Kollajdy jasaǵan Amangeldi QIIаS, «EQ»
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń monopolııamen kúresý týraly Úkimetke úlken mindet artqany belgili. Premer-Mınıstrdiń birinshi orynbasary Roman Sklıardyń aıtýynsha, 1 aqpannan bastap 21 tabıǵı monopolııa sýbektisindegi tarıf ortasha eseppen 80 paıyzǵa tómendetilgen. Al Básekelestikti qorǵaý jáne damytý agenttiginiń tóraǵasy Serik Jumanǵarın bıznes ıeleri «Qazaqtelekomnyń» kabeldi kanalızasııalaryna qosyla almaımyz dep shaǵymdanyp jatqanyn aıtady. Iаǵnı táýelsiz ınternet-provaıderlerdi paıdalana otyryp bıznes aýqymyn keńeıtý múmkin bolmaı tur.
Jeli qoldanýshysy Nursultan Bolatbaev «Qazaqtelekomdaǵy» monopolızm 99 lvl-ǵa jetip tur dep shaǵynady.
«Dostarym A jáne V núktelerin jalǵaý úshin tehnıkalyq múmkindik bar ma dep «Qazaqtelekomǵa» júgindi. Kompanııa menedjerleri bul jumys úshin 25 myń teńge kóleminde (menedjerdiń kaspı goldyna) tólem suraıdy. Muny olar tehnıkalyq sharttardy shyǵarý úshin dep túsindiredi. Biraq aldymen múmkindik bar ma, joq pa sony bilgim keldi. Múmkindik joq bolsa ol shartty alyp qaıtemin. Eger múmkindik bola qalsa tólemin jasap bolsa da atalǵan jelige qosylǵym keldi. Al kompanııanyń tehnıkalyq shartty berý kezinde onda ózderiniń qalaýlaryn (esepterin) tizip jazyp, bizdiń esebimizden óz jelilerin damytyp, qurylǵylaryn jańartyp alatyny jaıly úndemeı-aq qoıaıyn. Jaraıdy, tehnıkalyq shartty aldyq jáne onda barlyq talaptardy jazdyq. Olardyń tehnıkalyq sharty boıynsha biz olardyń ATS-yna shkaf ornatýǵa tıis boldyq jáne osy shkaf turatyn orynnyń arendasy úshin jylyna 1 mln-ǵa jýyq tólem surady.
Tehnıkalyq sharty boıynsha olardyń kanalızasııasyna optıkalyq kabel júrgizý mindettelgen jáne kanalızasııa arendasy úshin taǵy tóleımiz. Budan bólek, baılanys kanalynyń ózi úshin de tóleımiz (kelisimsharttyń negizgi tólemi de osy). Osy prosedýranyń bári 2-3 aıǵa sozylady, olardyń menedjeri men ınjenerleri bolsa bul sharýaǵa bastaryn da aýyrtpaıdy. Quddy biz olarǵa birdeńe satyp, izinen júgirip júrgendeımiz. «Qazaqtelekommen» jumys isteý kezinde sizder de osyndaı problemaǵa tap boldyńyzdar ma? Barlyq provaıderlerde osyndaı qıyndyq bar ma?», dep jazady ol.
О́z kezeginde «Qazaqtelekom» AQ basqarma tóraǵasy Qýanyshbek Esekeev birqatar bıznes ókiliniń aýyldyq jerde qyzmet usyný úshin jelige qosylǵanyn aıtady. Onyń sózine súıensek, Básekelestikti qorǵaý jáne damytý agenttigimen birlesip aldaǵy 2 jylda jelilerge taza jáne ashyq qosylýdyń tolyq múmkindigi usynylmaq. Alaıda kompanııanyń ala-qula qyzmeti men álgindeı áreketterinen sharshaǵan jandarǵa Esekeevtiń sózi em bola qoımaıtyn sııaqty. Onyń ústine kompanııa tóńiregindegi ár alýan sıfrlardy kórgennen keıin kúmándi oılar qamaýynda qalmasqa shara joq.
Bıyl 31 qańtarda Almatyda «Qazaqtelekom» qyzmetkerleri nebári 110 myń teńge jalaqy alatyndaryn aıtyp, sherýge shyqqan bolatyn. Al Inbusiness-tiń jazýynsha, 2020 jyly tórt táýelsiz dırektorǵa jalpy somasy 72 mln teńge tólengen: Alekseı Býıanov pen Garrett Djonsonǵa 45 myń dollardan, Dmıtrıı Zaıka men Tımýr Naızabekovke 16 mln 650 myń teńge berilgen. Sondaı-aq kompanııa jyl saıyn aksıonerlerge dıvıdend tóleıdi. Bul úshin qarajat taza tabystan bólinedi. Basym aksııasy (51 paıyz) «Samuryq-Qazynaǵa» tıesili bolsa, 24,5 paıyzy Skyline Investment Company S.A. jáne 3,7 paıyzy «Alataý Kapıtal Invest» JShS enshisinde eken. Skyline Investment Company S.A. ofshorlyq aımaq sanalatyn Lıýksembýrgte tirkelgen. Qalǵan 9,6 paıyzy THE BANK OF NEW YORK MELLON DRS kompanııasyna qarasty. 2021 jyldyń 30 sáýirinde 65,2 mlrd teńge taza tabystyń 18,53 mlrd teńgesi dıvıdend retinde tólengen.
Ekonomıst Marat Ábdýrahmanovtyń aıtýynsha, «Qazaqtelekomdy» memleket menshigine qaıtarý tarıfterdi 2 ese tómendetedi.
«2020 jyly jalpy tabys 520 mlrd teńge bolǵan. Memleket aýyldyq jerler úshin taǵy 6 mlrd teńge sýbsıdııalaǵan. О́zindik quny 337 mlrd teńgeni quraǵan. Jalpy jáne ákimshilik shyǵyndar 39 mlrd teńgege jýyq. Aktıvter quny tómendegen jáne 463 mlrd teńgeni quraıdy. Materıaldyq emes aktıvter 217 mlrd teńge shamasynda, gýdvıll (iskerlik bedel – red) 152 mlrd teńgege jýyq. Paıdalaný quqy túrindegi aktıvter 80 mlrd teńgege taıaý. 2020 jyldyń 31 jeltoqsanynda bólistirilmegen tabys 476 mlrd teńgeni quraǵan. Toptardyń jalpy zaımy 363 mlrd teńgege jýyq jáne Passıvter týraly da qyzyqty bap bar, bul arenda boıynsha mindetteme. Kompanııa jyl saıyn kimge jáne ne úshin 49 mlrd teńge tóleıtini túsiniksiz. №16 Qarjy eseptiliginiń halyqaralyq standartyna sáıkes jazylǵan. Iаǵnı tolyq ashý múmkin emes. Osynyń bárinen jumysshylarǵa nebári 16,2 mlrd teńge tólenedi. Korporatıvti tabys salyǵy boıynsha shyǵyndar joq, demek qyzmetkerler jalaqysynan ustalatyn salyqty eseptemegende bıýdjetke bul kompanııadan eshteńe túspeıdi. Qarjysynyń basym bóligi offshorǵa ketetindikten, kompanııany memleket menshigine ótkizý eldegi tarıfti tómendetýge múmkindik beredi» deıdi sarapshy.
Ábdýrahmanovtyń paıymdaýynsha, sonda tarıf 2-3 ese tómendep qana qoımaıdy, memlekettik bıýdjetke jylyna kem degende 460 mlrd teńge tabys túsip otyrady.
«Bizde barlyq járdemaqy men zeınetaqy shyǵyny 260 mlrd teńgege jýyqtaıdy. Al álgi somanyń túsýi zeınetaqyny 2 ese arttyrýǵa jaǵdaı jasaıdy. Sondyqtan saıası sheshim kútemiz» deıdi sarapshy.
Jaqynda taǵy bir derektiń basy qyltıdy. «Qazaqstan temir joly» UK jáne Instant Payments kompanııasynyń jolaýshylar poıyzdaryna elektrondy jol júrý qujattaryn rásimdeý men satýdy uıymdastyrý boıynsha qyzmetterdi satyp alý týraly shartty merziminen buryn buzǵany týraly aqparat tarady. Bıletti elektrondy túrde satyp bergeni úshin Instant Payments komıssııa alyp otyrǵan jáne mundaı deldaldyqty «Qazaqtelekomǵa» da jasaǵan. Iаǵnı ınternet, telefon, telearna úshin jasalǵan árbir tólemnen komıssııa ustaıdy. Bul týraly Orda.kz aqpar taratty. Olardyń jazýynsha, Qiwi termınaly arqyly «Qazaqtelekom» qyzmeti úshin tólem jasaǵan kezde somanyń 5 paıyzy komıssııa retinde ustalǵan. Jeke kabınette «Qazaqtelekom» qyzmetiniń qunyna Instant Payments komıssııasynyń kiretini kórsetilgen. Instant Payments jeke saıtynda kompanııa ózin «aqparattyq tehnologııalar salasyndaǵy sońǵy jańashyldyqtardy paıdalana otyryp satý júıesin uıymdastyrýmen aınalysady» dep tanystyrǵan.
Monopolııaǵa qarsy kúres qanshalyqty ádil ári muqııat júrgiziledi, ol endi ýaqyt enshisinde. «Qazaqtelekom» tóńiregindegi daýdyń bastalýy da beker emes. Onyń júrgizip otyrǵan saıasaty, aktıvteri hám tarıfteri týraly kópshiliktiń kúdigi mol edi. Sarapshylar da az synap júrgen joq.
«Jeke monopolııa memlekettik monopolııadan da jaman. Memlekettik monopolııa da zardap tıgizý turǵysynan jeke monopolııadan kem túspeıdi. Shyndap kelgende monopolııa – jaqsy is emes. Jumysty jalǵastyrý kerek jáne keıin jeke-jeke baıandaısyzdar», dep tapsyrǵan edi Memleket basshysy Úkimet otyrysynda.
Roman Sklıar men Serik Jumanǵarın qanshalyqty ádil tekseris júrgizedi, naryqty erkin bılep úırenip qalǵan múddeli toptardyń yqpalyn shybyn shaqqan qurly kórmeýge dátteri bara ma, joq pa, ony da ýaqyt áıgileı jatar. Yqpalǵa jyǵylsa Prezıdenttiń de bastan sıpaıyn dep turǵany shamaly.
