Sharýaǵa shynaıy kómek kerek

Iаǵnı jaýyn-shashynnyń az tú­sip, qardyń múldem jaýmaýy dı­qan­­dar­dy alańdatyp otyr. Mysaly, «Qazgıdromet» ortalyǵynyń esebi boıynsha oblysta ylǵal jınaqtaý kezeńinde túsken jaýyn-shashyn orta eseppen 16-38 paıyzǵa azaısa, taý basyndaǵy qardyń jıyntyq qory da ortasha kórsetkish boıynsha 24-47 paıyzǵa kemigen eken. Al qazir kóktemgi eginniń qamyna qyzý kiris­ken sharýalar buǵan alańdaý­ly. Demek, Jetisýda bıylǵy jıyn-terin nátıjesi kútkendegiden az bolýy múmkin.

Degenmen, eldiń úmiti sýar­ma­ly alqaptarda. Biraq aımaq­ta sýar­maly egistik kólemi kóbeı­geni­men, sýarý jelileri men gıdro­teh­nı­ka­lyq qurylystardyń tozýynan kanal­dardaǵy sý shyǵyny da artyp keledi. Bul máseleni sheshý úshin oblystyń 16 aýdanyndaǵy 113,8 myń gektar sýarmaly jerdi qal­py­na keltirý maqsatynda sýarý jeli­­lerin rekonstrýksııalaý ju­mys­tary júrgizilýde. Osy maqsatta jobalyq-smetalyq qujattama ázirleýge jergilikti bıýdjetten 3,4 mlrd teńge bólindi. Qazirgi ýaqytta qurylys-montaj jumystary Aqsý, Eskeldi, Qarasaı aýdandarynda jáne Taldyqorǵan qalasynda qolǵa alynsa, buǵan qosymsha Islam damý banki bólgen qarajatqa sáıkes taǵy 2 aýdanda ırrıgasııalyq jelilerdi qalpyna keltirý jalǵasýda.

Árıne, sý qoryn únemdi de tıimdi paıdalaný úshin sharýashylyq­tar ylǵal saqtaý tehnologııasy­na kóshýi tıis. Búginde oblysta 20,7 myń gektardan astam jerge tam­shyla­typ jáne jańbyrlatyp sýarý qondyrǵylary ornatylǵan. Alaı­da bul teńizge tamǵan tamshydaı ǵana bolyp otyr. Iаǵnı óńirde re­sýrs­tyq tehnologııany qoldaný deń­geıi 4,7 paıyz shamasynda ǵana.

Jalpy, bıyl óńirdegi egis alqap­tarynyń kólemi 973,6 myń gektarǵa jetýi tıis. Iаǵnı bul mólsher ót­ken jylmen salystyrǵanda 1,4 myń gektarǵa ulǵaıady degen sóz. Al osynsha alqapty tıimdi ıgerý sharýanyń ǵana mindeti bolmaýy kerek. Árıne, jergilikti bı­lik kók­temgi egis naýqanyna daıar­lyq­ty tyńǵylyqty qadaǵalap otyr­­ǵa­­ny­­men, tez arada sheshýi tıis má­se­­lelerdiń bar ekenin de joq­qa shy­ǵar­maıdy. Máselen, bıyl egis­­tik­ke qajetti tyńaıtqysh baǵa­sy jyl­daǵydan eki esege qym­bat­­­ta­ǵan. Al osy mıneraldy ty­ńaıt­­­qysh­tarǵa bıyl jergilikti bıýd­jet­­ten 2 mlrd teńgeden astam sýb­sı­­dııa bólingen. Buǵan 43,7 myń ton­na tyńaıtqysh satyp alyp, egis al­qap­taryna qol­daný jos­par­lan­ǵan. Alaı­da taýar baǵasynyń ósýi sha­rýa­shylyq­tarǵa qajetti ty­ńaıt­qyshty alýǵa qıyndyq týǵyzýda.

Sondaı-aq egin sharýashyly­ǵymen aınalysatyn qojalyqtar­dyń deninde qajetti tehnıka joq. Barynyń ózi eskirgen. Oblys ákim­digi bul máseleni sheshý úshin jyldar boıy jantalasyp, aýdandardan mashına-traktor stansalaryn ashýǵa tyrysyp keledi. Alaıda bul ádis iri sharýashylyqtardy qol­daýǵa baǵyttalǵandyqtan, sha­ǵyn sharýa qojalyqtary úshin tıim­siz. Tehnıkany jaldaý quny men basqa da shyǵyndar ózin aq­ta­m­aıdy. Málimet boıynsha, aı­maqtaǵy kóktemgi dala jumys­tary­na tartylatyn 32,9 myń birlik aýyl sharýashylyǵy tehnıkasy men tirkeme agregattarynyń daıyn­dyǵy 94,1 paıyz shamasynda.

Kóktemgi dala jumystary kezin­­de aýyl sharýashylyǵy taýar óndirýshilerin qarjylaı qol­daý­dyń da mańyzy zor. Bıyl «Agrar­lyq nesıe» korporasııasyna oblys sharýalarynan jalpy somasy 264 mln teńgeni quraıtyn 29 ótinish tústi. Qazirge deıin sonyń 19 ótinishi maquldanyp, qajetti 165 mln teńge qarjy tıisti kózderge berilgen.

– Kóktemgi dala jumystaryna daıyn­dyq – barlyq aýdan, qala ákim­­deriniń aldynda turǵan negiz­­gi mindettiń biri. Bul tarapta kóp­­­tegen másele bar. Biz sharýa­lar­dy qıyndyqpen betbe-bet qal­dyr­­­maımyz. Degenmen, sýarý júıe­lerin qaıta jańǵyrtý, sý qoı­ma­­­laryn salý, sý tarıfin, mı­ne­­­ral­­dy tyńaıtqyshtar men ja­nar-jaǵar maı baǵasyn retteý, aýyl sharýashylyǵy tehnıkalaryn ja­ńar­tý sııaqty máselelerdi bir kúnde sheshý múmkin emes. Bi­raq naqty jos­par jasap, kezeń-kezeńi­men qar­jy­landyra otyryp sheshý­ge bola­dy. Osy oraıda egis alqap­taryn­da sý­dy únemdeý jáne ylǵal saq­t­aý teh­no­logııalaryn engizý jumys­tary­­na erekshe mán berý kerek. Ke­pil­dendirilgen dızel otynyn jet­kizý­diń bekitilgen kestesine sáı­kes janar-jaǵarmaıdy ýaqtyly jet­kizýdi jáne mashına-traktor parkin jańartý máselelerin baqy­­laýǵa alýdy tapsyramyn. Teh­n­ı­ka­lar­dy jańartýǵa baǵyt­tal­ǵan ob­lys­ta arnaıy baǵdar­lama ázir­leı­miz. Bul bizge aýdan, qa­la­lar­da­ǵy MTS-tardyń ahýalyn aıqyn kór­setip beredi. Osy sarap­t­aý qory­tyn­dysyna sáıkes agrarlyq sharýa­shy­­lyq­tardyń múm­kin­­dikterine qa­raı tehnıka sa­typ alýdyń nesıe, zaım, lı­zı­ng sııaq­­ty qarjylandyrý kóz­­derin naq­ty­­laı­tyn bolamyz. Sol sııaq­ty oblys­taǵy sý sharýa­shylyq­tary­men aına­­ly­sa­tyn arnaıy mekeme qury­lady, ol óz minde­tine saı tıisti ju­mys­tar­dy atqarady, – deıdi oblys ákimi Qanat Bozymbaev.

Almaty oblysy