Redaksııaǵa aryz-shaǵym aıtyp keletinder kóp. О́mirde san qıly jaǵdaılar bolǵan soń, olardyń aıtar bazynalary da ártúrli. Bireýleri jeke bastyń jaıyn kúıttese, ekinshisi ulttyń, eldiń qamyn aıtady. Baspasóz arqyly ádilet jolyna arasha izdep, qoldaý-quptaý kútedi. Bizdiń mindetimiz oqyrmannyń máselesin shemishkedeı shaǵyp, birden sheship bermesek te áıteýir qoǵamǵa oı salý, qoldan kelgenshe, halyqtyń muń-muqtajyna qulaq túrý, jeter jerine jetkizý ǵoı. Sondaı maqsatpen tómendegi maqalany jazýǵa otyrdyq.
Bul kisini alǵash kórgenimde sál tosylyp qalǵanym ras... Taǵdyrdyń talaı qıyndyǵyn tartsa da qajyrly keıpinen taımaǵan, janary ótkir jigit aǵasy Qaıyrgeldi Smaǵulov oıyn jetkizerde tutyǵyp sóıledi. «Úsh ret ınsýlt aldym, bul sonyń saldary», dedi ol azdap yńǵaısyzdanyp. Men birden densaýlyq jaǵdaıyn surastyryp: «Bul qalaı bolǵan?» degen saýaldarmen sózge tartýǵa tyrysyp edim, ol áńgime aýanyn birden basqa baǵytqa burdy. «Munda kelgen sebebim, densaýlyǵymdy aıtyp muń shaǵý emes. Men – ónertapqysh adammyn. Sol ónerimdi ári qaraı jalǵap, is ashýǵa qoldaý izdep júrmin. Bul jolda talaı tabaldyryqty tozdyryp, qansha jerge barsam da máselem sheshiler emes. Endigi bir úmitim osy gazette», dedi.
О́nertapqysh degenge eleń ete qalyp, birden jańalyǵy jaıly bilýge asyqtym. Mine, qyzyq! Bul kisi – ulttyq qundylyqtyń joqtaýshysy, janashyry eken. Qolynda mór basylǵan patenti bar ónertapqysh – qazaqtyń ulttyq quttyqtaý qaǵazdarynyń avtory. Iá, kádimgi osy kúni oryssha ataýy tilimizge sińip ketýge aınalǵan «otkrytkalardyń» qazaqı ulttyq úlgisin oılap taýypty.
«Siz aıtyp otyrǵan «quttyqtaý qaǵazy» degenińiz munyń naqty ataýy emes, bireýler quttyqtaý hat deıdi, bireýler qaǵaz deıdi. Qalaı bolǵanda da bizde bul nárseniń naqty ataýy da, ózi de joq. Biren-saran qazaqshalary bolǵanymen, ol halqymyzdyń ulttyq dúnıesi emes. Alaıda ár ulttyń óz ulttyq quttyqtaý qaǵazdary bolýy kerek. Men sony jasaǵym keledi», dedi ónertapqysh.
Sál sheginis jasasaq, «otkrytka» alǵash ret aǵylshyndarda XIX ǵasyrdyń sońynda paıda bolypty. Basynda poshta arqyly jiberetin kartochka túrinde jasalyp, konvertsiz, eshqandaı qaptamasyz jiberilip otyrǵan eken. Sodan Reseıde «otkrytoe pısmo», ıaǵnı «ashyq hat» degen ataýǵa ıe bolǵan. Al qazir bizdiń tilde «ashyq hat» degen múlde basqa uǵymdy bildiredi.
Qaıyrgeldi Smaǵulov qazaqtyń ulttyq quttyqtaý qaǵazdaryn jasaý týraly ıdeıany osydan 4-5 jyl buryn qolǵa alypty. Jańa jyl qarsańynda dostaryn quttyqtaǵysy kelgen ol dúkenderden qazaqsha «otkrytka» izdeıdi, tappaıdy. Sosyn, amal joq, oryssha quttyqtaý qaǵazdaryn satyp alyp, kompıýterdiń kómegimen oǵan qazaqtyń oıýlaryn salyp, múlde basqasha jasap shyǵady. Jap-jaqsy shyqqan dúnıeniń taǵy onshaqtysyn daıyndap, ony satyp kóredi. «Bir bankke baryp usynyp edim, olar birden 10 danasyn satyp aldy», deıdi ol. Osydan kelip, ol munyń qajettiligin ańǵaryp, bolashaqtaǵy ulttyq quttyqtaý qaǵazdaryn jasaýǵa kirisedi. О́zi burynnan sýret salý, dızaın jasaýǵa beıim eken. Keıipkerimizdiń aıtýynsha, oǵan anasynyń qolónermen aınalysqany, sheberligi áser etken. О́mirden erte ozǵan anasynyń oıǵan oıýlaryn ol ózimen birge saqtap júripti. Quttyqtaý qaǵazdaryna oıý salýǵa, mine, sol nárse túrtki bolǵan.
2011 jyly Ádilet mınıstrligine qujattaryn tapsyryp, 2013 jyly ózi oılap tapqan ulttyq quttyqtaý qaǵazdarynyń avtory degen patent alady. Endi sony júzege asyratyn jeke kásipkerlik ashyp, shaǵyn bıznes jasaýdy armandaıdy. Elimizdiń shaǵyn jáne orta bıznesti qoldaý organdarynyń bárine talaı hat ta jazyp, qujat ta tapsyrǵan eken. Alaıda, qolynda nesıege qoıar kepildigi joq dep esh jer qarjy bólmepti. Baıqaýlarǵa tapsyrǵan qujattary ótpegen.
«Mende qaıdaǵy kepildik?! Jer de, úı de joq. Kezekke tursam da ala almaı júrmin. О́zim jetim, múgedek, jumyssyz bolsam, mende qaıdaǵy jer, qandaı úı? Al onyń bárine qol jetkizý úshin qol qýsyryp otyrmaı, óz kásibimdi ashyp, jospardaǵy jobamdy júzege asyrǵym keledi. Biraq qarjynyń joqtyǵy qolbaılaý. Bar úmitim – «basta». Eń bastysy basym jumys istep tur. Ideıa bar. Aqyl-oıym durys. Men áke-sheshemnen jastaı aıyryldym. Qazir jalǵyz turamyn. 15 myń teńgege baspana jaldaımyn. Múgedektigime alatyn áleýmettik kómektiń qalǵany iship-jemim men jumys isteýime ketedi. Mende basqa tabys kózi joq. Otbasym buryn bolǵan edi, ınsýlt alý jaǵdaıymnan soń ajyrady. Men ómirimdi qaıtadan aıaǵynan tik turǵyzǵym keledi. Oǵan ishki qajyr-qaıratym jetedi dep oılaımyn. Elimizde qazirgi kúni memlekettik merekeler qatary az emes. Sol meıramdardyń árbirine jeke-jeke arnaıy quttyqtaý qaǵazdary jasalýy qajet. Jalpy, bıznes-josparymda onyń bári kórsetilgen. Maǵan jobamdy júzege asyrýǵa bar bolǵany 2 myń AQSh dollary qajet. Al bul qarjyǵa jasalar jumystyń ulttyq qundylyǵyna baǵa jetpes dep oılaımyn. Sebebi, bul qazaq ulty úshin kerek», deıdi Qaıyrgeldi Smaǵulov.
О́tken ómirin túgel bastan-aıaq baıandap bergen keıipkerimiz buryndary bildeı bir jeke fırmany da basqarǵanyn aıtyp, bıznes salasynda azdy-kópti tájirıbesi bar ekendigimen bólisti. Tipti, elimiz táýelsizdigin alǵan alǵashqy jyldarda zaýytta jumys istep, qarjy dırektory qyzmetine deıin kóterilipti. Elimizdiń eń alǵashqy Eltańbasyn jasaǵan kásiporynda jumys isteı júrip, ony qurastyrýǵa da úlesin qosqan. Biraq qaıta qurý kezderindegi qarbalasta zaýyt jabylyp, bızneske de buǵaý túsken. Odan qaldy taǵdyrdyń jazýymen basynan aýyr soqqy alyp, aqyr aıaǵy sal bolyp qalýǵa deıin aparǵan. Júregi syr berip, oǵan úsh ret ota jasatqan. Qazir ekinshi toptaǵy múgedek. Biraq ómirge únemi umtylyspen qaraıtyn ol taǵdyrdyń aýyrtpalyǵyna moıymaq emes. Memleket qoldaý kórsetse, barlyq kúsh-jiger, aqyl-oıyn kásipke jumsamaq.
Únemi izdeniste júretin ónertapqyshtyń bul tuńǵysh «jańalyǵy» emes, ol osydan 13-14 jyl buryn «Shybyn-shirkeıden qutylýdyń bıologııalyq tásilin» oılap taýypty. Qaıyrgeldi Smaǵulovtyń bul jańalyqqa da qolynda patenti bar. Alaıda ókinishke qaraı, belgili-belgisiz sebeptermen ol qoldaý tappaı qalǵan. Biraq odan góri ulttyq qundylyq mańyzdy dep sanaıtyn ónertapqysh búginde quttyqtaý qaǵazdary jaıyndaǵy ıdeıasyn júzege asyrýǵa myqtap kiriskenge uqsaıdy. Sebebi, el bolashaǵyna zor senimmen qaraıtyn azamat keleshekte Qazaqstan álemniń damyǵan otyz elimen terezesin teńestirgende, onyń barlyq ulttyq dúnıesi túgel bolýy kerek dep sanaıdy.
Iá, quttyqtaý qaǵazyn jasaýdan álemdi moıyndatqan áıgili Hollmark kompanııasy ekenin estigen edik. Osydan bir ǵasyr buryn onyń irgetasyn jasy nebári 18-degi S.Holl qalaǵan eken. Sodan kúni búginge deıin altyn tájdi logotıp beınelengen quttyqtaý qaǵazdary álemdik naryqta aldyńǵy qatarda. Hollmarkte 18 myńǵa deıin adam jumys isteıdi, desedi. Qaıyrgeldi Smaǵulov Qazaqstanda «Hollmarkti» asha qoımasa da, bolashaqta altyn tájdiń ornyna qazaqtyń ásem oıýlary beınelengen quttyqtaý qaǵazdaryn álemge tanytar degen úmittemiz.
Dınara BITIKOVA,
«Egemen Qazaqstan».
ASTANA.
