Qurmetti Úkimet músheleri!
Qurmetti jıynǵa qatysýshylar!
Biz búgin elimizdiń byltyrǵy áleýmettik-ekonomıkalyq damýynyń qorytyndylaryn shyǵaryp, bıylǵy josparymyzdy talqylaımyz.
О́tken jyly el ekonomıkasy 4 paıyzǵa ósti.
О́ńdeý ónerkásibi 5,5, qurylys ındýstrııasy 7,6 paıyzǵa artty.
Qyzmet kórsetý salasynda oń úrdis bar.
Saýda-sattyq 9,2, kólik salasy 3,6 paıyzǵa artty.
Degenmen, ınflıasııa mejeli deńgeıden asyp ketti. Bul kórsetkish 8,4 paıyz boldy.
О́kinishke qaraı, qańtar oqıǵalary qalypty ómirimizdi túbegeıli ózgertti.
Zańsyz áreketterdiń saldarynan kóptegen azamattarymyz zardap shekti.
Shaǵyn jáne orta bıznes ókilderi shyǵynǵa ushyrady.
Qazirgi málimetter boıynsha bızneske 100 mıllıardtan astam teńge kóleminde zalal keldi.
Jańa Úkimettiń aldynda elimizdiń ekonomıkalyq áleýetin tolyq qalpyna keltirý mindeti tur. Bul óte mańyzdy mindet, sondyqtan ony basymdyqtardyń biri retinde sanaýymyz qajet.
Josparlanǵan reformalardy júzege asyrý jáne ınflıasııany tómendetý – basty mindetterdiń biri.
Eń bastysy, biz azamattardyń tabysyn arttyrýymyz qajet.
Qazir elimiz kúrdeli kezeńdi bastan ótkerýde.
Dúnıe júzin jaılaǵan indettiń beti qaıtpaı tur.
Sonyń saldarynan eldegi iskerlik belsendilik tómendep ketti.
Jyl basynda bolǵan oqıǵalar ulttyq qaýipsizdigimizge zor qater tóndirdi.
Biz osyndaı qıyn jaǵdaıda el birliginiń arqasynda memleketimizdiń qaýipsizdigin, tipti da tutastyǵyn saqtap qaldyq.
Qazir Úkimettiń basty mindeti – halyqtyń ál-aýqatyn arttyrý.
Sondaı-aq, azamattardyń tabysyndaǵy alshaqtyqty azaıtý jáne eńbek etýge qolaıly jumys oryndaryn ashý.
Biz jurttyń bıznespen aınalysýyna teń múmkindik beremiz.
Qoǵamymyzda beleń alǵan sybaılas jemqorlyqpen, ekonomıkadaǵy ásire baılar ústemdiginiń saldarymen kúresemiz.
Bárimiz eldiń ıgiligi úshin qyzmet etýge tıispiz.
Osy oraıda, mynadaı mindetterge arnaıy toqtalyp ótý mańyzdy.
Birinshi. Halyqtyń tabysyn arttyrý jáne teńsizdikti azaıtý.
Tabys tabý – azamattardyń turmys sapasyn jaqsartýdyń jáne bolashaqqa degen senimin nyǵaıtýdyń basty faktory.
О́kinishke qaraı, sońǵy kezde jurttyń tabysy ekonomıkalyq ósimniń emes, áleýmettik transferttiń esebinen kóbeıdi.
Ashyǵyn aıtqanda, járdemaqymen jáne zeınetaqymen ǵana kún kórip otyrǵandar az emes.
Za pıat let v obshıh dohodah naselenııa dolıa trýdovyh dohodov sokratılas s 80 do 67%, a sosıalnyh transfertov vyrosla s 17 do 29%.
Esesine áleýmettik transferttiń kólemi 17 paıyzdan 29 paıyzǵa deıin artty.
Budan azamattardyń kirisi alatyn jalaqysyna emes, bıýdjet shyǵysyna táýeldi ekenin baıqaýǵa bolady.
Bul az deseńiz, jumys berýshilerdiń paıdasymen jáne naryqtaǵy baǵanyń kóterilýimen salystyrǵanda eńbekaqy áldeqaıda baıaý ósýde.
Sonyń saldarynan qaryzǵa batqan azamattar men kedeı adamdar kóbeıip barady.
Qazirgi tańda 1 mıllıonǵa jýyq adamnyń tabysy eń tómengi kúnkóris deńgeıine de jetpeıdi.
Bul – sońǵy 10 jyldaǵy eń nashar kórsetkish.
Sóıte tura, ortasha jalaqy men jan basyna shaqqandaǵy tabys kólemi udaıy ósip keledi degen kópirme esep berilýde.
Bul – naǵyz kózboıaýshylyq.
Meniń tapsyrmam boıynsha Halyqtyń tabysyn arttyrýǵa arnalǵan baǵdarlama ázirlenip jatyr.
Bul qujatta turǵyndardyń kirisin kóbeıtýmen qatar, orynsyz shyǵynyn azaıtatyn tyń sharalar qarastyrylýǵa tıis.
Memleket bızneske júktegen keıbir qosymsha shyǵyndy kásipkerler halyqtan óndirip alatyny jasyryn emes.
Rech ıdet o komıssııah ı tarıfah razlıchnyh posrednıkov, monopolnyh operatorov, nenýjnyh agentov. Etý problemý znaete. No vopros: kto platıt za ıh ýslýgı? Konechno, potrebıtel platıt. I vınoı tomý – prınıatye zakony ı postanovlenııa.
To est v osnove lejat normatıvno-pravovye akty, prı prınıatıı kotoryh gosorgany zachastýıý rýkovodstvovalıs ınteresamı otdelnyh kompanıı, a ne ınteresamı obshestva. Sredstva, kotorye kazahstansy moglı by tratıt na sebıa, ýtekaıýt v karmany etıh kompanıı.
Poetomý Pravıtelstvý porýchaetsıa obratıt samoe sereznoe vnımanıe na dannýıý problemý ı sovmestno s Palatoı «Atameken» razobratsıa po kajdoı takoı sıtýasıı ı predlojıt konkretnye reshenııa dlıa ıh ıspravlenııa.
Dolıa malyh kompanıı v strýktýre otechestvennogo bıznesa segodnıa sostavlıaet bolee 90 %. Prı reformırovanıı Palaty sledýet sfokýsırovat ee fýnksıonal ımenno na podderjke, zashıte ı razvıtıı malogo bıznesa. Prı etom malyı bıznes sledýet osvobodıt ot obıazatelnyh chlenskıh vznosov. Eto kak by samo soboı razýmeıýsheesıa.
Ekinshi. Inflıasııany aýyzdyqtaý.
Baǵa barlyq elde jappaı ósýde.
Soǵan qaramastan, biz ınflıasııany 8,4 paıyzdan asyrmaı, ustap qaldyq. Baǵany ósirmeý úshin kóbinese naryqqa tán emes ádister qoldanyldy.
Osynyń bári – sharasyzdyqtan jasalǵan qadamdar.
Mundaı ustanym kúnderdiń kúninde ınflıasııanyń kúrt ósýine ákep soqtyrýy múmkin.
Poetomý vajno svoevremenno pereıtı ot kontrolno-regýlıatıvnyh mer v polzý sıstemno-otraslevyh mer.
Men naqty tapsyrmalar berdim.
Úkimet pen ákimder jumysqa kirisip ketti.
Degenmen, taǵy bir túıtkildi máseleni atap óteıin.
Saýda-sattyqtaǵy tıimsiz deldaldyqqa toqtaý salatyn kez keldi.
Mysaly, 3 mıllıon adam turatyn Almaty qalasy men onyń tóńiregindegi eldi-meken turǵyndary tutyný taýarlaryn kóbine «Altyn orda» bazarynan alady.
Almaty oblysy men Almaty qalasynyń ákimderine Úkimetpen birlesip, bazardaǵy tártip ornatýdy tapsyramyn.
Bul jer paıdakúnemder úshin naǵyz maıshelpekke aınalǵan.
Buǵan Almatydaǵy qańtar oqıǵasy kezinde anyq kóz jetkizdik.
Bul – basqa óńirlerge de qatysty másele.
Qajet bolsa, bul jumysqa quqyq qorǵaý organdary atsalyssyn.
Eki aı ýaqyt beremin.
Dalee. Nasıonalnyı bank doljen provodıt nezavısımýıý ı adekvatnýıý denejno-kredıtnýıý polıtıký dlıa dostıjenııa selevogo korıdora ınflıasıı – 4-6 % v 2022 godý ı 3-4 % v 2025 godý.
Nelzıa takje zabyvat o kredıtovanıı realnoı ekonomıkı.
S 2017 goda realızýetsıa Programma povyshenııa fınansovoı ýstoıchıvostı bankovskogo sektora. Na pokrytıe ýbytkov po problemnym zaımam bankam vydeleno porıadka 700 mıllıardov tenge.
Odnako doljnogo vstrechnogo dvıjenııa v chastı povyshenııa obemov ı dostýpnostı kredıtov ne nablıýdaetsıa. Staraıa problema, kajdyı raz ob etom govorım.
Profısıt vysokolıkvıdnyh aktıvov bankov rastet. Znaem etý problemý, znaem nazvanııa etıh bankov. Segodnıa profısıt sostavlıaet pochtı 12 trıllıonov tenge. Etı sredstva doljny rabotat na ekonomıký, v tom chısle na razvıtıe adekvatnyh ýslovııah bıznesa ı ıpotechnogo rynka.
Predstoıt sozdat regýlıatornye mehanızmy, prı kotoryh bankı býdýt stremıtsıa kredıtovat effektıvnye proekty. Eto zadacha novogo rýkovodıtelıa Nasıonalnogo banka ı Agentstva po fınregýlırovanııý.
ÚShINShI. Ekonomıkany órkendetý úshin qosymsha qarajat qarastyrý.
Men bıýdjettiń kiris bóligin arttyrý maqsatynda birqatar naqty mindet júktedim.
Eń aldymen, bıýdjettegi tıimsiz ári shyǵyny kóp jobalardy anyqtap, odan túbegeıli bas tartý qajet.
Erkin ekonomıkalyq aımaqtardyń kópshiligi ınvestısııa ákelý úshin tıimdi bola almady dep men birneshe ret aıttym.
I eto nesmotrıa na vnýshıtelnyı paket nalogovogo stımýlırovanııa pochtı v poltrıllıona tenge.
Chto my polýchaem v ıtoge? Za poslednıe trı goda obem proızvedennyh na SEZ tovarov ne prevyshaet 1,5 % ot VVP, a dolıa ıh eksporta ı vovse sostavlıaet 0,1 % ot obshestranovogo.
Osy máseleni retteıtin kez keldi.
Jańadan taǵaıyndalǵan Indýstrııa mınıstri bul túıtkildiń sheshimin tabady dep oılaımyn.
Erkin ekonomıkalyq aımaqtardyń basshylyǵy paıdaly ári tıimdi jobalardy júzege asyrýǵa qulyqty emes.
Olardyń ákimshilikterin tártipke shaqyryńyzdar.
Úkimetke bir aı ýaqyt beremin.
Zańǵa ózgeris engizýden bastap, qajetti sharanyń bárin qabyldańyzdar.
Ishten jáne syrttan ınvestor tartyńyzdar.
Keden beketterindegi qordalanǵan máselelerdi jedel sheshý qajet.
Bul – bıýdjet úshin aıryqsha mańyzy bar sala.
Taǵy da qaıtalap aıtamyn: ondaǵy bylyqty jónge keltirmese, saldary qıyn bolýy múmkin.
Qytaıdyń statıstıkasy men bizdegi kórsetkishtiń aıyrmasy 5,7 mıllıard dollar bolýy – sonyń dáleli.
Qazir Qytaımen aradaǵy keden beketinde 12 myńnan astam kólik elektrondy kezekte tur.
Quzyrly ekonomıkalyq operatorlardyń zańsyz is-áreketi týraly buǵan deıin de aıttym.
Olar kedennen jáne basqa da baqylaý organdarynan sonshama jeńildikti qalaı alyp otyr?
Ne sebepti bul másele nazardan tys qalǵan?
Bul suraqtarǵa 10 kúnniń ishinde naqty ári tolyq jaýap kútemin.
Osy salanyń qyzmetin zań boıynsha qatań retteý qajet.
Jalpy, keden jáne logıstıka júıesine iri halyqaralyq kompanııalardy tartýdy oılastyrǵan jón.
Olar qajetti tasymal kólemin jáne jumystyń ashyq ári esepti bolýyn qamtamasyz ete alady.
Bul másele úkimette talqylandy.
Úkimetke ony taǵy da pysyqtap, maǵan baıandaýdy tapsyramyn.
Bıýdjettiń shyǵys bóliginen de kiristi arttyrýdyń kózin tabýǵa bolady.
Qarjyny asa qajet emes sharýalarǵa jumsaýdy doǵarý kerek.
Kajdyı potrachennyı tenge doljen davat sosıalno-ekonomıcheskýıý otdachý kak na ýrovne otraslı, tak ı v masshtabah strany. Dlıa etogo doljna byt chetkaıa sıstema osenkı. Odnako Pravıtelstvo ýje bolee dvýh let ne mojet normalno organızovat etý rabotý. Do sıh por ne sformırovana sootvetstvýıýshaıa metodologııa.
Porýchaıý Mınısterstvý fınansov, Agentstvý po strategıcheskomý planırovanııý sovmestno so Schetnym komıtetom v dvýhmesıachnyı srok razrabotat metodıký analıza sosıalno-ekonomıcheskogo effekta gosýdarstvennyh rashodov.
Kelesi másele. Kvazımemlekettik sektordyń ınvestısııalyq jobalarynyń quny tym asyra kórsetiletini jasyryn emes.
Ony az deseńiz, qurylys barysynda baǵa taǵy da ósedi.
Búginde «Samuryq-Qazyna» qory
12 iri jobany júzege asyrýda.
Bul – energııamen qamtamasyz etýge, gaz óndirýge, temir jol ınfraqurylymyn salýǵa qatysty jobalar.
Jumystyń jalpy quny – 3,4 trıllıon teńge.
Árıne, atalǵan nysandar halyqqa qajet.
Alaıda, jobalardyń qunyna jáne merdigerlerdiń konkýrssyz tańdalýyna qatysty kóptegen suraq týyndaıdy.
Mysaly, Kendirlidegi sý tushytatyn zaýyttyń jobasy sheteldegi dál osyndaı jobalardan 3 ese qymbat turady.
Ekibastuzdaǵy GRES pen Almatydaǵy energetıkalyq torapty jańǵyrtýǵa tym kóp qarajat bólinip otyrǵan joq pa? Osyndaı mysaldar az emes.
Sondyqtan, mundaı jobalardy júzege asyrý úshin ashyq halyqaralyq baıqaý ótkizgen jón.
Bul qalypty tájirıbege aınalýǵa tıis.
Retteletin memlekettik satyp alý júıesiniń jaǵymsyz jaǵy da bar.
Bólingen qarjyny qalaıda ıgerý kerek degen ustanym durys emes.
Árbir áreketti, tipti bolmashy qadamnyń ózin kelisý qajettigi týraly talap ta múlde orynsyz.
Slepoe sledovanıe formalnym pravılam ı prosedýram vedet k tomý, chto prosess dovleet nad rezýltatom. Mnogıe gody daıýtsıa neobhodımye porýchenııa, eksperty vyrabatyvaıýt kakıe-to rekomendasıı. No vse eto tonet v bıýrokratıcheskom bolote, sabotırýetsıa zamsheloı kastoı retrogradov. Poetomý reshıtelnoı reformy bıýdjetnogo planırovanııa tak ı ne proızoshlo.
Eto kak ponımat? Nesposobnost rabotat po-novomý ılı boıazn poterıat rychagı vlııanııa na mınısterstva ı akımaty, kotorye seıchas vynýjdeny hodıt k nım na poklon?
Poetomý ıa daıý mesıas na vyrabotký sbalansırovannogo reshenııa v rýsle sıfrovızasıı. Iа podcherkıvaıý, v rýsle sıfrovızasıı. Zdes bez nee nam ochen trýdno nadeıatsıa na kakıe-lıbo polojıtelnye rezýltaty. Po ıtogam dolojıte v Pravıtelstvo ı Admınıstrasııý.
V ýslovııah jestkoı mırovoı konkýrensıı za kapıtal nasha ınvestısıonnaıa polıtıka doljna stat maksımalno effektıvnoı. V proshlom godý vnedren novyı ınstrýment podderjkı ınvestorov – strategıcheskoe ınvestısıonnoe soglashenıe. Opredelen perechen ız 70 potensıalnyh strategıcheskıh soglashenıı. Odnako na segodnıa podpısano tolko odno soglashenıe.
V rezýltate ne rastet obem ınostrannyh ınvestısıı. Pravıtelstvom sformırovany dva pýla ınvestısıonnyh proektov: odın sostoıt ız 450 proektov, drýgoı – ız 3 000.
Plany horoshıe. No ız-za otsýtstvııa doljnogo kontrolıa ı bıýrokratıcheskoı volokıty realızasııa etıh proektov ostaetsıa na býmage.
Poetomý porýchaıý Pravıtelstvý opredelıt edınyı pýl ınvestısıonnyh proektov, sdelat ego pýblıchnym, v tom chısle dlıa obshestvennogo monıtorınga realızasıı proektov.
Sondaı-aq, jergilikti jerlerdegi, aýdandyq deńgeıdegi shaǵyn jáne orta bıznesti damytý máselelerine toqtalǵym keledi.
Aımaqtarda jumystyń alǵa basýy ákimge baılanysty ekeni ras.
Kásipkerlik bastamanyń jolyn kesip, tejeıtin de kóbinese ákimder. Bul – ashy aqıqat.
Tipti, qarjylaı kómek bermek túgili, zań aıasynda ákimshilik qoldaý da kórsetpeıdi.
Mundaı jónsizdikti shuǵyl túrde doǵarý kerek.
Aýdan ákimderine naqty meje qoıylsyn.
Olarǵa jyl saıyn árbir 10 myń turǵyn úshin keminde 100 jumys ornyn ashýdy mindettegen jón.
Biz endi jumys tásilin ózgertemiz. Kásipkerler ákimniń sońynan júgirmeýi kerek. Kerisinshe, ákim ınvestor tartýǵa umtylýy qajet.
Pravıtelstvý ı Schetnomý komıtetý prı metodologıcheskoı podderjke ASPıR sledýet naladıt sıstemý ýcheta takıh rabochıh mest.
Otdelno hochý ostanovıtsıa na neobhodımostı dalneıshego povyshenııa bıýdjetnoı nezavısımostı akımov vseh ýrovneı. Sıtýasııa, kogda 82 % regıonov dotasıonnye, – nepravılnaıa. Eto osobennostı nasheı metodologıı mejbıýdjetnyh otnoshenıı.
Akımy postoıanno obıvaıýt porogı mınısterstv, vyprashıvaıa transferty obshego haraktera ı selevye. Krome togo, mnogıe rashodnye ınısıatıvy sentralnogo ýrovnıa reshaıýtsıa v klıýche «perekınem na mestnyı bıýdjet, a akımy razberýtsıa». Seıchas ýje tak rabotat nelzıa.
Men buǵan deıin bıýdjetaralyq qatynastyń jańa júıesin qalyptastyrý týraly tapsyrma bergen bolatynmyn.
Osy tapsyrmany taǵy da esterińizge salamyn.
Bul rette, qarjyny jergilikti jerde kóbirek qaldyrýǵa basa mán bergen jón.
Elimizde úsh jyldan beri «Qarapaıym zattar ekonomıkasy» atty baǵdarlama júzege asyrylyp jatyr.
Bul baǵdarlamanyń negizgi maqsaty − ishki naryqty halyq tutynatyn otandyq taýarmen qamtamasyz etý.
Alaıda, osy kezeńde eksport kólemi burynǵy deńgeıde qalyp, ımporttyń úlesi 8 paıyzǵa ósken.
Úkimet munyń sebebin anyqtaýǵa tıis.
О́nerkásip saıasatynda negizinen avtokólik jasaý salasyna basymdyq berilgen.
Biraq, otandyq ónimniń úlesi áli de tómen.
Ashylyp jatqan jumys oryndary da az.
О́nerkásip salasyna jaýapty mınıstr ındýstrııalandyrýdyń barlyq máselesimen muqııat aınalysýǵa tıis. Ásirese, damý múmkindigi joǵary salalarǵa basa mán berýdi tapsyramyn.
Eshe odın aktýalnyı vopros. V sosıalnyh setıah postoıanno mýssırýetsıa ınformasııa, chto bolshınstvo kazahstanskıh avtomobıleı ıakoby prıhodıt praktıcheskı v gotovom vıde, kak govorıtsıa, ostaetsıa lısh prıkrýtıt kolesa. Zdes vıdıtsıa znachıtelnaıa dolıa preývelıchenııa, prıchem sel ponıatnaıa. Vo vsıakom slýchae, nado vyıasnıt, naskolko takıe ýtverjdenııa sootvetstvýıýt realnostı? Posle etogo sledýet prınıat mery.
Po ýtılsborý my prınıalı reshenıe – vse sredstva býdýt postýpat gosýdarstvý. Teper neobhodımo opredelıtsıa s razmerom stavok. Rabochaıa grýppa aktıvno obsýjdaet dannyı vopros.
Srazý otmechý, ýtılsbor býdet peresmotren. No nýjno ızbegat kraınosteı. Nelzıa vybrasyvat na veter dengı, potrachennye na razvıtıe avtoproma, ı otkryvat svoı rynok dlıa otkrovennogo ımportnogo avtohlama.
Ýtılızasıonnyı ılı regıstrasıonnyı sbor – eto ne samosel. Glavnoe – povysıt dostýpnost avtomobıleı ı selhoztehnıkı dlıa potrebıteleı. Ojıdaıý sootvetstvýıýsheı reaksıı ot proızvodıteleı ı dıstrıbıýterov. Predvarıtelnyı doklad Pravıtelstva pokazyvaet, chto ono na pravılnom pýtı nahodıtsıa.
Dlıa obespechenııa dostýpnym syrem otechestvennyh obrabatyvaıýshıh predprııatıı namı bylı predýsmotreny konkretnye zakonodatelnye normy. Eto bolshoı shag vpered, bez kotorogo nevozmojno pereıtı na proızvodstvo prodýksıı srednego ı verhnego peredelov.
Ne sekret, chto Kazahstan eksportırýet v osnovnom konsentraty ı polýfabrıkaty, a ımportırýet naoborot gotovye ızdelııa. Nash edınstvennyı metallýrgıcheskıı kombınat po svoemý tehnıcheskomý sostoıanııý ı osnashenııý tak ı ostalsıa na ýrovne sovetskogo perıoda. Ýstarevshee proızvodstvo, otsýtstvıe dobavlennoı stoımostı, vysokıı proızvodstvennyı travmatızm ı ýjasnaıa ekologııa – eto daleko ne polnyı perechen ımeıýshıhsıa tam problem.
Nashı gornodobyvaıýshıe predprııatııa doljny dýmat bolshe o proızvodstve dobavlennoı stoımostı vnýtrı strany, a ne o vyvoze syrıa.
Úkimet ónerkásip salasy ókilderimen bas qosyp, óńdeý ónerkásibin damytý jáne jańa óndiristerdi iske qosý úshin ne isteý qajettigin birlesip sheshýi kerek.
Memleket bul jumysqa jan-jaqty qoldaý kórsetedi.
Kelesi másele. Byltyr elimiz boıynsha 17 mıllıon sharshy metr turǵyn-úı salyndy.
Bul – buryn eshqashan bolmaǵan kórsetkish.
Alaıda, onyń qanshalyqty durys málimet ekenin tekserý kerek.
Ákimder joǵary nátıjege qol jetkizý úshin eski úıler men saıajaılardy da esepke qosyp jiberdi degen aqparat bar.
Al, bıyl byltyrǵydan 1 mıllıon sharshy metr kóbirek úı salynady dep josparlanyp otyr.
Biraq, qurylystyń mundaı qarqynyna kommýnaldyq ınfraqurylym ilese almaı jatyr.
Elordamyzdaǵy ahýal − osynyń aıqyn dáleli.
Qalada aldaǵy 3 jylda saǵatyna 900 gıgakalorııa jylý tapshylyǵy bolýy múmkin.
Dál osyndaı másele keıbir oblys ortalyqtarynda da bar.
Qurylys josparyn eskere otyryp, oǵan qansha kommýnaldyq ınfraqurylym qýaty qajet bolatynynyn boljaı bilý kerek.
Úkimet bul jumysty ákimdermen birlesip atqarýǵa tıis.
Osy taldaýdyń negizinde naqty sharalar qabyldaý qajet.
Budan bylaı tıisti ınjenerlik jáne áleýmettik ınfraqurylymy bar jerge ǵana turǵyn-úı salynýy kerek.
Taǵy bir túıtkildi másele – qurylys salasynda naǵyz básekeniń bolmaýy.
Elimizde birneshe qurylys kompanııasy ǵana ústemdikke ıe bolyp otyr.
Kommersııalyq naryq ta, memlekettik tapsyrys salasy da solardyń ýysynda. Shyn máninde, olar buǵan ákimshilik resýrsty paıdalaný arqyly qol jetkizýde.
Proshý Pravıtelstvo sovmestno s Agentstvom po zashıte ı razvıtııý konkýrensıı prınıat paket mer po demonopolızasıı stroıtelnogo rynka ı ego konkýrentnomý razvıtııý. Imena stroıtelnyh kompanıı, kotorye postoıanno vyıgryvaıýt tendery, a zatem peredaıýt stroıtelnye proekty sýbpodrıadnym kompanııam, a te – «sýbsýbpodrıadnym» kompanııam, horosho ızvestny.
Takje hotelos by ostanovıtsıa na moeı ınısıatıve sýbsıdırovanııa arendnogo jılıa. Ona doljna byla zarabotat eshe god nazad. No ız-za nerastoropnostı, a, mojet byt, ız-za sabotaja, sotnı tysıach kazahstansev do sıh por ne polýchaıýt etot vıd podderjkı. Chınovnıkı dolgo pytalıs ız prostoı ı ponıatnoı ınısıatıvy po snıjenııý zatrat na jıle dlıa naımenee obespechennyh grajdan sozdat ocherednoı ınstrýment podderjkı krýpnyh stroıtelnyh fırm.
Povtorıý v poslednıı raz – eto ınısıatıva sosıalnaıa.
«Otbasy banký» ı mınısterstvý sıfrovızasıı nýjno sozdat sıfrovýıý platformý, na kotoroı doljny zaregıstrırovatsıa te, komý polojeny sýbsıdıı, a takje sdaıýshıe v arendý vladelsy nedvıjımostı. Lıýdı, ıshodıa ız svoıh potrebnosteı, smogýt vybrat jıle tam, gde hotıat, a ne tam, gde ım skajet akımat ılı zastroıshık. Ot gosýdarstva sosıalno ýıazvımym kategorııam grajdan býdet vyplachıvatsıa sýbsıdııa v razmere 50 % ot arendnoı platy. A vysvobojdennye dengı semeınogo bıýdjeta býdýt tratıtsıa na drýgıe nýjdy: prodýkty, obrazovanıe, medısıný. Poetomý nado nachat prıem zaıavok po etoı sısteme. Daıý takoe porýchenıe, ne zatıagıvaıa dannyı vopros, nýjno prodoljat rabotat. Ne pozdnee 1 maıa etý rabotý zavershıt ı dolojıt, kak ona vypolnıaetsıa.
Tórtinshi. Agroónerkásip keshenin damytý máselesi.
Sońǵy 5 jylda aýylsharýashylyǵyn damytýǵa 2 trıllıon teńgeden astam qarjy bólindi.
Alaıda, sýbsıdııa kólemi qansha ósse de, bul salada aýyz toltyryp aıtatyn ózgeris bolǵan joq.
Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi men ákimdikter sýbsıdııany taratyp berýmen ǵana shektelgen.
Oǵan eshqandaı taldaý jasalǵan joq.
Qarjynyń tıisti maqsatqa jumsalýyn da eshkim baqylaýǵa almaǵan.
Sýbsıdııa túpki ıesine jetpeı, orta jolda talan-tarajǵa túsýde.
Tipti, aýyl sharýashylyǵyna esh qatysy joq salalar da onyń qyzyǵyn kórýde.
Sońǵy jyldary Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttigi 960 qylmystyq is tergegen. Sonyń 54 paıyzy sýbsıdııany jymqyrýǵa qatysty bolǵan. Mysaly, jaıylymdyq jerlerdi sýlandyrýǵa 80 mıllıard teńge bólindi. Biraq, onyń teń jartysy jelge ushty.
Osy jumysqa qajetti qural-jabdyqtyń baǵasy 2-3 ese artyq kórsetilgen. Tipti, keı jaǵdaıda qarjyny qaǵaz júzinde ıgere salǵan.
Sonymen qatar, sýbsıdııa alyp otyrǵan jurttyń aýyl sharýashylyǵy ónimderin óńdeýge jáne saqtaýǵa asa qulqy joq.
Sebebi, sýbsıdııalaý júıesiniń ózi sharýalardy buǵan yntalandyrmaıdy.
Jaǵdaı túzelmese, agroónerkásip kesheni shıkizat óndirýden ary asa almaıtyny anyq.
Sýbsıdııalaýdyń biryńǵaı aqparattyq júıesi joq.
Jeke qurylymdar sýbsıdııa bólýge qatysty túrli portaldar (Qoldau.kz, plem.kz) ashqan.
Olar óz qyzmeti úshin sharýalardan
3-11 aılyq eseptik kórsetkish mólsherinde aqsha alyp otyr. Sharýalardyń buǵan narazylyq bildirýi oryndy.
Úkimetke sýbsıdııalaý týraly aqparatty tolyq qamtıtyn platforma ázirleýdi tapsyramyn.
Bul platforma sharýalarǵa tegin qyzmet kórsetýi kerek.
Sýbsıdııa memleket beretin mindetti tólem emes ekenin árkim bilýge tıis.
Bul – sharýalardy ónimdi jumys isteýge yntalandyratyn tásil.
Bıýdjet qarjysy – ońdy-soldy taratyla beretin tegin dúnıe emes.
Sýbsıdııalaýdyń jańa júıesinde osy máseleni retteıtin tyń tásilder qarastyrylýy qajet.
Sýbsıdııa alǵan adamnan jumys tıimdiligin arttyrýdy talap etetin bolamyz.
Jumys barysynda osyny este ustańyzdar.
Kelesi másele. Men bos jatqan jaıylymdyq jerlerdi tezirek qaıtaryp alyp, ony aýyl turǵyndaryna berýdi tapsyrǵan bolatynmyn.
Qazir halyq úshin aıryqsha mańyzy bar jumys júrgizilip jatyr.
Biraq, bul jerde de Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi men ákimdikter kózboıaýshylyqqa jol bergen.
Mınıstrlik jaıylymdyq jerdiń tapshylyǵy 6,8 mıllıon gektarǵa nemese 32 paıyzǵa azaıdy dep málimet berip otyr.
Bul sharýa qojalyqtarymen memorandýmǵa qol qoıýdyń jáne eldi-mekenderdiń aýmaǵyn keńeıtýdiń arqasynda múmkin boldy.
Alaıda, Bas prokýratýranyń tekserisi kórsetkendeı, birqatar óńirde jaıylymdyq jerdiń tapshylyǵy áli de azaımaǵan.
Aqmola, Atyraý jáne Qostanaı oblystarynda aýyl turǵyndaryna malyn fermerlerdiń jerine jaıýǵa ruqsat beriledi degen jalǵan memorandým jasalǵan.
Shyn máninde, jaıylymdyq jerdiń tapshylyǵy qaǵaz betinde ǵana azaıǵan.
Budan bólek, aımaqtar halyqtyń jaıylymǵa degen suranysyn tómendetip kórsete bastaǵan.
Úkimet nege buǵan kóz juma qarap otyr?
Mundaı áreketter aýyl halqynyń narazylyǵyn órshitpese, kemitpeıdi.
Úkimetke jergilikti atqarýshy organdarmen birlesip, osy máseleni túbegeıli sheshýdi tapsyramyn.
Dalee. Odnoı ız vajnyh zadach v chastı rasıonalnogo ıspolzovanııa zemlı ıavlıaetsıa nedopýshenıe ee konsentrasıı v odnıh rýkah. Iа ýje govorıl ob etom.
Segodnıa govorıý ımenno o neproızvodıtelnoı konsentrasıı – kogda berýt zemlı pobolshe, no ne vkladyvaıýt ınvestısıı. V rıade regıonov reshenııamı maslıhatov razmery nadelov ýtverjdeny bez naýchno-obosnovannyh podhodov: v Atyraýskoı – 98 tysıach gektarov, Almatınskoı – 96 tysıach gektarov, Vostochno-Kazahstanskoı oblastı – 69 tysıach gektarov.
Mejdý tem Mınısterstvo selskogo hozıaıstva razrabotalo proekt postanovlenııa, razreshaıýshıı ımet v odnıh rýkah do 98 tysıach gektarov selskohozıaıstvennyh zemel. Eto vyglıadıt kak popytka zakrepıt tekýshıe nepomernye zemelnye vladenııa lıýdeı, kotorye ımı vladeıýt, to est zafıksırovat ıh v kachestve normatıvnoı bazy.
Poıasnıý: gosýdarstvo ne protıv bolshıh zemelnyh ýchastkov. Eto horosho – v ekonomıcheskıı oborot vovlekaetsıa bolshe zemel, rabotaet effekt masshtaba, povyshaetsıa konkýrentosposobnost. Odnako doljny byt jestkıe vstrechnye obıazatelstva, otvetstvennost za faktıcheskoe ıspolzovanıe zemel.
Poetomý porýchaıý Pravıtelstvý sozdat rabochýıý grýppý s ýchastıem ekspertov ı naýchnyh ınstıtýtov dlıa opredelenııa predelnyh razmerov zemelnyh ýchastkov, kotorye nýjno ýtverdıt do 1 maıa tekýshego goda.
Taǵy bir mańyzdy másele bar. 2003 jyly qabyldanǵan Sý kodeksi sýdy sharýashylyq maqsatqa paıdalaný tártibin ǵana retteıdi.
Bul qujat sý resýrstaryn saqtaýǵa jáne ony tıimdi paıdalanýǵa múmkindik bermeıdi.
Aýa-raıynyń ózgerýi, sý salasynda qordalanǵan máseleler qazirdiń ózinde elimizdiń áleýmettik-ekonomıkalyq damýyn tejeıtin kedergige aınalyp otyr.
Úkimetke sarapshylarmen birlesip, jańa Sý kodeksiniń jobasyn ázirleýdi tapsyramyn.
Kodeks klımattyń ózgerýin jáne shekaralas elderdiń saıasatyn eskere otyryp, sý resýrstarynyń tapshylyǵyn azaıtýǵa septigin tıgizýi kerek.
Kelesi másele. Kún jylynǵanda sharýalardyń jumysy qyza túsedi.
Kóktemgi egis naýqany bastalady. Bul jumysty ýaqtyly atqarý úshin sharýalarǵa barlyq jaǵdaıdy jasaý kerek. Eń bastysy, memlekettiń qoldaý sharalary eshkimdi áýre-sarsańǵa salmaı, der kezinde jasalýǵa tıis.
PIаTOE. Razvıtıe energetıcheskogo kompleksa
V proshlom godý my stolknýlıs s sereznym energokrızısom. Nablıýdalsıa defısıt dızelnogo toplıva, avıakerosına, sjıjennogo neftıanogo gaza, elektroenergıı. Eto proızoshlo ız-za nekachestvennogo planırovanııa, otsýtstvııa kontrolıa ı zlonamerennyh deıstvıı otdelnyh lıs.
Segodnıa voznıklı rıskı defısıta tovarnogo gaza. V proshlom godý «QazaqGaz» ne sovsem prodýmanno vvel moratorıı na podklıýchenıe k gazý novyh promyshlennyh obektov.
V rezýltate v rıade regıonov otsýtstvýet gaz, neobhodımyı dlıa realızasıı novyh proektov, v tom chısle vysokotehnologıchnyh ı eksportoorıentırovannyh. V strane ımeıýtsıa vse ýslovııa dlıa dopolnıtelnogo proızvodstva tovarnogo ı sjıjennogo gaza.
No zadacha formırovanııa sbalansırovannogo ı kommercheskı prıvlekatelnogo rynka gaza nıkak ne reshaetsıa. Poetomý jdý ot mınıstra energetıkı konkretnyh predlojenıı.
My stolknýlıs s regýlıarnymı pereboıamı v rabote sıstemy energosnabjenııa. Samyı ıarkıı prımer – nedavnee otklıýchenıe elektroenergıı na ıýge strany. My otchastı zavısım ot kachestva raboty energosıstem sopredelnyh gosýdarstv.
Problemý energetıcheskoı bezopasnostı strany nýjno srochno reshat. Iа ne ponımaıý, pochemý otvetstvennye lısa dıplomatıchno ýhodıat ot otvetov na voprosy o stroıtelstve atomnoı stansıı. A ved nýjno prıamo skazat: bez chıstoı atomnoı energıı my poterıaem vsıý ekonomıký, ne govorıa ýje ob ınvestısııah, ýtratım regıonalnoe lıderstvo. Nam pozarez nýjna elektroenergııa, prıchem atomnaıa chıstaıa energııa. Nelzıa ıdtı na povodý ý popýlıstov, kotorye ne razbıraıýtsıa v ekonomıcheskıh realııah. Nýjno professıonalno razıasnıat znachenıe atomnoı energetıkı.
Nelzıa zamalchıvat ı rol sıfrovogo maınınga. My vıdım, chto sosıalno-ekonomıcheskıı effekt ot proızvodstva krıptovalıýt mınımalen. Massovyh rabochıh mest ne sozdaetsıa, prodýksıı kak takovoı net voobshe.
Prı etom dannaıa sfera potreblıaet elektroenergııý kak neskolko oblasteı. Prıchem otdelnye nedobrosovestnye maınery podkoverno polzýıýtsıa tarıfamı, kotorye nıje, chem tarıfy dlıa naselenııa. Ne platıatsıa nalogı ı poshlıny na vvozımoe oborýdovanıe. I samoe glavnoe – maksımalno ıspolzýıa resýrsy strany, etı delsy monetızırýıýt ıh v drýgıh ıýrısdıksııah.
Proshý Agentstvo fınansovogo monıtorınga detalno razobratsıa v dannoı sıtýasıı. Neobhodımo vyıavıt vse maınıngovye fermy, proverıt nalogovye ı tamojennye voprosy, tshatelno ızýchıt dogovory, na osnovanıı kotoryh polýcheny tehýslovııa, a takje drýgıe aspekty ıh deıatelnostı. Proshý dolojıt do 15 marta.
Eshe raz obrashaıý vnımanıe – gosýdarstvo ne protıv «belogo» maınınga. No te, kto hotıat rabotat v etoı sfere, doljny ımet sootvetstvýıýshýıý lısenzııý, polýchat elektroenergııý po adekvatnym tarıfam, deklarırovat dohody ı vyplachıvat nalogı, zapýskat proekty «zelenoı» energetıkı.
Nalogı na maınıng my toje povysım. Tekýshaıa stavka 1 tenge za kılovatt moshnostı nıchtojno mala. Porýchaıý Pravıtelstvý prorabotat kratnoe ývelıchenıe dannogo naloga, prıchem v kratchaıshıe srokı.
Pravıtelstvý sledýet razrabotat polnosennyı paket reshenıı po regýlırovanııý ı razvıtııý sıfrovogo maınınga. Rezýltaty jdý k 1 aprelıa.
ALTYNShY. Kóp qarjyny qajet etetin baǵyttyń biri – densaýlyq saqtaý salasy.
Bul salaǵa bólinetin qarajat jyldan jylǵa kóbeıip keledi.
Alaıda, bıýdjettiń múmkindigi shekteýli.
Sondyqtan, qolda bar qarjyny túgendep, basymdyqtardy qaıta qaraý kerek.
Bul – aldaǵy jobalarǵa, sonyń ishinde memleket pen jekemenshiktiń seriktestigi arqyly salynatyn 20 aýrýhanaǵa qatysty másele.
Onyń árqaısysyna jumsalatyn shyǵyn qoldanystaǵy zamanaýı aýrýhanalardyń qunynan birneshe ese artyq. Memleket pen jekemenshiktiń mundaı seriktestigi bizge qajet emes.
Úkimetke aýrýhana qurylysy boıynsha biryńǵaı baǵa belgileýdi tapsyramyn. Árıne, onyń mólsheri kóńilge qonymdy bolýy kerek.
Neobhodımo korennym obrazom peresmotret sıstemý zakýpa medısınskoı tehnıkı. Eto toje bolshaıa problema. Poskolký dannaıa sfera ıavlıaetsıa vysokokorrýpsıogennoı.
Regıonamı sıstemno zavyshaıýtsıa smety ı seny na oborýdovanıe, tratıatsıa ogromnye dengı na ego servısnoe obslýjıvanıe. Poetomý porýchaıý Pravıtelstvý pereıtı na sentralızovannyı zakýp medısınskoı tehnıkı na baze «SK-Farmasııa».
* * *
«Jańa Qazaqstandy» qurý úshin túsinikti ári ádil memlekettik saıasat júrgizilýi kerek.
Bul saıasat sanasyz sheneýnikterdiń jónsizdigine jol bermeıdi.
Básekege jáne tehnologııaǵa negizdelgen ekonomıkany qalyptastyrady.
Sonymen birge, jeke menshikke, adamnyń quqyqtary men bostandyǵyna qol suǵylmaýyna zań ústemdigi arqyly kepildik beredi.
Barlyq azamattarǵa birdeı múmkindik jasaıtyn da – osy saıasat. Árkim Qazaqstannyń bolashaǵyna jaýapty ekenin sezinip, ortaq iske óz úlesin qosýy kerek.
Jurt memleketten ashyq ári túsinikti saıasat júrgizýdi talap etedi. Osy talapqa saı bolýymyz qajet.
Ot bıznesa trebýetsıa nalogovaıa chestnost ı sosıalnaıa otvetstvennost. Odnım ız proıavlenıı takogo podhoda ıavlıaıýtsıa pojertvovanııa v fond «Qazaqstan halqyna».
Iа ýje govorıl, segodnıa povtorıýs, chto ego formırovanıe doljno ıdtı v osnovnom za schet krýpnoı nasıonalnoı býrjýazıı, hotıa vznosy drýgıh kompanıı, vklıýchaıa ınostrannyh ınvestorov, prıvetstvýetsıa. Eto ne prınýdılovka, a shans sostoıavshımsıa, prıbylnym kompanııam ı grajdanam pojertvovat sredstva na blagorodnye obshenasıonalnye selı.
Adal eńbek etý – bárimizge ortaq mindet.
О́kinishke qaraı, keıde jurt, ásirese jastar mańdaı terin tógip, jumys istegisi kelmeıdi. Aýyrdyń ústimen, jeńildiń astymen júrgendi jón kóredi. О́ıtkeni, olar bizde adal eńbek laıyqty baǵalanbaıdy dep oılaıdy.
Jastar bastyqtar men aýqattylarǵa jaqyn júretin túrli alaıaqtardyń, jemqorlardyń shalqyp ómir súrip jatqanyn kórip otyr.
Tipti, solarǵa qarap boı túzeıtin boldy.
Qoǵamda tabysqa jetýdiń tóte joly osy degen qate túsinik ornyǵýda.
Oǵan qosa, taǵy bir jaǵymsyz úrdis bar.
Keıbireýler adal eńbekpen jetistikke jetetin múmkindik joq ekenin kórgen soń esh áreketsiz qol qýsyryp otyrady.
Jumys isteýdiń ornyna jaqyndaryna da, memleketke de masyl bolýda. О́zine járdemaqy men jeńildik talap etip, alaqan jaıýdan arlanbaıdy.
Tipti, jergilikti bılikke qoqan-loqy kórsetýden de taıynbaıdy.
Ultty jegideı jeıtin osy keselder elimizdi keri tartýda.
Mınıstrden malshyǵa, qarjygerden qara jumysshyǵa deıin árqaısymyz bul týraly tereń oılanýymyz kerek.
Tıisti qorytyndy jasap, durys áreket etýimiz qajet. Sonda ǵana biz órkenıetti qoǵam qura alamyz.
Ideologııa dobrosovestnogo trýda, spravedlıvogo voznagrajdenııa doljna prııtı na smený mırovozzrenııý kompradorov, vremenshıkov, ıjdıvensev.
Eto obshaıa zadacha vlastı ı obshestva, kotoraıa zatragıvaet sosıalno-ekonomıcheskıe aspekty, voprosy gosýdarstvennoı polıtıkı, nasıonalnoı ıdentıchnostı ı vospıtanııa molodejı.
Pravıtelstvý porýchaetsıa v dvýhmesıachnyı srok predostavıt predlojenııa po vozvratý v straný nezakonno vyvezennyh za rýbej fınansovyh sredstv ı prıobretennyh tam aktıvov.
Qurmetti jıynǵa qatysýshylar!
Biz búgin elimizdiń áleýmettik-ekonomıkalyq damýyna qatysty kóptegen máseleni talqyladyq.
Aldymyzǵa naqty mindetter qoıdyq.
Úkimet baǵdarlamasyndaǵy negizgi ustanymdardy jalpy maquldaýǵa bolady dep sanaımyn.
Bul qujat kópshilikke barynsha túsinikti bolýy kerek.
