Túrkııa, Germanııa, Fransııa sııaqty órkenıeti órkendegen memleketterde turyp jatqan qandastarymyz da kelip qalýy múmkin. Sol azamattar kúlip kelip, kúńirenip ketpese eken deımin. Eldigimizge syn bolmasyn, sonaý joǵarydaǵy basshylardan bastap, búkil jurt bolyp jabylyp, osy azǵantaı joldy asfalttap tastaýǵa shamamyz jetetin shyǵar. Biraq bıyl ne istesek te muny Ahmet úshin istep jatyrmyz degennen aýlaq bolaıyqshy. Bıyl qandaı jumys istelse de, bir iz qalsa eken degen tilegim bar, – deıdi Ahań aýylynda turatyn Ábsadyq Jaqsymbekov aqsaqal.
Sartúbekke barǵysy keletin azamattardyń óte kóp ekenin, biraq solardyń kóbi Ahań aýylyna jete almaı qalatynyn aqtańger aqyn Aıbek Qalıev te aıtqan edi.
– О́zim Arqalyqta otyrǵan soń, solardyń kóbi aldymen maǵan habarlasady. «Aıbek, bizdi aparyp kelesiń be?» degende qınalyp qalatyn jaǵdaılar boldy. Bul – jol máselesi. Byltyr naýryz aıynda astanadan bir top zııaly qaýym kelip, sol kisilerdi Sartúbekke aparamyn dep, kóligimiz batpaqqa batyp, jete almaı orta joldan qaıtqan edik. Osy jol durystalsa, Ahań týǵan aýyldy mekendep otyrǵan halyqqa da kóp paıdasy tıer edi. Sol aýyldyń ekonomıkasyna da kóp áser eter edi. Syrttan keletin kisilerge de jol ashylyp, týrızm baǵyty jolǵa qoıylar edi. Sartúbekte Ahańnyń týǵan úıi ǵana emes, Baıtursyn, Aqtas, Shoshaq atalarymyzdyń zıraty tur. Ony da sol aýyldyń turǵyndary qorshap qoıdy. Sonymen qatar respýblıka kólemine belgili tuzdy sý, joldyń boıyndaǵy Tenteksaıda jerdiń astynan shyǵyp jatqan ystyq sý bar. Eger bıyl osy 107 shaqyrym kóterme joldyń ústine asfalt tóselse, qaı jaǵynan alsaq ta paıdaly ıgi is bolar edi. Ahańnyń qazaqqa jasaǵan eńbegi, qazaqqa jasaǵan qyzmeti sol bir 107 shaqyrym joldyń qunynan da artyq qoı. Sondyqtan osy máselege el bolyp nazar aýdarsaq, nur ústine nur bolar edi, – dedi aqyn.
Qostanaıdan shyqqan biz Torǵaıǵa deıin uzaq júrsek te qınala qoımadyq. Bul eki aralyqtaǵy túzý jol taqtaıdaı saırap jatyr. Kóligimizdi Torǵaıǵa tastap, Shubalańnan ári qaraıǵy joldyń syryn jaqsy biletin Narıman esimdi jaqsy azamattyń kóligine minip, Ahmet aýylyna túndelete jettik.
Aýyl turǵyndarynyń qaı-qaısysy da amandyqtan keıin áýeli «Qalaı jettińder?» dep suraıdy. О́ıtkeni bul aýyl aýyl bolǵaly jol bolǵan emes.
– Táýelsizdik alǵaly 30 jyldyń júzi boldy ǵoı. Osy otyz jyldyń ar jaǵynda qanshama qııamet kórip kelemiz. Jaz ben kúzde joldyń batpaǵy ezilip, qysta qarly borany jaýyp tastaıdy. Aıtary joq, jol azabyn tartýdaı-aq tartyp kelemiz. Basymyzǵa qandaı qıynshylyq tússe de, Ahmet atamyzdyń arýaǵy razy bolsyn, osy jerdegi ata-babalarymyzdyń jaılaýy ıesiz qý taqyrǵa aınalmasyn dep kóshpeı otyrmyz. Bul jer Torǵaıdan – 120, Qostanaıdan 700 shaqyrym qashyqta jatyr. Torǵaıǵa at shanamen shyǵatyn kezderimiz bolady. Jol joq bolǵan soń, aýyldyń turmys jaǵdaıy qıyn, alyp-satarymyz da, sharýashylyǵymyz da ilgeri baspaı tur. О́zim bıyl 55 jasqa keldim. Endi bıyl Ahmet atamyzdyń toıyna oraı, osy jol jóndelip, bala-shaǵamyz, urpaǵymyz ıgiligin kórse eken dep tilep otyrmyz. Biraq bıyl Ahmet atamyzdyń úıiniń janynan jańa kópir salyndy. Sol kópirden beri qaraı aýylǵa deıin 4 shaqyrym bar. Kóktemde osy kópirge jetýdiń ózi muńǵa aınalady, – dedi aýyl turǵyny Tóleýhan Ahmetov.
Erteńinde tús aýa oblys ákimi Arhımed Muhambetov kelip, Ahmet aýylynyń turǵyndarymen kezdesti. Aýyl ákimi karantın talaptaryna sáıkes jıynǵa qatysatyn adamdar sany shekteýli degen soń basqosýǵa qatysa almadyq. Sharýamyzdy tyndyryp, jolǵa shyqtyq. Keshe tún qarańǵysynda baıqamappyz, Aqkólden asa bergende kóterme jol short úzildi de, dál aldymyzdan aýmaǵy úlken konsert alańyndaı bolatyn tereń shuńqyr shyǵa keldi. Shuńqyrdy aınalyp óttik. Shopyr jigittiń aıtýynsha, kúre joldyń dál ortasynda paıda bolǵan bul shuńqyr kóktemde qyzyl sý tolyp kádimgideı kólge aınalady eken.
Áýpirimdep otyryp Torǵaıǵa jetip, aýdan ákimi Shota Ospanovqa kirdik. Aýdan basshysynyń aıtýynsha, Ahmet Baıtursynulynyń 150 jyldyǵyn laıyqty ótkizý týraly áýelde bekitilgen jumys jospary bar. Sonyń ózinde qazir aýdan turǵyndarynyń aıtqan usynystary eskerilip, bul jospar ózgertilip, tolyqtyrylyp jatyr eken. Sonyń ishinde Ahmet aýylyna jol salý máselesine erekshe kóńil bólinip otyr.
– Buǵan deıin bıyl Ahmet Baıtursynov aýylyna 11,4 shaqyrym jol salynady dep josparlanǵan. Keshe oblys basshysy ótkizgen jıynda osyǵan qosa joldy taǵy 30 shaqyrymǵa sozý máselesi qaraldy. Soǵan qazir memlekettik satyp alý jumystaryn júrgizip jatyrmyz. Iаǵnı birinshiden, tehnıkalyq qujat daıyndap, jedeldetip soǵan merdiger anyqtaýymyz kerek. Biraq mynany eskerý kerek, bıyl Ahmet aýylyna deıingi 107 shaqyrymdy tolyq asfalttaýǵa múmkindik bolmaıdy. Taǵy qaıtalap aıtaıyn, qazir 11,4 shaqyrymǵa naqty qarajat bólindi, oǵan qosa 30 shaqyrymnyń tehnıkalyq qujatyn jasaımyz. Onyń 21 shaqyrymyna jetetin qarjy oblystyq bıýdjetten bólinedi, – dedi Sh.Ospanov.
Aýdan ákiminiń aıtýyna qaraǵanda, aldaǵy ýaqytta oblys basshylary ortalyqtaǵy tıisti mekemelerge Ahmet aýylyna jedeldetip jol salýdyń mańyzdy ekenin túsindirip, usynys aıtady. Eger qarjy bólinip jatsa, jol qurylysy ári qaraı jalǵasyp, kóp uzamaı, ári ketse, 2023-2024 jylǵa deıin aıaqtalady. Shubalańnan Ahmet aýylyna deıingi 107 shaqyrymǵa jol salý úshin jergilikti jer jaǵdaıyn qosa eseptegende shamamen 7-8 mlrd teńge kerek. Árıne, osynshama qomaqty qarjyny taban astynda taba qoıý bir oblystyń qolynan kelmeıdi. Alaıda aýdan ákiminiń aıtýyna qaraǵanda, aldaǵy ýaqytta oblys basshylary ortalyqtaǵy tıisti mekemelerge Ahmet aýylyna jedeldetip jol salýdyń mańyzdy ekenin túsindirip, usynys aıtady. Eger qarjy bólinip jatsa, jol qurylysy ári qaraı jalǵasyp, kóp uzamaı, ári ketse 2023-2024 jylǵa deıin aıaqtalady.
«Jurt keregin biletinder – kóp, isteıtinder – az»... Muny da Ahań aıtyp ketken. Osy kóp pen az jumyla kirisse, bitpeıtin is bolmaıdy. Sondyqtan, qalaı bolǵanda da, qazir jol keshikpeı jóndelýi kerek. О́ıtkeni bul – qıyr shette jatqan Sartúbektegi eki aýylǵa ǵana emes, alash ardaqtysy Ahmet Baıtursynulyna boryshtar ekenin jete túısingen esti qazaqtyń bárine qyzmet etetin kerek jol.
Qostanaı oblysy
