Kollajdy jasaǵan Zaýresh SMAǴUL, «EQ»
Zertteýdiń nátıjesi jaqsy emes
Súıegiń syrqyrap súıretilip jetkende kirińiz dep kezegin bere qoıatyn keń júrektilerdi keıde shyraq izdep tappaısyń. Basqa amalyń bolmaǵasyn basqalar sııaqty kezekke turyp, kútýge týra keledi. Biraq sońǵy kezde elimizdegi sıfrlandyrý jumystarynyń nátıjesinde birqatar mekeme ózderiniń qyzmetterin anaǵurlym jeńildetip hám jedeldetip atqaratyndaı kúıge jetti. Onyń bir ushy densaýlyq saqtaý salasyndaǵy qaǵazbastylyqtan arylýǵa alyp keldi.
Memlekettegi medısınalyq mekemelerge túrli qosymsha ornatylyp, el ıgiligine berilgende qýanǵanymyz belgili. Sonyń biri – Damumed elektrondy medısınalyq servısteriniń mobıldi qosymshasy. Qosymshanyń kómegimen paıdalanýshylar qabyldaýǵa jazyla alady nemese dárigerdi úıge shaqyrýǵa múmkindigi bar.
Jazylǵan reseptiler men zerthanalyq zertteýlerdiń nátıjelerin kórýge, aýrýhanalyq paraqtardy kóshirip alýǵa múmkindigi bar. «Dabyl túımesi» fýnksııasy 5 jasqa deıingi balalardyń ata-analaryna, júkti áıelderge jáne dıspanserlik baqylaýdyń jekelegen toptary boıynsha pasıentterge shuǵyl, bir ret basý arqyly dárigerdi úıge shaqyrýǵa bolady. Qazirgi ýaqytta qosymsha menshik nysanyna qaramastan memlekettik tapsyrys sheńberinde halyqqa qyzmet kórsetetin barlyq medısınalyq uıymda qoldanysqa engizilgen.
Zertteýdiń nátıjesi jaqsy emes
Damumed Apple jáne Android operasııalyq júıelerin paıdalanýshylar úshin qoljetimdi. Mobıldi qosymshany engizý medısınalyq mekemelerdegi kezekti aıtarlyqtaı azaıtýǵa, bolashaqta túpkilikti joıýǵa múmkindik beredi. Qazaqstannyń sıfrlandyrý baǵdarlamasy aıasynda densaýlyq saqtaý salasy 2018 jyldyń basynan bastap qaǵazsyz medısınaǵa kóshý mindetin alǵa qoıǵan. Bir sózben aıtqanda, Damumed – keshendi medısınalyq aqparattyq júıeniń resmı qosymshasy.
Byltyr Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń Medısına jáne densaýlyq saqtaý fakýlteti men S.J.Asfendııarov atyndaǵy Qazaq ulttyq medısınalyq ýnıversıtetiniń ustazdary Almaty qalasyndaǵy «№3 qalalyq emhana MKK» pasıentteriniń Damumed medısınalyq mobıldi qosymshasyna qanaǵattaný deńgeıin anyqtaý máselesi boıynsha pikirin zertteý úshin saýaldama ázirlep, júrgizgen.
«Bul zertteýde pasıentterdiń dárigerge habarlama jazý jáne qosymshada densaýlyǵyna qatysty dáriger jazbalaryn kóre alý múmkindigi anyqtaldy. Pasıentterdiń 100 %-y dárigerge qosymsha arqyly habarlama jaza almaıtynyn kórsetken. Sebebi Damumed mobıldi qosymshasynda dárigerge habarlama jazý qyzmeti júzege asyrylmaǵan. Sonymen qatar 100 % respondentter dáriger qabyldaýynyń medısınalyq jazbasyn qosymshada kóre almaıdy. Iаǵnı bul fýnksııa da Damumed mobıldi qosymshasynda júzege asyrylmaǵan. Demek pasıentke medısınalyq jazba qajet bolǵan jaǵdaıda emhanaǵa qaıta júginý kerek bolady. ShJQ «№3 qalalyq emhanaǵa» kelýshilerdiń 30,4%-y ǵana Damumed medısınalyq mobıldi qosymshasyn qoldanady. Basym bóligi, ıaǵnı qalǵan 69,6%-y atalǵan qosymshany qoldanbaıdy. Bul kórsetkish joǵaryda kórsetilgen respondentterdiń jas quramyna baılanysty bolýy múmkin. Emhanada zeınetkerler jetekshi oryndy alǵandyqtan olarǵa Damumed mobıldi qosymshasyn qoldaný qıynǵa soǵýy yqtımal nemese qosymsha kerek emes. «№3 qalalyq emhana» pasıentteriniń Damumed medısınalyq mobıldi qosymshasyn qoldanýdan bas tartýynyń basty sebepteri kórsetilgen. Jalpy alynǵan málimetter boıynsha, pasıentterdiń 19,6%-y qosymshany ózine qajet emes dep sanaıdy, 31,6%-y qosymsha jaıly bilmeıdi, al 10%-y qyzmettiń sapasyna qanaǵattanbaıdy, basym bóliginde (38,8%-y) qosymshany paıdalanýǵa baılanysty kúrdelilikter týyndaıdy. Derekterdi taldaı kele, qosymsha arqyly medısınalyq qyzmet árdaıym ýaqtyly jasalmaıdy dep aıtýǵa bolady, ıaǵnı 54,4% respondent qosymsha arqyly medısınalyq qyzmet árdaıym ýaqtyly jasalmaıdy dep kórsetken. Osylaısha, er adamdardyń 24,4%-y men áıel adamdardyń 30%-y jaýap berdi, al munymen erlerdiń 14%-y men áıelderdiń 10,8%-y kelisti. Bul kórsetkish Damumed qosymshasynda týyndaıtyn keıbir qateliktermen jáne dárigerlerde shuǵyl basqa jumystardyń shyǵyp qalýymen baılanystyryldy», deıdi zertteý júrgizgen mamandar.
Kórsetilgen medısınalyq qyzmet túrlerine sáıkes erlerdiń 24%-y men áıelderdiń 15,2%-y qanaǵattandyryldy degenmen erlerdiń 14,8%-y men áıelderdiń 26,8%-y qanaǵattanbaıdy dep aıtýǵa bolady. 41,6% saýaldamaǵa qatysýshylardyń qanaǵattanbaýynyń negizgi sebepterine – qyzmet túrleriniń azdyǵy men basqa da medısınalyq qyzmet túrleri engizilmegenimen baılanystyrdy.
Sergeldeńge salatyn qosymsha
Halyqtyń ýaqytyn únemdep, qolushyn beredi degen qosymshanyń ótken jyldan beri basynan daý arylmaı turǵanyn áleýmettik jelilerdegi ártúrli jazbalardan, tipti qosymshany júkteýge arnalǵan servıstiń betindegi pikirlerden ańǵarýǵa bolady. Kiná kimde, kinárat nede?
Máselen, áleýmettik jelide Dına esimdi Nur-Sultan qalasynyń turǵyny qosymshadaǵy olqylyqtardyń kesirinen qanshama ýaqytyn joǵaltqanyn jazdy.
«Tamyz aıynda koronovırýspen aýyrǵan balany medısınalyq tekserýden ótkizý kerek boldy. Mamandarǵa jazylý úshin (oftalmolog, nevrapotolog, endokrınolog, gınekolog) aldymen ýchaskelik dárigerge jazylasyń. Tártibi solaı. Emhananyń telefony arqyly jazylý múmkin bolmady, kótermeıdi. Bir kúnim soǵan ketti. Sodan soń Damumed arqyly jazyldym. Týra 8 kúnnen keıin bos oryn bar eken. Jazyldyq. Belgilengen ýaqytqa dárigerdiń kabınetine keldik. Oftalmolog +5 kún, endokrınologke jazylý jabyq, endi kelesi aıǵa jazylý úshin taǵy 20 kúnnen keıin qaıtadan bizge jazylyp, sodan keıin joldama alasyz. Nevropatolog balalardiki joq, oftalmologke kelgende bir habary bolar, balalar gınekologi eńbek demalysyna shyǵyp ketken deıdi. Sonsha ýaqyt kútkim kelmeıdi dep edim, onda aqyly bólimge jazylyp, solardan em alyńyz deıdi. Ol jaqtyń aqshasy da az emes», deıdi D.Turarqyzy.
Sózin jalǵastyrǵan keıipkerimiz negizi qosymshanyń kómegi kóp ekenin de jasyrmady.
«Ýchaskelik dárigerge esh kedergisiz jazyla beretinbiz. Biraq sońǵy kezde ýchaskeni avtomatty túrde aýystyryp jiberedi de, basqa dárigerge jazady. Sosyn emhanada kimge kirerińdi bilmeı júresiń. Atalǵan qosymshada bólek mamandarǵa jazylý fýnksııasy bar, biraq olarǵa tek ýchaskelik dárigerdiń qaraýynan keıin jazylýǵa bolady. Árıne, MÁMS talaptary solaı shyǵar. Biraq dál qazir bólek dárigerlerge jazylý múmkin bolmaı tur. Analızderdi izdep sharshamaısyń, barlyǵy bir jerde, qajet bolsa júktep alasyń. Sosyn Damumed jeke kompanııanyń qolynda, memlekettiń qatysy joq degen aıtylyp júr. Sonda bizdiń málimetterimiz kimniń qolynda? Osy másele de alańdatady», deıdi ol.
Áıgerim esimdi áleýmettik jeli qoldanýshysy da keıbir kelispeýshilikterin ortaǵa saldy.
«Terapevt, arnaýly maman degenderge jazylý máselesi shıki. Kóptegen adam dál kezekke jazylǵan kúni bara almaı qalady. Sóıtip, kelesi kezekke jazylsań, taǵy da 20-25 kún kútesiń, dál sol kezde dárigerge ýaqytymen kelseń kirdiń, kelmeseń taǵy qaldyń. Al aýyryp júrgen adamdy kezekke jazdyryp, aptalap kúttiretinderi múlde kúlkili. Sosyn ýaqytynda kelmeı qalǵan adamdar jazylýdyń kúshin joımaıdy. Eger kúshin joıyp otyrsa, basqa kezek kútip otyrǵan adamǵa jaqsy bolar edi. Keıde qosymshada múlde barmaǵan dárigerge bardyń dep tizimge jazyp qoıatyndary da bar. Qoldaý 24/7 qosymshasy arqyly eki ret aryzdandym. Biraq qanshama adam bar, Damumed qosymshasyn paıdalanbaıtyn. Negizi, qosymshanyń paıdasy kóp, ásirese osyndaı alaıaqtyq jasaıtyn ortalyqtardy bilip otyrasyń», deıdi ol.
Al Zaıra esimdi azamatsha múlde barmaǵan, qaralmaǵan dárigerde onyń aty-jóni turǵanyn kórgen.
«Damumed-te birneshe ret analız tapsyryppyn, terapevt qabyldapty, búıregim aýyrypty, ORVI dıagnozyn da birneshe ret qoıypty. Eń qyzyǵy, eńbekke jaramsyzdyq paraǵyn alyppyn. Damumed-ten barmaǵan emhananyń jazbalaryn birneshe aı «tamashalap» júrmin. Baryp ursysýǵa júıkemdi tozdyrǵym kelmeıdi», deıdi ol.
Jalǵan derekti jazǵan kim?
Qordalanǵan qoǵamdyq pikirlerdi saralaı kele qosymshany jasaýshylarǵa habarlasyp, pikirin bildik.
«Damumed – qazaqstandyq jeke IT-kompanııa. Bul memlekettik ınvestısııalardyń qatysýynsyz óz qarajatyna qurylǵan. Búginde Damumed – bul pasıenttiń aınalasynda qurylǵan jáne medısınalyq kómek kórsetý prosesiniń barlyq qatysýshysyna servıster usynatyn densaýlyq saqtaýdaǵy tutas ekojúıe. Kompanııa ónimderi – medısınalyq aqparattyq júıe jáne pasıentke arnalǵan qosymshany biz óz betimizshe, ıaǵnı kompanııa qyzmetkerleri, otandyq IT-mamandar kúshimen tek kompanııa qarajaty esebinen ázirledik. Mobıldi qosymsha 2017 jyly quryldy jáne pasıentterge, sondaı-aq medısınalyq uıymdarǵa tegin beriledi. Bizdiń ónimdermen jumys isteý kezinde biz, árıne, barlyq zamanaýı trendterdi eskeremiz, halyqaralyq tájirıbeni zertteımiz jáne jobalaý men ázirleý kezinde barlyq eń tıimdi jáne qyzyqty ádistemelerdi qoldanýǵa tyrysamyz», deıdi kompanııa ókilderi.
Sonymen qatar olar Damumed qosymshasynda negizgi akkaýntqa óz týysqandaryńyzdy – qart ata-anańyzdy jáne 18 jasqa deıingi balalardy qosý múmkindigi baryn, ıaǵnı negizgi akkaýnt ıesiniń jeke medısınalyq derekteri jáne onyń balalary men ata-anasynyń derekteri kórsetiletinin atap ótti.
«Sondyqtan búgingi tańda Damumed qosymshasynyń sıfrly medısınalyq servısterimen elimizdiń 6,4 mln-nan asa azamaty qamtylǵan – 4 037 448 negizgi akkaýnt, 2 045 601 balanyń profıli, 359 507 olardyń ata-anasynyń profıli. Damumed medısınalyq aqparattyq júıesinde 1 700-den astam medısınalyq uıym jumys isteıdi, bul – elimizdiń barlyq óńirindegi jeke jáne memlekettik klınıkalar. Medısına qyzmetkerleri arasynan 120 myńnan asa dárigerler paıdalanady», dedi mekeme mamandary.
Qosymshada adamdar barmaǵan, qaralmaǵan dárigerlerdiń analızderi jazylǵan jaǵdaılar oryn alǵan eken. Buǵan ne deısizder? Bul kimniń qateligi degen suraǵymyzdyń da jaýabyn aldyq.
«Damumed platformasy, kez kelgen sandyq qural retinde, densaýlyq saqtaýdyń ashyqtyǵyn qamtamasyz etýge baǵyttalǵan. Atalǵan qosymsha arqyly pasıent dárigerdiń qabyldaýyna jazylýdy nemese dárigerdi úıge shaqyrý, zerthanalyq zertteýlerdiń nátıjelerin kórý, reseptilerdi jáne tirkelgen emhananyń medısına qyzmetkerleri engizgen basqa da aqparatty kóredi. Demek Damumed qosymshasy pasıent pen dáriger arasyndaǵy kópir deýge bolady. Eger pasıent qate aqparatty tapsa, onyń qosymshada keri baılanys jasaýǵa, onyń ishinde medısınalyq kómek kórsetý sapasy týraly pikir qaldyrýǵa múmkindigi bar. Emhana keri baılanys jasaýǵa tıis, bizdiń ekojúıe mundaı múmkindikti de qamtamasyz etedi. Eger qandaı da bir qıyndyqtar nemese suraqtar týyndasa, ár adam bizdiń qoldaý qyzmetimizge habarlasa alady, onda arnaıy pasıentterge qoldaý kórsetý qyzmetin uıymdastyramyz. Kontaktilerdi kompanııanyń resmı paraqshalarynda jáne pasıenttiń qosymshasynda tabýǵa bolady», deıdi kompanııa ókilderi.
Iá, atalǵan mekeme mamandary Damumed qosymshasy pasıent pen dáriger arasyndaǵy kópir ekenin aıtady. Sonda el shýlap jatqan shıkilikter qaıdan shyqty? Adam barmaǵan, qaralmaǵan dárigerine bardy dep, em qabyldady dep jalǵan málimet engizgen kimder? Densaýlyq saqtaý mınıstrliginen suradyq. Damumed qosymshasy arqyly medısınalyq kómekke qatysty málimetti burmalaǵan emhanalardyń qaı óńirlerde tirkelgenin de bildik.
«Qosyp jazýlardy tirkeý medısınalyq uıymdardyń kesindisinde ótkiziledi. Eń kóp tirkelimder sany Nur-Sultan, Shymkent, Almaty qalalarynyń jáne Jambyl oblysynyń memlekettik medısınalyq uıymdarynda tirkelgen», dedi atalǵan vedomstvo ókilderi. Sonymen qatar olar zań buzýshylyqqa jol bergen uıymdarǵa qandaı shara qoldanylatynyn da jetkizdi.
Damumed dertke demeý bolsa...
«Tegin medısınalyq kómektiń kepildik berilgen kólemi sheńberinde jáne mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý júıesinde kórsetiletin qyzmetterdi satyp alýǵa qosylý shartynyń 20-tarmaǵyna sáıkes Tapsyrys berýshi buıryǵymen bekitilgen «Tegin medısınalyq kómektiń kepildik berilgen kólemi sheńberinde jáne (nemese) mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý júıesinde densaýlyq saqtaý sýbektilerinen medısınalyq kórsetiletin qyzmetterdi satyp alý sharty talaptarynyń oryndalýyna monıtorıng júrgizý qaǵıdalaryna» sáıkes aıyppul sanksııalaryn qoldanady. Densaýlyq saqtaý mınıstriniń 2020 jylǵy 24 jeltoqsandaǵy № QR DSM-321/2020 jáne 2020 jylǵy 20 jeltoqsandaǵy № QR DSM-291/2020 buıryǵymen bekitilgen «Tegin medısınalyq kómektiń kepildik berilgen kólemi sheńberinde jáne (nemese) mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý júıesinde densaýlyq saqtaý sýbektileriniń qyzmetterine aqy tóleý qaǵıdalarymen» – medısınalyq qyzmetterdiń sapasy men kólemi monıtorınginiń nátıjeleri boıynsha qyzmetterdi satyp alý shartynyń qoldanylý kezeńinde ustalǵan aıyppul sanksııalarynyń somalaryn Tapsyrys berýshi aǵymdaǵy qarjy jylynda qyzmetterdi medısınalyq kómek kórsetýge ornalastyrý úshin paıdalanýǵa tıis. 2021 jyldyń 12 aıynda medısınalyq kómek kórsetý sapasyn monıtorıngteý nátıjeleri boıynsha mınıstrliktiń aqparattyq júıesinde medısınalyq qyzmet kórsetýdiń 32 445 rastalmaǵan jaǵdaıy anyqtalyp, 228,7 mln teńge somasyna aıyppul salyndy. Bul rette anyqtalǵan «qosyp jazý» jaǵdaılarynyń 99,8% nemese 32 376 rastalmaǵan jaǵdaılar 192,7 mln teńge somasyna aıyppul salý Tegin medısınalyq-sanıtarlyq alǵashqy kómek jáne konsýltatıvtik-dıagnostıkalyq qyzmet kórsetýshilerge tıesili», dedi Densaýlyq saqtaý mınıstrligi.
Sondaı-aq aldaǵy ýaqytta atalǵan jaǵdaı qaıtalanbas úshin mınıstrlik tarapynan qandaı baqylaý bolatynyn da suradyq.
«Qazaqstan Respýblıkasynyń pasıentterin – azamattaryn aqparattandyrý úshin sıfrly tehnologııalar arqyly mynadaı quraldar iske asyryldy. Olardyń qatarynda «Stasıonarlyq naýqastardyń elektrondy tirkelimi» aqparattyq júıesinen stasıonardan shyǵarý týraly SMS-taratý (medısınalyq uıymdardyń ataýlary men mekenjaılary, sondaı-aq emdelgen jaǵdaıdyń dıagnozy jáne emdeý nátıjesi), «Dári-dármekpen qamtamasyz etý» aqparattyq júıesinen jazyp berilgen reseptiniń nómiri týraly SMS-taratý, «Emdeýge jatqyzý bıýrosy» aqparattyq júıesinen josparly emdeýge jatqyzý kúni týraly SMS-habarlama, suraqtar týyndaǵan jaǵdaıda pasıent Biryńǵaı baılanys ortalyǵyna 1406 tegin nómiri boıynsha qońyraý shala alady, Qor men medısınalyq qyzmetterdi tutynýshylar arasyndaǵy keri baılanys úshin qor Qoldau 24/7 mobıldi qosymshasyn iske asyrdy, pasıentterdiń medısınalyq kómek kórsetý sapasy men qoljetimdiligin baǵalaýǵa arnalǵan «Damý» aqparattyq tehnologııalar ortalyǵynyń Damumed mobıldi qosymshasy bar», dedi.
«Damumed – qazaqstandyq jeke IT-kompanııa. Ol jerde qanshama adamdardyń jeke málimetteri saqtalǵan. Azamattar tarapynan osyǵan alańdaýshylyq bildirip otyrǵan jandar baryn joǵaryda aıttyq. Osy boıynsha da mınıstrlik ókilderiniń pikirin bilgen edik.
«Derekterdi ıelenýge qatysty, «Halyq densaýlyǵy jáne densaýlyq saqtaý júıesi týraly» kodekstiń erejelerine sáıkes, Damumed derbes medısınalyq derekterdiń agregatory retinde olardyń ıeleri bolyp tabylmaıdy. Damumed derekterdi jınap óńdeıdi, sondaı-aq atalǵan kodekstiń talaptaryna sáıkes medısınalyq uıymdar men densaýlyq saqtaý organdarynyń qyzmetkerlerine usynady. Damumed MAJ-si Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnama talaptaryna sáıkes aqparattyq qaýipsizdik tekserýden ótti», dedi mınıstrlik ókilderi.
Toqsan aýyz sózdiń tobyqtaı túıinin el ıgiligi úshin jasalǵan osyndaı qosymshalar halyqtyń ýaqytyn únemdeýge, medısınalyq mekemelerdi qaǵazbastylyqtan aryltýǵa múmkindik týdyratyny anyq. Biraq oryn alyp jatqan kemshilikter baıandy baǵdarlamalardyń tamyryna balta shabýmen birdeı ekeni túsinikti. Qarqyndy damyǵan Qazaqstandy qalyptastyrý úshin ár salada olqylyqtardyń oryn almaýyna zer salǵan durys. Kópshilik kókeıindegi oı osy bolsa kerek.
