SО́Z SOIYL

Ázil - ospaq, syn - syqaq

«SО́Z SOIYLDYŃ» SERKESI «Egemen Qazaqstan» gazetinde «Sóz soıyl» ázil-syqaq otaýy boıynsha belgili jazýshy-satırık Balǵabek Qy­dyr­­bekuly atyndaǵy júlde úshin saıys jalǵasqan bola­­­tyn. Mine, búgin júlde jeńimpazy anyqtaldy. Sarapshylar alqasynyń sheshimimen «Sóz soıyl» ázil-syqaq otaýynda jyl boıǵy jaryq kórgen mazmundy da kórkem týyndylary úzdik dep tanylǵan Nurmahan El­taı­ǵa Balǵabek Qydyrbekuly atyndaǵy júlde berildi. _____________ Júldeger Nurmahan ELTAI Nurmahan Eltaı Qazaqstan Jazýshylar jáne Jýrnalıster odaǵynyń múshesi. Aýdandyq gazette «Kókıne» atty satıralyq bettiń jattyqtyrýshysy retinde qalyptasqan qalamger bertinde oblystyq aǵa basylymnyń «Túrli-túrli bastar bar» arnaýly satıra betin uıymdastyryp, redaktorlyq jasady. О́mirdiń kúngeıi men kóleńkesin qatar tarazylaıtyn jazýshy-satırık, jornalshynyń «Jaıma bazar», «Qatyramyz», «Súıinshi daıyndańyzdar», «Aýyldyń aıtqyshtary», «Beti búlk etti», «Úshinshi taım», «Belasar» atty kitaptary baspa betinen jaryqqa shyqqan. Ol qazir Qyzylorda oblystyq «Syr boıy» gazetiniń menshikti tilshisi. ___________________________________________________ BALǴABEK QYDYRBEKULY ATYNDAǴY JÚLDE Satıra sarbazdary! Aýyzy dýaly, týmysynan saıqymazaq, ázil-qaljyńdy qanjyǵasyna baılap ósken qaljyńbas qalyń kópshilik, “Egemen Qazaqstan” gazeti óziniń “Sóz soıyl” ázil-syqaq otaýynda jarııalanatyn ótkir de ótimdi, salmaqty da saıqymazaq, shalymdy da shat-shadyman ázil-ospaq týyndylarǵa, naqty da nanymdy feletondarǵa – Balǵabek Qydyrbekuly atyndaǵy júldeni jalǵastyrady. Júldegerge beriler arnaıy dıplom, júz myń teńge syı-sııapatymyzdyń bar ekenin eskertemiz. Atsalysyńyzdar, baq synańyzdar.   JÚLDE ShARTTARY: • Júldege satıra-ıýmor, feleton, ázil-ospaqtyń barlyq aıdary arqyly berilgen mate­rıaldar qatysa alady. Kólemi 3 betten aspaýy tıis. • Báıge materıaldary – jarııalanǵan satıralyq týyndylar ishinen suryptalyp alynady. • Jeńimpaz arnaıy qurylǵan sarapshylar alqasy arqyly anyqtalady. • Júlde jeńimpazy jyl basynda (kelesi naýryz aıynda) anyqtalyp, jarııalanady.   JYLQY JYLǴY BOLJAM Jylqy jyly Jylqybaı, Qunanbaı, Dónenbaı, Bestibaı, Mástekbaı esimdi adamdardyń joly bolady. Ásirese, Jyl­qy­aı­darlardyń aıdarynan­ jel esedi. Jalǵan aıtyp, jaǵympazdanyp otyrǵanym joq. Mysalǵa, byltyrǵy jylan jyly jumyssyz júrgen Jylanbaı degen jezdemniń joly bolyp, jumysqa da turdy, týmaı júrgen tý bıedeı jeńgemiz de eńiretip eki ul týyp berdi. Ánekı… Sonymen, jylqy jyly úılený toıy kóp bolady. «Júzden – júırik, myńnan – tulpar» degendeı, bul jyly ártúrli jarystar mol bolyp, jarys jeńimpazdary kóbine er adamdar bolady. Áıelder qaýymynan neken-saıaq bolyp qalýy múmkin, óıtkeni, «baıtal shaýyp báıge almas» degen, biraq kim bilgen, «alýan-alýan júırik bar, áline qaraı shabady» degen ǵoı. Erkekterge eskertý, bul jyly áıelderińdi erkine jibere bermeńder. «Astyńdaǵy atyńa, qoınyńdaǵy qatynyńa senbe» degen, kimniń áıeli qandaı, ony ózderiń de sezip otyrǵan shyǵarsyńdar, «attyń syry ıesine málim» deıdi ǵoı. Áıteýir áıelderińmen til tabysý jaǵyn oılaı júrińder, «jaman aıǵyr taıǵa qas, jaman qatyn baıǵa qas» degen taǵy bar. Mine, ármen qaraı aıta berseń áńgime kóp, ázirge osy jeter. Jylqylar ottaıdy, al men shynymdy aıtyp otyrmyn, ıaǵnı ottap otyrǵanym joq degenim ǵoı. Jylqy jyly jylqydaı shurqyrasyp, aman saý shaýyp júre berińizder! Marat KО́PTILEÝOV. Qyzylorda oblysy.   BELSENDILIK Men qazaqtyń mańdaıyna bitken birden-bir tól janýary jylqymyn. Olaı deıtinim, qazekeń ulan-ǵaıyr dalasynda órip júrgen jan-janýar ishinen bizdi tańdap qolǵa úıretkenine baqandaı bes myń jyldyń júzi bolypty. Biz qazekeńniń minse kóligi, saýsa sýsyny, jese tamaǵy bolyppyz. Iаǵnı taǵdyr-talaıymyz bite qaınasyp, birimizsiz birimizdiń kúnim joq qalypqa jetkenbiz. Bizdi basymyzdan baqaıshyǵymyzǵa deıin baǵamdap, jeldeı jeldirtip qurmet tutyp, bizder jóninde nebir óleń-dastandar týdyryp qadir-qasıetimizdi asqaqtatqanyna rızamyz. Endi mine, zaman ózgerip, tehnıkanyń dáýiri dúrildegeli beri bizder qaǵajý qalyp qapalana bastaǵaly da biraz bolǵan. Qyjyl oıyrtpaqtalyp ishten tynyp typyrshyp júr edim, qudaı ońdap elimizge álemniń túkpir-túkpirindegi jan-janýar ókilderi jınalyp, alqaly basqosý ótkize qalmasy bar ma. Buıyryp alqaly top aldynda sóz sóıleý mártebesine ıe boldym. Ne kerek, shekteýli ýaqytta shermende sherimdi aǵyl-tegil aǵyttym... Sondaǵym, aıǵyrlyǵyma basyp kisinep alyp aıtqanymnyń toqeteri mynaý boldy: – Aǵaıyndar, osy otyrǵandardyń birazyń bir zamandarda osy ólkeni meken etkenderińdi esterińe salaıyn. Qıyn-qystaý zaman týyp, tabıǵat osy ólkede alaı-dúleı bolǵanda árkim bas saýǵalap tym-tyraqaı qasha jónelgenderińdi bilemiz. Bir-ekeýin aıtsam, máselen jan-janýardyń alyby Pildiń ózi úrim-butaǵyn úıirip biraq túnde Úndistannan biraq shyqty... Ásheıinde aqyryp-baqyryp aıbar sheger Arystan tuqymynyń qaıda baryp bas saýǵalaǵanyn bilemiz... Azýy alty qarys Aıýeke sizdiń sonaý soltústikke sýsha sińip súńgip ketkenińizdi qalaı umytamyz... Oıpyraı, qurt-qumyrsqa, jer baýyrlap jyljyǵan jándik ataýly ońtústikke opyryla kóshkendegi kórinis áli kúnge kóz aldymda... Túıe jaryqtyq ta mań-mań basyp qıyr shetke qyrqa asyp kete bardy-aý... Qaısybirin aıtaıyn, osy otyrǵandaryńnyń kóbińniń bir kezderdegi jurtyń osy eldi meken bolǵan... Oǵan topan sý qaptaǵandaǵy Nuq paıǵambardyń kemesi kýá... Endi mine, elimiz táýelsizdik alyp, Allataǵala buıyrtqan baılyǵymyzdy meńgerip asyp-tası bastaǵanda: «Qazaqstannyń asty-ústi tolǵan baılyq, qut-berekeli eldi meken» dep neshe túrli aıla-sharǵyny oılastyryp kelip qalǵan ekensizder...» dep, jylqy emespin be, qulaǵymdy qaıshylap, oń tuıaǵymmen jer tarpı naǵyz «kisineı» sóıleýge bet buryp: «Osy eldiń etene janýary bizdiń de qadir-qasıetimiz qalmady. Máselen, qazy-qartany – evreıler, qymyzdy – nemister, eń aıaǵy kókpardy kórshi el zańdy túrde ıelenip aldy...» dep tótesinen tartyp edim, jınalystyń tizginin ustap otyrǵan ózimizdiń bılik ókilderi: «Ýaqytyńyz bitti» dep short kesip, oǵan kelip otyrǵandar qol soǵa qosarlanyp trıbýnadan ıt qosyp qýyp túsirdi... Ne isteıin, túsken boıda syrtqa shyǵyp bar daýsymmen kisineı shyńǵyryp, jer tarpı aldyńǵy aıaǵymdy kókke kótere bulqynyp baryp bar ekpinimmen shaba jónelippin... Qansha shapqanym belgisiz, aıaq talyp, tizem dirildep omaqasa qulappyn. Ertesinde es jısam, bir top «arnaıy» ókil kelip aıaǵymdy matap baılap art tusymdy «shuqylap» jatqan... Sóıtsem, pátshaharlar «aıǵyrlyq» ýaqyty bitti dep pishtirip tas­tapty... Ersultan MAǴJAN. TALDYQORǴAN.   Jylqynyń eti – jeseń tisińe kiredi, jemeseń – túsińe kiredi. *  *  * Aryq atqa jibek jabý jaraspaıdy. *  *  * Aljyǵan aıǵyr quly­nyn shaınaıdy. *  *  * Erdiń atyn qatyn, ne báıgeden kelgen aty shy­ǵara­dy. *  *  * Tulpardy da jamandaýǵa bolady, kók esekti de maqtaýǵa bolady. *  *  * Soqyr qulyn attan emshek izdeıdi. *  *  * Araby sáıgúlik qansha kóterem bolsa da bir úıir esekten artyq. *  *  * «Dúnıe» degen – asaý at, baıqaýsyzda teppesin. Ol teppeı turyp, sen tep. *  *  * Jalǵyz shapqan at júı­rik. *  *  * Aryq at mingenshe aıa­ǵyń­dy min. *  *  * Erttep minbeı atyńdy maqtama, jyl turmaı qaty­nyńdy maqtama. *  *  * At qartaısa esekpen dostasady, adam qartaısa tósek­pen dostasady. *  *  * Satarda atyń jaman, ajy­rasarda qatyn jaman. *  *  * At alty attaǵan jerge qumyrsqa bir kún júredi. *  *  * Aryq atqa quıryǵy da júk. *  *  * Attyń baqytsyzy arbaǵa jegiler. *  *  * Jýas attyń tebisi qatty bolar. *  *  * Taı tebegen, aıǵyr ashýshań keledi. Attyń jumysyn istep, adamnyń aılyǵyn alasyz! Sýretti salǵan N.KINChAROV.   «SAǴYNYShTY» SÁLEM! Hanymdar men myrzalar, jańa jyldyń alǵashqy kúni múmkindikti paıdalana oty­ryp, ózimniń esimnen ketpes adamdarǵa «saǵynyshty» sálemimdi joldaýǵa ruqsat etińizder. «Saǵynyshty» sálemimdi eń aldymen balabaqshadaǵy kútýshi apaı Motege joldaımyn. Onyń maǵan tıesili táýir tamaq ataýlyny jep, jegeninen artylǵanyn sómkesine salyp alatyny áli kúnge kóz aldymda... Sodan keıin, balmuzdaq alyp je dep bergen sheshemniń tıyn-tebenin «tamaǵyń aýyrady» degen mánde syltaý aıtyp tar­typ alatyn aǵataıym Kotege de sálem! Al partalas, ózi táýir oqyp, sabaqta qınalǵan sátte sybyrlaı qoıyp, ony men aıta qoıyp únemi kúlkige ushyratyp júretin Týpısynnyń sol qylyqtary úshin de jalyndy sálem joldaımyn. Mektepte fızkýltýradan sabaq beretin Havbek aǵaı syraǵa jumsap, oǵan men barmaı qoıyp, ol óshin sabaq kezinde arqanmen tóbege on ret órmeletip alýshy edi, aıyzy qanýshy edi... aman bolsa sol kisige de sálem! Instıtýttaǵy dekanym Chýhınniń men syı-sııapat jasaǵan saıyn bolashaǵymdy boljap kólgirsigeni áli kúnge qulaǵymda jańǵyrady da turady. Qazir ol kisi zeınetker dep estımin, ol kisige de jalyndy sálem! Zaýyttaǵy bólim bastyǵy­myz Mýhın biz sııaqty jas peri­lerdi ashsa alaqanynda, jumsa judyryǵynda ustaýshy edi... Qıt etsek qaǵyp túsi­re­tin, bastamashylyq tanytyp bilgir bolǵanymyzda talaı ret «tilersegimizdi» tilip jiberip edi... Áli de qara jer­diń betinde bolsa, ol kisige de «saǵynyshty» sálemimdi joldaımyn! Sálemimniń bir parasyn biraz jyl birge turyp «qımaı» qoshtasqan burynǵy kelinshegim Dýsıaǵa arnaǵanym jón shyǵar... Onymen turǵan qaıran ǵana on jylym deseńshi!.. Opasyz dúnıe ótti de ketti. Barymnan aıyrdy, kózime kók shybyn úımeletti desem de bolady... О́tken kúnde belgi bar, ony da umytpaı sálem joldaǵanym ońdy bolar. Al sálemniń salmaqtysyn ǵumyrymdy «shyqpa janym shyqpa» qaǵıdasyna baılap-matap áli kúnge ólmestiń kúnin kórsetip kele jatqan ókimetime arnaımyn! Kózim tiride ózińnen jaqsylyq kórmesimdi bilsem de, ıgiliktiń erte-keshi joq qoı dep ókimetime «ólerdegi sózimdi» aıtyp sálemimdi úshbý hat arqyly da joldaımyn. ...Sondaı-aq, myna kelgen jylqy jylyndaǵy múmkindikti paıdalana otyryp, ózime joǵaryda aıtyp ótkendeı árkez «qamqorshy» bola bilgen basqa da kópshilikke duǵaı-duǵaı «saǵynyshty» sálemimdi joldaımyn!.. Aleksandr KOSTIýShIN. Aýdarǵan Baqtybaı JUMADILDIN. Jańa jyldyq báıgege jańa tulparmen... "Vokrýg smeha" jýrnalynan alyndy.

Múıisti júrgizetin

Berik SADYR