ARDAGERLER ARDAQTALDY

Tolarsaqtan saz ben qan keship, otty jyldarda el úmitin arqalaǵan erlerimizdiń tamuq arasynan aman kelgenderi búginde aldy toqsanǵa jaqyndap qaldy. Sol zulmatty jyldardy jadynda jańǵyrtyp, kúni keshegideı eske alyp, kózderine jas kelip tolqyǵanda ata-ájelerimizdiń súıegi asyl ekendigine taǵy bir kóz jetkizdik. 8 mamyr kúni, Uly Jeńistiń 65 jyldyǵy qarsańynda “Qazaqte­lekom” AQ bir top ońtústikqazaq­standyq ardagerlerge arnalǵan me­rekelik qurmet kórsetti. Saltanat­ty shara Astana qalasynda ótti. Ońtústik Qazaqstan oblysynan kel­gen ardagerlerdi “Qaza­q­te­lekom” AQ basshylyǵy quttyqtap, úlken qurmet kórsetti. Maıdan­ger­lerge estelik syılyqtar tabystady. Búginde Qazaqstanda Uly Otan soǵysynyń 15 myń ardageri jáne múgedek, 240 myń tyl eńbekkeri bar eken. Ardagerlermen kezdesý ba­ry­synda “Qazaqtelekom” ókilderi Je­ńis kúni – 9 mamyrdyń sanda­ǵan jyldar boıy ulttyq maqtanysh pen abyroıdyń, namystyń ortaq úlgisi bop kele jatqandyǵyn tilge tıek etti. Ońtústik Qazaqstan oblysynan kelgen quramynda 24 ardager bar delegasııaǵa “Qazaqtelekom” AQ “Epoha” meıramhanasynda salta­nat­ty túski as berdi. Sonymen birge, olardyń árqaısysyna syı retinde zamanaýı radıotelefon men ózge de tartý-taralǵy jasaldy. Bu­dan ózge “Qazaqtelekom” AQ res­pýb­lıka boıynsha ár óńirde tyl eńbek­kerlerimen jáne Uly Otan soǵysynyń ardagerlerimen kezdesý­ler ótkizdi. “Qalany aralap, kórip jatyr­myz. Keremet eken. Men Ońtústik óńirdiń Qazyǵurt aýdanynan bo­la­myn dep bastady áńgimesin Ádehan О́miráliuly qarııa. Ol 1941 jyly Qazyǵurttan soǵysqa shaqyrylady. Sóıtip 19 jasynda qan maıdanǵa at­tan­ǵan, atty áskerge alynady. Sta­lıngradtan jaýdy qýyp, Ýk­raına jerine bardym. Reseıdiń ońtústigin jaýdan azat ettik, – dep qart maıdanger sózin ári qaraı sabaqtady. Ýkraına jerindegi Dnepr ózeni boıynda jaýdyń qarsylyǵy qatty boldy. Arnasy keń darııanyń bergi jaǵalaýyn bizdiń áskerler, arǵy betin fa­shıster ustap turdy. Bekinip alǵan jaýdy qýyp shyǵamyz dep shabýyl­daımyz. Bekingen jaýdy qýý ońaı emes. Sol shaıqasta talaı bozdaq mert boldy. Naýryzdyń 4-inde ǵana bizdiń ásker kúsh aldy. Odan keıin Bolgarııa, Iýgoslavııa, Vengrııaǵa deıin joryq jolynan óttik – dep tolqydy Ádehan ata. Nemister óziniń Vengrııadaǵy 100 myń áske­rin qutqaryp qalý úshin barlyq kú­shin saldy. Alaıda budan esh nátı­je shyqqan joq. 1 sáýirde Avstrııa­ǵa kirip, ony azat ettik. Mamyrdyń 8-i kúni jaýdyń jeńilgendigin, biz­diń el jeńiske jetkendigin estidik. Biraq, soǵys áli bitpedi. Avstrııa taýly jer eken, bes kúndeı atys bolyp jatty. Taý arasynda tyǵy­lyp qalǵan jaý jantalasyp baqty. Degenmen, olar tize búkti. Sóıtip, 1946 jyly Avstrııadan elge qaıt­tyq. Aldymen jasy úlkenderdi, mamandardy elge qaıtara bastady. Aqyry bizge de kezek keldi. Soǵys ońaı bolǵan joq, qyzym! On toǵyz jasymda, 1941 jylǵy 10 jeltoq­san­da úıden shyǵyp, 1946 jyly 13 jeltoqsanda úıge oraldym. Anam hatty alysymen 100 shaqyrym jerdi jaıaý júgirip otyryp, qarsy alýǵa kelipti. Oǵan qosa saqtaǵan tátti-dámdisi men súrin ala kelgen ǵoı, ana jaryqtyǵym. Astyna mingen kóligi joq, meni izdep, bó­limge kelipti. “Keldim aınalaıyn, Aq bala! Qarnyń ashyp qalmady ma”, – dep anam baıǵus aınalyp-tolǵanyp jatyr. Men bolsam, anamdy jaqyn jerge demalýǵa jiberip, keshkisin janymdaǵy joldastarymdy ertip bardym. Qandy qyrǵynnan aman-esen kelgenimizge esi shyqqan anam sol jerde bizge aq batasyn berdi”. Maıdanger qarııanyń aıtýy boıynsha, soǵysta hat-habardyń róli úlken bolypty. О́zi radıst bol­ǵan soń, baılanys salasy tý­ra­ly da aıtyp berdi. “Aman-esen kel­genimiz oıy men tilegi bir bolǵan­dyqtan bolar. Qyryq jyl qyrǵyn bolsa da ajaldy ólmes”, – dep sózin túıindedi Ádehan aqsaqal. Al Maqtaaral óńiriniń qurmetti azamaty Parman Sypataev soǵys­tan soń da 14 jyl boıy úzbesten muǵalimdik qyzmet atqarady. Odan keıin de 17 jyl boıy qoǵamdyq ju­mys­tarǵa belsene aralasýda. Ata-ana­dan erte aırylyp, balalar úı­in­de ósken aqsaqal ómirdiń teperi­shin biraz kórgenge uqsaıdy. О́zine ǵana emes, elime bolsyn dep júrgen aqsaqaldyń kóp janǵa kómegi tııýde. Ata áskerge ózi suranyp, attanady. Boıy kishkentaı, áljýaz jigitti áskerı komıssarıat qyzmet­kerleri oqý polkine jiberedi. Keıin tanktiń júrgizýshisi degen dárejesin alyp, maıdanǵa attanady. Onyń jadynda qalǵan myna oqıǵa boı shymyrlatyp, júrek tolqytady. “Tanki órtenip, bet-aýzy kúıgen mehanık-júrgizýshiniń mindetine komandırdi aman-esen qutqaryp alyp shyǵý jatady. Tanktegi 40-tan astam snarıad órtenbeı turǵanda tez arada tank qaqpaǵyn ashýǵa júgiredi. 48 kılo qaqpaqty komandırmen ıterip ashyp, 60-70 qadam júrgen kezde tanktiń kúli kókke ushty. Ekıpaj­daǵy 6 adamnan 2 adam ǵana qal­dyq”, – dedi sóz sońynda ardager. Aqsaqaldar “Qazaqtelekom” AQ tarapynan kórsetilgen qamqor­lyqqa dán rızashylyǵyn jetkizdi. Mereke kúnderi baılanys salasyna birqatar jeńildikter de jasaldy. Ardagerlerdi ardaqtaǵan “Qazaq­telekom” AQ-tyń bul sharasy basqalarǵa da úlgi bolarlyqtaı. Venera TÚGELBAI.