AITV-ny anyqtaýǵa jekemenshik laboratorııalar nege talasady?

Densaýlyq saqtaý mınıstr­liginiń ókilderi bul máselege ja­ýap berdi. Bul az bolsa, ótken aptada senator Aqmaral Álnazarova da AITV dıagnostıkasyn jasaýdy básekelestik ortaǵa berýdi áli erte dep sanaıtynyn málimdedi.

Biraq keıbir BAQ-tar máse­leni qaıta-qaıta qaýzap otyr. Sondyqtan bul máseleni jeke­men­shiktiń múddesine jyǵyp berý kimderge qajet degen suraqqa jaýap bere ketý kerek. Bir jaǵynan Qazaq­standyq medısınalyq zert­hanalyq dıagnostıka qaýym­dastyǵy da «Atameken» ulttyq kásipkerler palatasyna hat jazyp, osy máselege tórelik aıtyp, máselege núkte qoıyp berýin surady.

Qazirgi tańda elimizde AITV dıagnostıkasy men labora­to­rııalyq zertteýler júrgizý quzyreti tek eki ortalyqqa beril­gen. Bular – Qazaq dermotologııa jáne juqpaly aýrýlar ǵylymı ortalyǵy men JITS-tiń aldyn alý men oǵan qarsy kúres ortalyqtary. Biraq «Qazaqstan medı­sınalyq zerthanalar qa­ýym­dastyǵy» ZTB prezıdenti Alla Kım bul «Tabıǵı monopo­lııalar týraly» zańǵa qarama-qaıshy ekenin jáne AITV saraptamasy baqylaýda ustaıtyn qyzmet emes ekenin atady. Aıt­paq­shy, Qazaqstandyq medı­sı­nalyq zerthanalyq dıagnos­tı­ka qaýymdastyǵy men «Qa­zaqstan medısınalyq zerthanalar qa­ýym­dastyǵy» ZTB ekeýi múlde eki túrli uıym ekenin umytpaý qa­jet.

«Zańǵa sáıkes, labora­to­­rııa­lyq dıagnostıka – bul lısen­zııa­lanatyn qyzmet túri. Zań­da ony alǵysy keletin tulǵa­larǵa qatysty shekteý joq. Alaıda jekemenshik medı­sı­nalyq labo­ratorııalarǵa №508 buı­ryqqa silteme jasap, lısenzııa berýden bas tartyp keledi. Densaýlyq saqtaý mınıs­trligi 2017 jyly Jol kartasyndaǵy densaýlyq saqtaý salasyndaǵy kedergiler men onyń ishinde AITV dıagnos­tıkasyna qatysty saýaldardy bekitken joq. Bul qujattyń 2019 jylǵy 4 mamyrdaǵy redaksııasynda №246 ereje de biz usynǵan ózgeristersiz qabyldandy», deıdi Alla Kım.

Ol «Densaýlyq týraly» kodekste azamattar úshin medı­sınalyq mekemelerdi tańdaý men turǵyndarǵa onyń qolje­tim­diligin qamtamasyz etý erkin ekenin de eske salýdy umytqan joq. «Qazaqstan medısınalyq zerthanalar qaýymdastyǵy» ZTB prezıdenti jekemenshik medısınalyq uıymdar óziniń áleýetin kóterip, ozyq tehnologııalar satyp alyp jatqanyn, bul dıognostıkalaý men servıstik standarttarǵa saı ekenin aıtady.

Buǵan deıin de Densaýlyq saq­taý eks-vıse-mınıstri Lıazzat Aqta­eva mınıstrlikke qarasty JITS ortalyqtarynyń mate­rıal­dyq-tehnıkalyq bazasy dıag­­nostıkalyq zertteýler ja­saýǵa ǵana emes, pasıentter­ge tolyq em-dom sharalaryn júrgizýge de tolyq jaýap bere­tinin túsindirgen edi. Burynǵy vıse-mınıstr de Kodekske sáıkes, AITV-juqpasyn anyqtaýdy quzyrly, pasıentterdiń jeke málimetterin qupııa saqtaıtyn organdar júrgizetindigin, ıaǵnı dıagnostıkalaý men emdeýdi mınıstrlik nege JITS ortalyq­taryna berýdi rettegenin túsin­dir­gen edi. Onyń ústine táýekel tobynda júkti áıelder men medısına qyzmetkerleri de bar ekenin jáne AITV juqtyryp alý qaýpi joǵary osal toptarǵa udaıy monıtorıng jasalýy tıis ekenin qaperge salǵan bolatyn. Bul atalǵan mınıstrlikke AITV inde­tin tolyq baqylaýda ustap, onyń taralýyn qadaǵalap otyrý úshin de qajet.

Toqsan aýyz sózdiń tobyqtaı túıini, senator Aqmaral Álna­zarova AITV-ǵa dıagnostıka jasaýdy básekelestik ortaǵa berýdi áli erte dep sanaıdy. Senator Úkimet basshysy Álı­han Smaıylovtyń atyna jol­da­ǵan depýtattyq saýalynda osy máselege alańdaýshylyǵyn bil­dirgeni belgili.

Biraq Básekelestikti qorǵaý men damytýdyń 2026 jylǵa deıingi jańa tujyrymdamasyna sáıkes AITV ınfeksııasyna dıagnostıka jasaý jeke medı­sınalyq ortalyqtar men zerthanalarǵa berilýi tıis. Alaıda senator atap ótkendeı, bul bolashaqta eldegi AITV-ǵa qatysty epıdemııalyq ahýaldy nasharlatatyn máselelerdi týyndatýy ǵajap emes.

Joǵarydaǵy tujyrymdama AITV dıagnostıkasynyń birin­shi kezeńiniń ǵana básekeles ortaǵa berilýin kózdeıdi. Al depýtat taldaý nátıjesi oń bola qalǵan jaǵdaıda ınfeksııanyń berilý joldary men faktorlaryn anyqtaý, jynystyq jáne basqa da baılanysqa túskenderdi izdeý jáne zertteý jónindegi dáıekti tizbektiń buzylýyna áke­le­di degendi alǵa tartty.

«Buryn Qazaqstanda jynys­tyq jolmen beriletin ınfeksııa­lar men gepatıtterge zertteý júr­gi­zýdi básekelestik ortaǵa berý tá­jirıbesi bolǵan. Nátıjesinde, biz osy aýrýlardyń taralýyn ba­qy­laýdy joǵaltyp aldyq. Búgingi tańda elde atalǵan ınfeksııa jó­nin­de naqty statıstıka da jáne tıi­sinshe osy ınfeksııalarǵa jaýap berý baǵdarlamasy da joq», deıdi A.Álnazarova.

Depýtat sondaı-aq halyq­aralyq tájirıbedegi keleń­siz derekterdi de atap ótti. Onyń aıtýynsha, kórshi Reseıde de AITV zertteýiniń 1-kezeńi báse­ke­lestik ortaǵa berilgennen keıin bul aýrýdyń tez taralýyna ákelip soqqan. Aınalyp kelgende olar birneshe ret AITV-ınfeksııasynyń dıagnostıkasyn memlekettik medısınalyq mekemelerge qaıtarýǵa májbúr bolǵan kórinedi.

Senator osyǵan oraı Úkimet basshysyna joldaǵan saýalynda AITV-ınfeksııasyna dıag­nostıka jasaýdy tıisti jú­ıeli daıyndyqsyz jáne máse­leni muqııat zerttemeı turyp básekelestik ortaǵa ber­meýdi talap etti. Qysqasy, bul qadam Qazaqstanda AITV-ınfek­sııa­synyń órshýine septesýi múmkin dep esepteıtin depýtat Senat otyrysynda da: «Bıylǵy 17-31 qańtar aralyǵynda «Ashyq NQA» jarııa talqylaý portalynda 2026 jylǵa deıingi básekelestikti damytý jáne qorǵaý tujyrym­damasy usynylyp, onda AITV-ınfeksııasynyń zerthanalyq dıag­nostıkasyn básekeli or­ta­ǵa berý usynylady... Bú­ginde densaýlyq saqtaý júıe­sinde pasıentterdi tekserý nátıjelerin, derekterdi berýdi, medısınalyq uıymdardyń, onyń ishinde jeke zerthanalardyń statıs­tıkalyq derekterin bi­rik­tiretin biryńǵaı aqpa­rat­tyq platforma áli de joq. Osynaý zertteýlerdi ortalyq­syz­dan­dyrý, ıaǵnı qojyratý monıtorıng júrgizý men jedel áreket etý sharalaryn qabyldaýdy aıtarlyqtaı qıyndatady», degen bolatyn.

Ol Qazaqstanda básekelestik ortaǵa jynystyq jolmen berile­tin ınfeksııalarǵa zertteý­ler­di berýge qatysty buǵan deıin de jaǵymsyz tájirıbe bolǵanyn eske saldy.

О́z tarapynan Qazaqstandyq medısınalyq zerthanalyq dıagnostıka qaýymdastyǵynyń prezıdenti, professor, medısına ǵylymdarynyń doktory Mustafa Rysuly tómendegideı túsinikteme berdi.

– Men bir máseleni túsin­beımin. Osy «VICh/SPID» deıtin aýrýdy zerttep kele jat­qanymyzǵa birtalaı zaman boldy. Ony zertteý men anyq­taýdyń, em-dom júrgizýdiń burynnan kele jatqan, qalyp­tasqan halyq­ara­lyq júıesi bar. Halyq ta osyǵan úırenip qaldy. Al endi jekemenshik laboratorııa­lar osy júıeni ózgertý kerek dep jatyr. Olarǵa salsań, ózi eki testten turatyn laboratorııalyq zertteýdiń birinshi kezeńin ekige bólmek. Birinshi kezeń skrınıng – aýrýy joq adamdardy AITV-ǵa tekserý, ekinshisi – test oń ná­tı­je bergen jaǵdaıda dıagnos­tıkalaý. Iаǵnı birinshi kezeń eki testen turady. Ekinshi saraptama sony rastaıdy. Biraq dıag­noz bul kezeńde qoıylmaıdy. Bul úshin ekinshi kezeńge ótip, naǵyz dıagnos­tıkany dáleldeıtin test mindetti túrde jasalýy qajet. Pasıenttiń dertti eke­ni dáleldense, odan AITV ta­bylǵany týraly arnaýly dári­ger habar alyp, dıagnozyn qoıyp, pasıentti tirkep, epıdemıolog dárigerdi taǵaıyndap, ARV terapııasyn bastaıdy.

Endi jekemenshik zerthanalar bizge 1-kezeńdegi 1 testi oryndaýǵa múmkinshilik berýdi surap, sony jasaıyq degen usynys aıtyp otyr. Eger pasıentten oń nátıje shyǵa qalsa, olar ári qaraı sharýany báribir JITS ortalyqtaryna qaraı ysyrady. О́zińiz oılańyzshy, pasıentke bir mekemege ǵana barǵan tıimdi me, eki jerge júgirgen jaqsy ma? Jáne ol adamdardyń AITV-ahýaldyǵy týraly máli­metteriniń qupııalylyǵyna kim kepildik beredi? Bir jerden atqarylatyn osy isti nege ekige jarý kerek? Máselen, AITV-ǵa analız tapsyrýdyń birinshi kezeńiniń baǵasy jobamen 2 myń teńge bolsa, ony eki laboratorııaǵa 1 myń teńgeden bóletin bolsaq, medısınalyq saraptamanyń sapasyna kim jaýap bermek?

Al bul qarajat Úkimet tarapynan, memlekettik bıýdjet esebinen qarastyrylǵan. Tá­ýe­­keldi ortaǵa, ıaǵnı AITV juq­tyrý qaýpi joǵary osal top­­tardy AITV-ǵa tekserý tegin júrgiziledi. Erteń bul is jeke­men­shik laboratorııalardyń qo­lyna túsken soń qalaı bolmaq? Eń bastysy, test júrgizýdiń sapasy men baǵasyn kim qaraýyldap turmaq? Múmkin elimizde betke ustar birneshe jekemenshik laboratorııa bar shyǵar, olardyń qolynan memlekettik deńgeıdegi keshendi jumys júrgizý keler, biraq qalǵandaryn ne isteımiz?

Qoryta aıtqanda, biz ha­lyq­­tyń densaýlyǵyna qatys­ty máselelerdi asyqpaı shesh­ke­­nimiz durys bolady, deıdi Qa­zaq­standyq medısınalyq zert­ha­nalyq dıagnostıka qaýym­das­tyǵynyń jetekshisi Mustafa Rysuly.

ALMATY