Alaıda oblystyq ekologııa departamentiniń basshysy Álibek Bekmuhametovtiń málimetinshe, atmosferalyq aýany lastaýshylar qatarynda munaı óńdeý zaýyty men munaı óndirýshi kásiporyndar bar. Sondaı-aq «Sasyqsaı», «Kvadrat» býlaný alańdary men qatty turmystyq qaldyqtar alańy qorshaǵan ortany lastaýshylar qataryna kirgen.
– Byltyr jospardan tys 52 tekserý júrgizildi. Ekologııa zańnamasynyń talaptaryn buzǵan 177 derek anyqtaldy. Qorshaǵan ortaǵa keltirilgen zalaldyń kólemi 1 mlrd 15 mln 750 myń teńgeni qurap otyr. Sot sheshimimen «SAT Trans Service» JShS-nyń qaldyqtardy basqarý kesheniniń jumysy toqtatyldy. «Bazis Constructtion» JShS-nyń sýdy ýaqytsha demıneralızasııalaý qondyrǵysyn, «KSS» JShS-da qondyrǵylardy paıdalanýyna tyıym salyndy. Sot sheshimderi zańdy kúshine endi, – dep málim etti Álibek Bekmuhametov.
Byltyr 23 jeltoqsanda zaýyttyń normatıvtik-tazartylǵan sarqyndy sý arnasyna munaı qaldyqtary tógilgeni anyqtaldy. Kásiporynnyń baspasóz qyzmeti málim etkendeı, oqys oqıǵa ónerkásiptik aǵyndarǵa sýdy aǵyzý shyǵynynyń ulǵaıýynan bolǵan. Osyǵan baılanysty oqıǵa saldaryn joıý úshin qajetti tehnıka men adam resýrsy jumyldy. «Sasyqsaı» atalyp ketken býlaný alańyna qaldyqtyń tógilýiniń aldyn alý úshin bógegish qurylǵylar ornatyldy. Sóıtip bógegish qurylǵylar arqyly munaı qaldyqtarynyń býlaný alańyna qaraı aǵyny toqtatyldy.
Al jaqynda qala turǵyndary munaı óńdeý zaýytynda gaz alaýynyń janyp turǵanyna alańdaýshylyq bildirdi. Osyǵan oraı Atyraý munaı óńdeý zaýytynyń eko-ombýdsmeni Saltanat Rahımova túsinik berdi. Onyń aıtýynsha, gaz alaýynyń kómegimen munaıdy óńdeý prosesi kezinde birge shyǵatyn ilespe gaz jaǵylady. Gazdy baqylanatyn túrde jaǵý kenetten oryn alǵan qysymnyń turaqsyzdanýy kezinde tehnologııalyq jabdyqtar men qubyrlardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etedi. Alaý – qaýipsizdik, sondaı-aq zııandy zattardyń atmosferaǵa tikeleı shyǵyrylýyna jol bermeý quraly. Eger alaýdyń janýy toqtasa, aýaǵa tikeleı shyǵarylatyn zııandy gazdyń quramy birneshe ese joǵary bolady.
– Bıylǵy qańtarda munaı óńdeý zaýyttyń tórt tehnologııalyq qondyrǵysynda dıagnostıkalaý jáne tekserý júrgizildi. Sondaı-aq katalızatorlar aýystyryldy. Jóndeýden keıin qondyrǵylardy iske qosý bastaldy. Qondyrǵylardy kezeń-kezeńimen iske qosqan kezde qurylǵynyń qysymyn túsirmeý úshin artyq tehnologııalyq gaz fakelge jiberiledi. Sondyqtan, alaý paıda bolady. Aǵymdaǵy jóndeý jumystary ýaqytynda aıaqtaldy. Barlyq qondyrǵylar belgilengen rejimde jumys istep tur. Ekologııalyq ombýdsmen retinde zaýyttyń tehnologterine «Onda nege alaý áli janyp tur?» degen suraq qoıdym. Bas tehnolog Ádilet Shoshanbasovtyń aıtýynsha, gıdrogenızasııalaý prosesine arnalǵan quramynda sýtegi bar gazdyń artyq mólsheri bar. Bul ýaqytsha fakelge jiberiledi. Quramynda 92 paıyz sýtegi bar gazdyń janý prosesinde sý býy paıda bolady. Tehnologııalyq qondyrǵylar birden burynǵy júktemege aýysa almaıdy. Qondyrǵylar burynǵy júktemege aýysqannan keıin quramynda sýtegi bar gazdyń artyq mólsheri óndiristik maqsat úshin gıdrognızasııalaý prosesine jiberiledi, – dep pikir bildirdi Saltanat Rahımova.
Atyraý munaı óńdeý zaýyty bas dırektorynyń birinshi orynbasary-bas ınjener Rahymjan Janǵabylovtyń aıtýynsha, 2003-2018 jyldary úsh kezeńdik jańǵyrtý jobasy júrgizildi. Sonyń nátıjesinde K4, K5 ekologııalyq standarttyna sáıkes keletin janar-jaǵarmaı otynyn óndirý bastaldy. Qazir zaýyttyń munaı óńdeý qýatyn jylyna 5,5 mln tonnaǵa deıin ulǵaıtý, sondaı-aq Qazaqstanda qosylǵan quny joǵary munaı-hımııa ónimderiniń shıkizaty úshin benzol men paraksılol óndirisi jolǵa qoıyldy.
– Benzol men paraksılol ónimderin shyǵarý otandyq munaı-hımııa ónerkásibin damytyp, ulttyq ekonomıkany ártaraptandyrýǵa yqpal etedi. Zaýytty jańǵyrtý kezinde ornatylǵan ozyq tehnologııalar ekologııaǵa teris áserdi tómendetýge baǵyttalyp otyr. Máselen, túıirshiktelgen kúkirt alý úshin otyn gazy men kúkirtti sýtekten suıytylǵan kómirsýtekti gazdyń amın absorberleri qoldanylady. Suıytylǵan kómirsýtekti gazdy demerkaptanızasııalaý, benzınniń quramynan benzol bólinip alynady. Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrliginiń usynysymen júrgizilgen aýdıt nátıjelerinde barlyq qoldanbaly tehnologııanyń «Eýropalyq úzdik qoljetimdi tehnologııalar nusqaýlyǵyna» sáıkestigi rastaldy, – deıdi Rahymjan Janǵabylov.
Qazir zaýytta TAZALYQ jobasy iske asyrylyp jatyr. Kásiporynnyń qurylysty uıymdastyrý bólimi bastyǵynyń orynbasary Qanat Saǵyzbaevtyń málimetine qaraǵanda, mehanıkalyq tazartý qurylystaryn qaıta qurýdyń birinshi kezeńi 62%-ǵa oryndalǵan. Al tehnıkalyq basqarma basshysynyń orynbasary Naıl Hakımovtiń aıtýynsha, 2031 jylǵa deıin energııa men resýrstardy únemdeý jáne atmosferalyq aýaǵa shyǵaryndylardy azaıtý josparlanyp otyr. Osyǵan baılanysty óńir ekologııasyn jaqsartý úshin 60-qa jýyq túrli joba men is-shara iske asyrylady.
Degenmen, «qara altyndy» óńir turǵyndary bir jutym aýanyń jupar bolǵanyn qalaıdy. Biraq qorshaǵan orta, tereń tynystar aýa qashan jaqsarary belgisiz.
Atyraý oblysy
