Kollajdy jasaǵan Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Qazaq halqynyń dańqty uldarynyń biri, general-maıor Sabyr Rahymov 1902 jyly Ońtústik óńirde týǵan. Al naqty týǵan kúni jaıly ártúrli data aıtylǵanymen, maıdan dalasynda generaldyń qasynda bolyp, adıýtant mindetin atqarǵan, soǵystan keıin Sabyr Rahymov týraly derekti povest jazǵan Leonıd Iýsýpovtyń kitabynda: «Rodılsıa Sabır 25 ıanvarıa 1902 goda v Tashkente, na Tahtapýle, v dome nomer 8, po ýlıse Vodopadnoı» degen naqty derek bar (L.Iýsýpov. «Iz boıa v boı», Moskva – 1975, str-83). Demek qazaq generalynyń týǵan kúni osy.
Sabyrdyń balalyq shaǵy jaıly zertteýshi-qalamger Begimhan Kerimhanulynyń jazbasynda, bolashaq general at aıylyn tartyp minip, erjetkenge deıin joqshylyqtyń qamytyn kııýmen bolǵan deıdi. 1907 jyly ákesi Omar qaıtys bolǵan. Jesir qalǵan Baharaıym jalǵyz ulyn jetektep, dıirmenshi aǵasy Rahymnyń otbasyn panalaıdy. Sóıtip, Sabyr kókemizdiń famılııasy «Rahymov» bolyp ketken.
Generaldyń ǵumyrnamalyq derekterinde jańa ókimet Keńes bıligine ol kisiniń yqylasy jaqsy bolǵany aıtylady. Sóıtip, jańa nızamnyń jelimen birge Sabyr aǵamyz 1922 jyly Bakýdegi áskerı mektepke qabyldanyp, ony úzdik bitiredi. Tipti 1925 jyly ataqty qolbasshy M.S.Frýnze kýrsant Sabyrdyń at ústindegi soǵys ónerine qatty rıza bolyp, oǵan qoldan jasalǵan jylqy músinin syılaǵan eken.
Bolashaq general áskerı mektepten soń atty ásker vzvodynyń eskadron komandıri bolyp, Qaraqumda basmashylarǵa qarsy kúreste úlken erlik kórsetedi. Nátıjesinde, ol 1927 jyly Qyzyl Tý ordenimen, 1930 jyly Qyzyl Juldyz ordenimen marapattalady. Osylaı áskerı qyzmetke túbegeıli bet burǵan jas ofıser 1941 jyly maıdanǵa attanady. Soǵystyń alǵashqy kúnderi S.Rahymov basqarǵan qurama jaý qorshaýyn buzyp shyqqan batyldyǵy úshin polk komandıri Rahymov eki dúrkin Qyzyl Tý ordenimen marapattalyp, polkovnık shenin alady. 1942 jyly dıvızııa komandıri mindetin atqarýshy bolyp taǵaıyndalady. Osy kezdegi bir áskerı qujatta: «Rahymov basqarǵan dıvızııa 4 000 fashıstiń kózin joıyp, nemistiń 100 soldatyn tutqynǵa túsirdi, jaýdyń tórt ushaǵyn qulatty» delingen.
Maıdannyń naǵyz qyzyp turǵan shaǵynda, ıaǵnı 1943 jyly 19 naýryzda áskerı joǵary shen general-maıor ataǵyna qol jetkizgen qazaq balasy keshikpeı Máskeýdegi Bas shtab Akademııasyna oqýǵa shaqyrylady. Osy oraıda atap óterlik derek, oqýǵa attanǵan qazaq generaly týraly 12-shi Armııanyń Bas qolbasshysy A.Grechko: «Inabatty, ustamdy, taktıkalyq bilimdi, tártipti ofıser. Shabýyl kezinde dıvızııany durys basqara aldy» dese, 56-shy Armııanyń Bas qolbasshysy S.Ryjkov: «Sheshimdi, izdengish, oıshyl komandır. Rahymovtyń qaısarlyǵy men erjúrektiligi onyń qaramaǵyndaǵylarǵa úlgi bola alady», dep baǵalapty.
Osylaı ýaqytsha bilim jetildirýdiń qysqa oqýyn aıaqtaǵan soń 37-shi atqyshtar dıvızııasynyń tizginin ustaǵan general-maıor Sabyr Omaruly 2-shi Belorýs maıdanynda soǵysyp, fashısterdiń Polshadaǵy negizgi tirek pýnktteri – Dzıadlova, Mlava, Plonsk, Pýltýsk qalalary men Sehanov-Modlın temirjol jelisin jaýdan tazartady. Osylaı eki aptanyń ishinde Polshanyń 124 eldi mekenin jaýdan azat etedi.
1945 jyly naýryzda Starograd qalasy mańynda bolǵan jaýmen qııan-keski shaıqasta general-maıor S.Rahymov qaza tabady. Qazaq generalynyń qazasy jaıly ártúrli nusqa kóp. Sonyń ishinde generaldyń jerlesi hám soldaty Keńes Odaǵynyń Batyry Toǵanbaı aǵa Qaýynbaevtyń esteliginde: «Meniń esimde qalǵany, dıvızııa saıası bóliminiń bastyǵy polkovnık Smırnov, artıllerııa quramasynyń qolbasshysy polkovnık Rýdenko, baılanys qyzmetiniń bastyǵy podpolkovnık Golovandy qasyna ertken Sabyr Omaruly 1945 jyly 25 naýryzda 109-shy polk shabýyldap jatqan shepke keldi. Bir jaǵy jaýyngerlerdi jigerlendirip, ekinshiden, urys dalasyn baıqap qaıtpaqshy eken. Olar baqylaý pýnktin aýystyrý jaıyn eske salady da, qasyndaǵy serikterimen búıirleý baǵytqa bettedi. Shaqyrymǵa jeter-jetpes jerge kelip, jaıǵasa bergende, zyńyldaı ushqan mına dál komandırler otyrǵan jerge burq etip tústi. Jan ushyra júgirip kelsem, Smırnov pen Golovan til tartpaı kóz jumypty. Rýdenko aýyr jaralanypty. Al Sabyr aǵa kózin basyp, qınalyp jatyr eken.
– Sabyr aǵa, ne boldy? – dep til qattym.
– Toǵanbaımysyń? Ne bolǵanyn qaıdam, áıteýir myna kózim sýyryp alyp barady.
Ol kisiniń aıtqany osy boldy. Jalma-jan aıaýly aǵanyń jaralanǵan kózin tańyp, medsanbatqa habarladyq. Sol bette dalalyq gospıtalǵa aparylǵan Sabyr aǵa sol jerde sońǵy saparǵa attanypty. 30 naýryz kúni Rahymov jáne onyń maıdandas dostary Belorýssııanyń Grodno qalasynda jerlendi» dep jazady.
Soǵys bitken soń 1945 jyldyń mamyr aıynda Sabyr aǵanyń máıiti Tashkentke ákelinedi. Rahymovpen qoshtasýǵa arnalǵan qaıǵyly mıtıng 25 mamyrda bolady. Múrdesi Tashkenttegi Baýyrlastar mazaratyna jerlenip, S.Rahymovqa 1965 jyly 6 mamyrda KSRO Joǵarǵy Keńesi Prezıdıýmynyń Qaýlysymen Uly Otan soǵysynda kórsetken erligi úshin Keńes Odaǵynyń Batyry ataǵy beriledi.
Uly Otan soǵysynyń dańqty batyry, Ortalyq Azııadan shyqqan tuńǵysh general Sabyr Omaruly Rahymovqa arnap О́zbekstanda eskertkishter ornatty, esimi Tashkenttegi metro stansııasyna berildi. 1949 jyly ózbek jazýshysy Kamıl Iаshen «General Rahymov» atty pesa jazsa, 1967 jyly «О́zbekfılm» kınostýdııasy «General Rahymov» atty kórkem fılm túsirdi.
Sol sııaqty keıingi jyldary qazaq generalynyń esimin ulyqtaý elimiz kóleminde de keńinen etek aldy. Sabyr Rahymovtyń qurmetine Almaty, Shymkent, Taraz qalalarynda kósheler, Qazyǵurt aýdanynda aýyl aty berildi. 2003 jyly Shymkenttegi respýblıkalyq áskerı mektep-ınternatqa Sabyr Rahymovtyń esimi berilip, eskertkish ornatyldy. 2002 jyly Túrkistan qalasynda «Kommýnızm» mektebine Keńes Odaǵynyń Batyry general-maıor S.Rahymov esimi berildi. S.Rahymovtyń ómirbaıanyn zerttegen Ulyqpan Báshenovtiń derekterine qaraǵanda, generaldyń ákesi Omar (Omarqul) qazaq, sheshesi Baharaıym ózbek qyzy bolǵan kórinedi.
