Infografıkany jasaǵan Amangeldi QIIаS, «EQ»
Ulttyq kommýnıkasııalar jáne sıfrlandyrý qaýymdastyǵy usynǵan málimetke súıensek, ótken jyly otandyq baılanys operatorlary 1,12 trln teńgeden astam tabys tapqan. Naryq alǵash ret trıllıondyq mejeni baǵyndyrdy. Kórsetkish 2020 jylmen salystyrǵanda 12,9 paıyzǵa ósken. 2020 jyly baılanys operatorlarynyń tabysy 884,5 mlrd teńgeni quraǵan bolatyn.
Bul rette operatorlar ınternet jelisine qatysty qyzmetter kórsetý arqyly 405,1 mlrd teńge túsirgen. О́sim 2020 jylǵy deńgeıden 20,1 paıyzǵa joǵary. Odan keıingi tabystyń kóp kólemi uıaly baılanys qyzmetterine tıesili – 251,1 mlrd teńge. Kórsetkish 2020 jylmen salystyrǵanda 7,2 paıyzǵa jaqsarǵan.
Ádettegideı baılanys qyzmetteriniń jalpy kólemindegi qomaqty úlesti ınternet (40,1 paıyz) pen mobıldi baılanys (25 paıyz) ıelenip otyr. Úshtikti ózge de telekommýnıkasııalyq qyzmetter (20,3 paıyz) túıindegen. Baıqap otyrǵandaryńyzdaı, eldegi telekommýnıkasııa naryǵynyń 85 paıyzdan astamy biz ataǵan úlken úshtiktiń ıeliginde. Al qalǵan baǵyttardyń úlesi shamaly.
Aıtalyq, telekommýnıkasııalyq symdy jáne symsyz jeliler arqyly derekterdi berý qyzmetteriniń úlesi – 5 paıyz. Kabeldik ınfraqurylym, symsyz jeliler jáne spýtnık arqyly baǵdarlamalardy taratý qyzmetteriniń úlesi 4,3 paıyzǵa teń. Jergilikti telefon baılanysynyń úlesi 3,4 paıyzdy, al qalaaralyq jáne halyqaralyq telefon baılanysy qyzmetteriniń úlesi 1,9 paıyzdy quraǵan.
Sońǵy eki qyzmettiń, ıaǵnı qalaaralyq jáne halyqaralyq telefon baılanysynyń kólemi jyl ótken saıyn azaıyp keledi. Byltyr olardyń quny 18,7 mlrd teńgeni qurady. Kórsetkish 2020 jylǵy deńgeıden 12,2 paıyzǵa tómen.
2021 jylǵy jeltoqsandaǵy jaǵdaı boıynsha telekommýnıkasııalyq servısterdiń deńgeıi kelesideı kartınany kóz aldymyzǵa usynyp otyr: Qazaqstandaǵy tirkelgen telefon jelileriniń sany – 2,997 mln birlik, uıaly baılanys abonentteri – 24,32 mln birlik, ınternetke qoljetimdiligi bar uıaly baılanys abonentteri – 16,87 mln birlik, tirkelgen ınternet abonentteri – 2,76 mln birlik.
Oblystar turǵysynan qarasaq, barlyq óńirde baılanys operatorlarynyń tabys kólemi men paıyzdyq kórsetkishterinde oń dınamıka baıqalady. Máselen, baılanys operatorlary Almaty (595,4 mlrd teńge) jáne Nur-Sultan (221,6 mlrd teńge) qalalarynda, sondaı-aq Qaraǵandy oblysynda (23,1 mlrd teńge) jaqsy tabys tapqan. Operatorlar qyzmeti az kórsetilgen úsh óńirdiń qatarynda Shymkent qalasy (7,7 mlrd teńge), Qyzylorda (7 mlrd teńge) jáne Túrkistan (6,9 mlrd teńge) oblystary bar.
Biraq kóp-kórim kórsetkishter óńirlerdegi jaǵdaıdyń jaqsy ekenin bildirmeıdi. О́ıtkeni el halqy áli de bolsa sapaly ári joǵary jyldamdyqty ınternetke qol jetkizýde qıyndyqtar men kedergilerge tap bolyp otyr. Tipti keıbir eldi mekender mundaı ıgilikten jurdaı. Ras, Qazaqstandaǵy uıaly baılanys abonentteriniń sany az kólemde bolsa da ósip otyr. Alaıda uıaly baılanys abonentteriniń 100 adamǵa shaqqandaǵy tyǵyzdyǵy 129-dan 128-ge tómendegen.
Sol sekildi tirkelgen ınternet abonentteriniń tyǵyzdyǵy boıynsha progress baıqalmaı otyr. Joǵary jyldamdyqty keń jolaqty ınternetti paıdalaný kórsetkishi de tómen. Qazaqstan boıynsha 100 adamnyń 15-inde ǵana tirkelgen ınternet bar. Al ınternetke qoljetimdiligi bar uıaly baılanys abonentteriniń tyǵyzdyǵy 4,7 paıyzǵa ósken. Biraq muny otandyq operatorlardyń abonentterden túsirgen tabysymen salystyrýǵa kelmeıdi. Aýyldyq jerlerdegi jaǵdaı tipti nashar. Tirkelgen ınternet abonentteriniń tyǵyzdyǵy boıynsha 100 adamnyń tek 8-i ǵana sapaly qyzmetke qol jetkizip otyr. Demek, bul máseleni sheshýge memlekettik mekemeler men jeke qurylymdar áli de bolsa jete mán bermeı otyr.
Ulttyq statıstıka bıýrosynyń derekterine súıensek, búginde 627,9 myń aýyl turǵyny tirkelgen ınternetke ıe, al 557,3 myń aýyl turǵyny tirkelgen symdy ınternetke qol jetkizgen. Bul kórsetkishter boıynsha Almaty (146,6 myń aýyl turǵynynyń 130,5 myńy qol jetkizgen) Shyǵys Qazaqstan (55,2 myń aýyl turǵynynyń 45,3 myńy) jáne Aqmola (55,1 myń aýyl turǵynynyń 51,3 myńy) oblystary kósh bastap tur. Aýtsaıderler qatarynda Aqtóbe (28,5 myń aýyl turǵynynyń 24,2 myńy qol jetkizgen), Batys Qazaqstan (20,5 myń aýyl turǵynynyń 17,1 myńy) jáne Mańǵystaý (14,8 myń aýyl turǵynynyń 13,6 myńy) oblystary bar.
«Soltústik Qazaqstan oblysynda tirkelgen symdy ınternet boıynsha derek múldem joq. Jerústine tirkelgen symsyz baılanys jelilerin paıdalana otyryp, symsyz keń jolaqty ınternet jelisine degen qoljetimdiliktiń jaǵdaıy tipti nashar. Mundaı baılanys tirkelgen óńirlerdegi sıfrlar kóńil kónshitpeı otyr. Al Aqmola, Batys Qazaqstan, Jambyl, Qyzylorda, Mańǵystaý jáne Túrkistan oblystarynda statıstıka organdary mundaı ınternettiń bar-joǵyn múldem tirkemegen. Aýyldyq jerlerde 100 adamǵa shaqqandaǵy tirkelgen ınternet abonentteriniń tyǵyzdyǵy boıynsha kórsetkish tómen. Joǵary jyldamdyqty keń jolaqty ınternetke degen qoljetimdilik te osy qatarda. Tutastaı alǵanda, barlyq oblys boıynsha tyǵyzdyq 100 adamǵa shaqqanda 3-ten 16-ǵa deıingi aralyqty ǵana quraıdy. Bul aýyl halqy sapaly ınternet qyzmetterin alýda aıtarlyqtaı qıyndyqtarǵa tap bolyp otyrǵanyn, respýblıkadaǵy qala men aýyl halqyna jasalǵan jaǵdaıdyń teń emestigin kórsetedi», delingen Ulttyq kommýnıkasııalar jáne sıfrlandyrý qaýymdastyǵynyń málimdemesinde.
Aýyldyq jerlerdegi derekterdi telekommýnıkasııalyq qyzmetterdi paıdalanýdyń naqty kórinisine sáıkes keletinin ıakı sáıkes kelmeıtinin dóp basyp aıtý qıyn. Jalpy, aýyldaǵy jaǵdaıǵa halyq tyǵyzdyǵynyń tómendigi, tıisinshe tólem qabilettiliginiń nasharlyǵy men 4G/LTE baılanys qyzmetterin damytý úshin ekonomıkalyq negizdemeniń bolmaýy sebep. Máselen, bizdegi 6 341 aýyldyń 5 163-inde ınternet bar. 768 aýyldaǵy ınternettiń sapasy tómen. 1 178 aýylda múldem ınternet joq.
Qazaqstandyqtardy sapaly ınternetpen qamtýǵa Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstrligi jaýapty. Mınıstrlik 2018-2020 jyldary eki jobany júzege asyrdy.
Birinshisi – talshyqty-optıkalyq baılanys jelileri tehnologııasy boıynsha Qazaqstannyń aýyldyq eldi mekenderin keńjolaqty ınternetpen qamtamasyz etý jobasy. Memleket-jekemenshik áriptestigi aıasyndaǵy joba boıynsha 20 myń shaqyrymnan astam talshyqty-optıkalyq baılanys jelisi salyndy. Ol 1 257 aýyldaǵy 3 718 memlekettik organ men bıýdjettik uıymdy qamtydy.
Ekinshisi – halqynyń sany 250 turǵyndy nemese odan kóp adamdy quraıtyn aýyldyq eldi mekenderdi utqyr keń jolaqty ınternetpen qamtamasyz etý jobasy. Bul joba aıasynda 2020 jyly 928 aýyldyq eldi meken qamtyldy. Joba sheńberinde baılanys operatorlaryna ınfraqurylymdy damytýdy yntalandyrý jáne aýyldardy ınternetpen qamtamasyz etý maqsatynda salyq jeńildikteri beriledi.
Salyq kodeksine engizilgen túzetýlerge sáıkes baılanys operatorlaryna 2021-2024 jyldarǵa ınternet sapasyn jaqsartý boıynsha mindettemeler júkteldi. Búginde birshama jumys atqaryldy. Atap aıtqanda, 286 aýyldyń 284-inde FWA tehnologııasy 3G/4G-ge aýystyryldy. 120 eldi mekenniń 68-inde spýtnıktik transmıssııa radıorelelik baılanys jelileri men talshyqty-optıkalyq baılanys jelilerine aýystyryldy. 362 aýyldyń 191-inde mobıldi keń jolaqty ınternet qyzmetteriniń sapasy jaqsardy.
Joǵaryda aıtqanymyzdaı, 1 178 eldi mekenniń 127 myń turǵyny keń jolaqty ınternetten tys qalyp otyr. Onyń ishinde 561 aýylǵa ınternet tartý jumystaryn 2024 jylǵa deıin salyqtyq jeńildikter aıasynda «Vostoktelekom» JShS júrgizýi kerek. 2021 jyly bul kompanııa 55 aýyldy qamtýy kerek edi, biraq 22 aýylǵa ǵana ınternet keldi. Bıylǵy jospar – 286 aýyldy qamtý. 2023 jyly 172 eldi mekenge, 2024 jyly 48 eldi mekenge ınternet tartý josparlanyp otyr.
Al qalǵan 617 aýyldyq eldi mekendi (ondaǵy halyq sany 54 myń) geostasıonarlyq emes spýtnıktik orbıtalyq júıeler esebinen qamtamasyz etý máselesi pysyqtalýda. Halyq úshin keń jolaqty ınternetti qamtamasyz etý maqsatynda OneWeb, Starlink jáne SES kompanııalarymen geostasıonarly emes keń jolaqty júıelerdi óristetý boıynsha jumys júrgizilýde.
Aýylda tirkelgen ınternet abonentteriniń tyǵyzdyǵy nebári 8 paıyzdy quraıdy. Al qalada ınternetke qoljetimdiligi bar uıaly baılanys abonentteriniń tyǵyzdyǵy shamamen 87 paıyzǵa teń. Iаǵnı aıyrmashylyq jer men kókteı. Esep komıtetiniń derekterine súıensek, aýyldyq jerlerdegi halyq tutynatyn ınternet baılanys qyzmetteriniń kólemi 2019 jyldan beri turaqty túrde tómendep keledi. Sol sekildi 2016 jyldan bastap ınternet jelisine qoljetimdiligi bar aýyl turǵyndarynyń úlesi de turaqty túrde qysqarýda.
Teorııalyq turǵydan qaraǵanda, aýyl tólem qabilettiligine baılanysty keıbir shekteýlerge qaramastan, otandyq teledıdar kartasyndaǵy jańa ósý núktesi sanalady. Sondyqtan mınıstrlik baılanys qyzmetterin kórsetýge lısenzııa alý kezinde ákimshilik kedergilerdi jeńildetý boıynsha jumys júrgizýde. Radıojıilik spektrinde, onyń ishinde shaǵyn radıojıilikterdi bólýde tártip engizilýde, kommýnaldyq-turmystyq sektorǵa jáne kabeldik kárizge qoljetimdiliktiń shekteýliligin alyp tastaý boıynsha máseleler sheshilýde. Qaýymdastyq mamandarynyń pikirinshe, bul jumysty, onyń ishinde jańa baılanys operatorlaryna jaǵdaı jasaý jónindegi jumysty jedeldetý qajet.
