О́NER KО́ShIN TÚZEGEN

Osy bir aıaýly tulǵany kórgen saıyn meniń jadyma jańǵyryp jas kezdegi, jalynymyz moldaý kezdegi, mádenıet deıtin ulttyń rýhanı órisi men órkenıetin baı­qatatyn erekshe jyldarǵa, qalyp­tasý dáýirimizge sapar shekkendeı áserde qalam. Jeksenbek Erkinbekulymen al­ǵash 1972 jyly tanystym, buryn syrttaı biletinmin. Jalpy, jýr­nalıst deıtin qaýym jarǵaq qulaǵy jastyqqa tımeı, jańalyqqa, jaq­sy­­lyqqa eleńdep, ár baǵyttaǵy, ási­rese ǵylym, óner, mádenıet sala­syn­daǵy óz kásibine adal, jany jaısań, júre­gi taza azamattarmen tezirek tanysýǵa qushtar bolady. Biz de jıyrma bes­tiń aýylyna jańa-jańa at baılaǵan bozalań shaqta Jekeńmen tanysý jolynda osyn­daı sezimdi bastan ótkergenbiz. Aıaýly aǵa Qazaq radıo­synda bas redaktor retinde mýzyka­lyq redak­sııany basqaratyn. Odan keıin Jekeńdi elimizdiń ıdeologııa maı­danyndaǵy túrli jaýapty qyz­met­ter kútip turdy. Jıyrma jyldan asa Mádenıet mınıstrliginde bas­shylyq qyzmetterde, sonyń on bir jylynda tabandatyp otyryp mınıstr laýazymynda boldy. Jekeń Mádenıet mınıstriniń orynbasary bolyp turǵan tusta men repertýarlyq-redaksııalyq kol­legııaǵa redaktor bolyp qyz­metke ornalastym. Shaqyrǵan kisi Safýan aǵa Shaımerdenov. Sha­qyrt­qan adam mınıstr Músekeń — Músilim Ba­zarbaev edi. Jumysqa alý tártibimen repertýarlyq-redak­sııalyq kolle­gııanyń bas redak­tory Safekeńnen soń, áńgi­melesý úshin Jekeńniń qabyldaýyna bardym. – Iá, Nurlan, jumystyń jaǵ­daıymen tanystyń ba? Habaryń bar ma? – Tanysyp úlgermedim… Haba­rym bar… – Tanys. Jumys istegen adam­nyń aldy qashanda ashyq bolady. Joly bolady. – Rahmet, aǵa… – Kúrdeli bólim. Daýy kóp jer. Taza júr. Qaǵazdarǵa uqypty bol. Protokoldaryńdy ýaqtyly tolty­ryp otyr, — dedi mınıstrdiń oryn­basary. – Jıi-jıi teatrǵa baryp tur. Jańa premeralardy jiberme. Pikir aıtýǵa úıren. Ju­mys­qa ýaqy­tymen kelip, ýaqyty­men ketýge qalyptas. Mınıstr­likte redaksııa­daǵydaı erkindik bola bermeıdi. Qalǵanyn is kór­setedi, shyraǵym. Al jolyń bol­syn! — dedi qolymdy qysyp. Sol tusta Músilim Bazar­baev pen Je­keńniń óte bir jaras­ty, bir-birine ıyq tirep, senim bıiginde júrip qyzmet istegenderi­niń kýási bolyp edim. Ult mádenıetine óz taraptary­nan árqıly úles qosqan osyndaı aıtýly aǵalardyń alqaýynan soń jáne moıynǵa júktelgen jaýap­ker­­shilikterden keıin sadaqtaı ıilip, adyrnadaı tartylýǵa týra keldi. Asyly, Jeksenbek Erkinbek­uly – negizgi mamandyǵy retinde qa­sıetti qara dombyrany kásip etkenimen, búkil bolmysy, jaraty­lysy dombyradan bastalatyn ult­tyq mýzyka aspaptaryn, olardyń syryn, symbatyn ıgerip qana qoı­maı, jalpyǵalamdyq klassıka­lyq mýzyka álemin zertteý bıigine deıin kóterilgen tulǵa. Arǵy-bergi kezeń­der­de mádenıet salasyn basqarǵan talaı marqasqa myqtylarymyz bol­ǵan. Mádenıeti myqty eldiń tár­bıesi, ónegesi, ımandylyǵy, rýhy berik, urpaǵy taza bolatynyn sol bir basymyz bodanda júrgen jyldarda kezekti ret dáleldep ber­gen san myqtylarymyzdyń bel ortasynda Jekeń de bar. Meniń paıym­­daýymda, ol kisi laýazym bıi­gine jaı ǵana, jadaǵaı keıipte kóterilip qoımaı, ónerdi ishinen taný arqyly jáne sol ónerdiń bir salasyn tolyq meńgergen maman retinde ǵana emes, barlyq salanyń ishki qubylystaryna saraptama jasaýshy qaıratker retinde bel she­ship aralasqan, ónerdiń qalta­rys-bultarysyndaǵy ersili-qarsyly qupııa aǵystarynyń ıirimin sezine bilgen basshy boldy. “Laýazymdy qyzmettemin” dep keýde kerip, at­qos­shylaryn jiberip, elimizdiń mádenı keńistigindegi oryn alyp jatqan túrli oqıǵalarǵa emen esik­tiń arǵy jaǵynan saraptama jasa­maıtyn. О́z kózimen kórip, kóńilin sendirip baryp baǵa beretin. Oıy shıraq, sózi qýnaq, qashan kórseń júzinen kisiliktiń nury men shýaǵy shashyrap turatyn osy bir minezge baı, jaıdary jannyń ja­nynda júrgen jyldary biz jo­ǵary­daǵy oıymyzdyń san ret kýási boldyq. Teatrlardaǵy jańa premera­lar­dyń, iri konserttik jobalardyń, jańa kórmelerdiń tórinde ózi oty­ryp, jalyndy, jigerli, kesimdi pikir­lerin ózi aıtatyn. Mádenıet sala­syndaǵy kóptegen jas talant­tar­dy, jańa esimderdi qanattan­dyryp, olar­­­dyń juldyzynyń bıik bolýyna, ulttyq ónerdiń kók­jıegi­niń keńeıýi­ne orasan eńbek etken, yqpal jasa­ǵan qaıratker. Qysqa­sy, teatr, mýzy­ka, jıvopıs deıtin sulýlyq pen mýzanyń ǵajaıyp álemine jete­leıtin óner sharalary­nyń birde-birinen qalmaıtyn, jaqsysyna bala­sha qýanyp, oıdan shyqpaǵanyna ortaıyńqyrap, oı-pikirin jasyr­maı, búkpeı aıtyp otyratyn osynaý minezi taza, elge­zek adamdy ár kórgen saıyn óz basym táýbesi men qanaǵa­ty basym keshegi jıyrmasynshy ǵasyrdyń adal aılarymen, jaıdary kún­der­diń kózindeı kóretinimiz de son­dyq­tan bolar... Shamasy, mundaı kúıdi men ǵana emes, óz taǵdyryn ónerge balap, teatr, ádebıet, mýzyka deı­tin týmysy bólek álemge ót­ken ǵa­syr­dyń al­pysynshy, jet­pisin­shi, sek­senin­shi jyl­da­rynda aralas­qan azamattar­dyń birazy basy­nan keshetin bolýy kerek. О́nerdiń aıryqsha óris ja­ıyp, erekshe sıpat ala bastaǵan kezeńinde “jylymyq“ tusaýyn kesken oı men parasattyń, bi­lim men biliktiń aryny myqty, ult óneri men ádebıetin, ult ǵylymy men mádenıetin bıikke kóteretin jelkildep ósken qu­raq­taı dary­ny kóp sol bir ro­mantıkasy mol kezeńde at­qa­ryl­ǵan is pen jańa­lyqtardyń birazynyń basy-qasynda búgin­de derbes zeınet­kerlikke shyq­qan el aǵasy, osy qadirli Je­keń — Jek­sembek Er­kimbekov júretin. Kóbi­mizdiń ómir men óner jolymyzdy durys tańdap, oń baǵyt alýyna sebepker bolǵan adam da osy Jekeń desem, qatelese qoı­maımyn. Aldyna kelgen adamyn quraq ushyp qarsy alyp, qolynan kelgenshe kómegin kórsetip, aqyl-keńesin aıa­maı­tyn aǵany kim jek kórsin?! Jekeń, meniń joba­laýym­da, osyndaı keń peıilimen, aqjar­qyn minezimen elge erekshe unaǵan sırek mınıstr, sezimtal basshy, jigerli uıymdas­tyrýshy, óz isine berik qarymdy qaıratker. Tarıhqa aınalyp bara jatqan keshegi ótken ǵasyrdyń ekinshi jar­tysyndaǵy mádenı keńistiktegi ózgeris ataýlynyń birde kóshin bas­tap, endi birde úzeńgi-baýyn túgen­degen zamandas aǵamen tanys bol­ǵa­nyma, mine, qyryq jylǵa ja­qyn­dapty. Qyryq jyl bir adamnyń ońy-solyn tanyp, arǵy-bergini to­lyq baǵamdar ýaqyt, qajet tusyn­da eldik máselelerge aralasar shaq. “Jaqsynyń jaqsysyn aıt, nury tasysyn“ deıdi atamyz qazaq. Osy merzim ishinde men Jekeńdi alystan da, jaqynnan da kórdim. Men ol kisiniń kúıip-janyp ózin de, ózge­lerdi de aıamaı jumys jasatqan, jumys jasaǵan jyldarynyń kýási boldym. Qýansa, istiń jolǵa túskeni úshin qýanyp, renjise, istiń júrme­geni úshin renjigeniniń de san kýási bolǵan adammyn. Jekeńniń Ilııas Omarov syndy ǵulama kisiniń qa­synda júrip, úlken mektepten ótken, kináz bitimdi qalpymen eline unaǵan qarymdy qaıratker, úlken ádebıetshi Músilim Bazarbaevpen, ultym dese otqa túsýge ázir turatyn jomart júrekti О́zbekáli Jáni­bekovpen, áıgili ult mýzykasy men ónerin keń óriske alyp shyqqan hal­qyna qadirli Erkeǵalı Rah­ma­dıev­pen, úlken saıasatker, bilikti basshy, elin sheksiz súıgen Mıhaıl Esena­lıevpen, qazaq­tyń kórnekti jazý­shy­­sy, belgili memleket qaırat­keri Ábish Kekil­baev­pen, ıdeologııa­myzdyń bedeldi jetekshileriniń biri, sańlaq saıasat­ker, búgingi senator Qýanysh Sul­tanovpen úzeńgilese, qatar júrip, mádenıet aıdynynda, óner órinde ónimdi eńbek etken Jeksembek Er­kim­bekovtiń ómirlik joly — keshegi qabyrǵasy qataıǵan býyn úshin de, búgingi Táýelsiz eldiń urpaqtary úshin de, ónegeli jol ekeni daýsyz. Joǵaryda aty atalǵan alash bol­mysty azamattardyń bári­men til tabysyp jumys istedi. Bul týraly Jekeńdi biletin, Jekeń­niń is­kerligin jaqsy sezinetin árbir óner adamy, mádenıet qaırat­kerleri aǵy­nan jarylyp aıtaryna esh kúmánim joq. Aǵanyń arlyly­ǵyn, azamattyǵyn, kisiligin, iskerli­gin kórgen men de solardyń sanatynanmyn. Sondaı-aq, Jekeńniń taǵy bir degdar qasıetin bóle-jara aıtqym keledi. Ol – qaıratker tulǵanyń kadr tańdaýdaǵy, kadrlarǵa baǵa berý jónindegi kóregendigi. Osy kisiniń aǵalyq yqpalymen, basshylyq qyz­mettegi qaıratymen qanshama aza­mat­tar el ıgiligine qyzmet etýge joldama aldy. Bir ǵana mysal kel­tireıin. Bel­gili memleket qaıratkeri, halyq­aralyq deńgeıde túrli laýa­zym­dy qyzmetter atqaryp kele jatqan, búgingi Memlekettik hatshy-Syrtqy ister mınıstri Qanat Saýda­­baev tikeleı osy Jekeńniń ustazdyq tárbıesin kórgen azamat­tardyń biri. Budan bólek ult máde­nıetine óz úlesterin qosyp kele jatqan belgili teatr synshysy, túrli jaýapty qyz­metter atqarǵan, professor Áshirbek Syǵaev, Ulttyq kitaphana­nyń basshysy Orynbasar Isahov syndy kóptegen azamattar­dyń qalypta­sýyna Jekeńniń jasaǵan yqpaly az emes. Muny nege aıtyp otyrmyz? О́ıtkeni, Jekeń ózine deıingi ustaz­dardyń aldyn kórdi. Dástúrli óner salasynda uly tulǵalar Ahmet Jubanovtyń, Qalqa Japsarbaevtyń, Qurmanbek Jan­dar­bekovtiń, Qana­bek Baıseıitovter­diń ónegelerin tyńdady, ulttyq ónerdiń órisin keńeıte júrip, sol aǵalardyń tálim-tárbıesin boıyna sińire bildi. Dańq­ty, daýylpaz kompozıtor, óziniń zamandas aǵasy Nurǵısa Tilendıev­pen qatar júrdi, syr shertisti, ólmes týyndylaryn ómirge qalaı kelgeni­niń kýási boldy. Sondaı júzden júırik, myńnan ozǵan tulparlarmen syrlasa, syı­lasa júrip, Jeksenbek Erkinbekuly ónerdiń qaı salasyna bolmasyn belsene kirisip, ulttyq rýhanııattyń kókjıeginiń keńeıýine aıanbaı ter tókken, ónerimizdiń órken jaıýyna baryn­sha aralasqan qaıratker tulǵalardyń biri de biregeıi. Aldyna kelgen jas­tarǵa ónerde oń baǵyt silteı bilgen, aǵalyq qamqorlyǵy­nan eshqashan aınymaǵan, jańyl­maǵan ustaz. Onyń ómir mektebi ónerge qaltqy­syz qyzmet etken adal jannyń basyp ótken joly. Jekeńniń ózi aıtpaqshy, is ústinde bul kisimen talaı kezdestik. Kóp nársege úırendik. Daýly pe­sa­lar men daýly spektakl­derdiń tusyndaǵy prınsıpti máselelerde “basshymyn” dep orynsyz shiren­gen Jekeńdi kórgen emespin. Sodan ba, “baǵynyshty edik qoı” dep pikir irkýdi biz de kóp bile qoıǵan joq­pyz… Tyńdaı bilýdiń úlken óner ekenin men alǵash osy Jekeń­nen sezindim. Jáne keıbir máse­le­lerdi ashyq pikirtalasqa sala otyryp, istiń baıybyna bar­ǵandy jón sanaıtyn. О́zi pikirin ótkize biletin jáne ózgeniń pikirin tyń­daýǵa Er­kin­bekulynyń erik-jigeri jetip artylatyn. Sahna ónerine baı­la­nys­ty mamandary­nyń pikiri­ne qat­ty den qoıatyn. “Jigitter, óner­diń taǵdyry­na jaýap beretin jerde otyr­syńdar. Pikir taza bol­syn. Adal bolsyn. Ádiletti bol­syn. Tal­daý kásibı bolsyn!” degendi árkez nyǵarlap aıtatyn. “О́nerdiń oba­lyna qalýǵa bolmaıdy. Obaly­na qalǵan adam ońbaıdy” – degendi de men eń alǵash osy kisiniń aýzy­nan estigem. Jıyrma bes pen otyzdyń ara­syndaǵy orda buzar kezdiń býy maza bermeı, kúni-túni oı men ar­man­nyń jeteginde júrgen órimdeı jaspyz. Basymyzdan syn asyrmaı­tyn “sen tur, men aıtaıyndar” kileń… Ga­zet-jýrnal betterinde teatr, óner tý­ra­ly maqalalary jıi-jıi jarııa­lanyp, alǵashqy pesalary sahna betin kórip qalǵan Oralhan Bókeev, Saǵat Áshimbaev, Áshirbek Syǵaı, Baqqoja Muqaı, Dýlat Isabekov, Rollan Seısen­baev, Ádilbek Taýa­sarov, Smaǵul Elýbaı, Iranbek Orazbaev, Sul­tanáli Balǵabaıuly sekildi júırik­terdiń dramatýrgııa janry men teatr synynda alǵash qalam siltep, óner alamanyna jańa­dan aralasa bastaǵan tusy. Ázir­baıjan Mám­betov spektakl­deriniń dúrkirep, Báıten Omarov, Raıymbek Seıt­metov, Esmuhan Obaev, Maman Baı­serkenov, Jaqyp Omarov, Qadyr Jetpisbaev, Er­saıyn Tá­penov, Huseıin Te­mirov, Nurqanat Jaqyp­baev, Janat Hadjıev, Bolat Ata­baev, Áýbákir Rahımov sekildi re­jı­sserler esimi­niń aýyzdan-aýyz­ǵa kóship júrgen shaǵy. Dra­ma­týrgııada Ábdilda Táji­baev, Áljap­par Ábishev, Shah­met Qusaıynov, Tahaýı Ahtanov, Safýan Sháı­merdenov, Qaltaı Muha­medjanov, Sadyqbek Adam­bekov, Sáken Jú­nisov, Ákim Tara­zı, Qalıhan Ys­qaqov, Orazbek Bo­dy­qov pesalary teatrlar reper­týarynyń kórkine aınalǵan kez. Qazaq operasy men baleti, horeo­grafııasy men estrada­sy jasaryp, jańǵyryp, el qulaǵy eleńdep turǵan kezeń… Qys­qasy, kóktemgi qulpyrǵan jaýqazyn­daı dúr etip kóterilgen ulttyq óneri­mizdiń ózge­she reń alyp, tynysy keń ashyl­ǵan, rýhanııaty­myzdyń baǵy órle­gen osyndaı bir kezeńde Jek­sem­bek Erkimbekov Mádenıet mı­nıstrligin basqardy. Ol jańa úrdis­terdiń kóshin túzep, kerýenin bastaǵan sanaýlylarymyzdyń biri boldy. Ol respýblıka basshylyǵy­nyń óner men ádebıetke degen aıryqsha kóz­qarasyn mádenıet pen ónerdiń paı­dasyna utymdy paıda­la­na biler basshy ekenin dáleldedi. Jekeń on jyl orynbasar, on bir jyl mı­nıstr bolǵan kezinde máde­nıeti­mizdiń kók­jıegin keńeıter qomaqty jumystar jasady. О́ner basqarý­dyń ádemi úrdisin qalyptas­tyrdy. Áriptes ini­leriniń qurmetine bólendi. Qataryna syıly, abyroı­ly, bedeldi boldy. Búginde turlaýly tarıhqa aına­lyp bara jatqan ótken ǵasyrdyń qoıyn-qoltyǵyn qııal qusymen kezgen saıyn júrektiń shymyrla­ǵanyn, kóńildiń tolqyǵanyn, oı­dyń qozǵalǵanyn jasyrǵym kel­meı­di. О́tken deýge aýyz baryp, kóńil qı­maıtyn jyldar tasasynan tanys-beıtanys júzder kórinedi. Qasıe­tinen aınalaıyn Alataýdan soqqan saf samalǵa baý-baqshalary men keń kósheleri kókiregin kere, qushaǵyn ashqan Almaty kóginen alpysynshy, jetpisinshi jyldar­dyń júrekke jyly ánderi alma-kezek tógilip, álde bir sulý naqysh as­pan­nan saýlap jatqandaı bolady… Aıryqsha dese, degendeı kezeń edi ǵoı. Birinen soń biri jarysa tu­saýyn kesip, ult keńistigin ózderiniń sony bitimdi keskin-kelbetterimen, ózgeshe túr-sıpattarymen, óristi maǵyna-mazmundarymen baıyta túsken “Gúlder” án-bı ansambli, búginde belgili óner sańlaǵyna aı­nal­ǵan Bolat Aıýhanovtyń “Alma­tynyń jas baletiniń” ómirge kelýi, qazaq ulttyq estradasynyń altyn dáýirin jasaǵan dańqty “Dos-Muqa­san” ansambliniń qalyp­tasýy, klassıkalyq mýzykanyń ólsheýsiz bıikke kóterilýi, ondaǵan qazaq teatr­­­larynyń qatarynyń tolyǵýy, qazaq rejıssýrasynda jańa esim­derdiń paıda bolýy, Qazaqtyń ult­tyq sırki, budan da ózge san­daǵan óner ordalarynyń ómirge kelýi dál osy kezeńniń enshisine tıdi emes pe?! Uly kompozı­tory­myz Nurǵısa Tilen­dıevtiń bas­qarýymen quryl­ǵan “Otyrar sazy” ult aspaptar or­kestri de osy jetpi­sinshi jyldar ishin­de tyńdaýshysyn alǵash tam­santqanyn qalaı umytýǵa bolady?!. Qazaq án óneriniń sheksiz­digin úlken sahnalarǵa alyp shyqqan Álibek Dinishev, bıshi Ramazan Bapov, ult­tyq án ónerimizdiń jańa tyny­syn ashqan Jánibek Kár­menov, Qaırat Baıbosynov, Qajy­bek Bek­bosynov, taǵdyrly ánshi Amangeldi Sembın, qazaq kúı óneri­niń kerege­sin ke­ńeıtken Qarshyǵa Ahme­dııarov, Shámil Ábiltaı syndy biregeı ta­lant­tar­dyń qanattary qataıǵan shaq ta sol jetpisinshi jyldardyń qol­tyǵynda bolatyn. Qazirgi qazaq estradasy men klassıkalyq mýzyka­myzdyń, baby bólek balet óneriniń abyroı-bedelin álem aldynda kóterip júrgen juldyz­darymyzdyń deni osy kezeńniń tól perzentteri. Solardyń ishinen Jekeńniń qamqor­lyǵyn kórmegeni, batasyn alyp, yqylasyna bólenbegeni, áı, qaıdam, joq shyǵar?!. Keshegi Keńes Odaǵy tusynda óner salasyna qatysty tyń ıdeıalardy, tolǵaǵy jetpeı turǵan máselelerdi mádenıettiń basynda otyrǵan basshylar joǵaryǵa dá­leli­men, dáıegimen, nanymymen, senimimen jetkize alsa kózdegen másele óz sheshimin taýyp jatatyn. О́ıtkeni, bar túıtkil munaraly Más­keýge baryp tireletin. Al osyn­­daı kúrmeýi qıyn jaǵdaı­lardyń sheshimin tabý úshin el tizginin ustaǵan uly tulǵa Din­muha­med Qonaev, mádenıettiń qulaǵynda otyrǵan Ilekeńder, Músekeńder, Jekeńder, onyń aldyndaǵy aǵa­lary­myz, keıingi zamandastarymyz osyndaı mıssııany ult aldynda, urpaq aldynda abyroımen atqara bilgeni ótkenniń aqıqaty. Jetisýdyń shuraıly tóri — Qaratal óńirinde ónip-ósip, ult óneriniń órinde kógerip-kóktegen, judyryqtaı júregine qazaq esimdi halyqtyń bar rýhanı kelbetin tutas qalpy qondyra bilgen, or­kes­trdiń qatardaǵy kásibı dom­byra­shysynan — ustaz, horeogra­fııa ýchılıshesiniń dırektory, Qazaq radıosynda mý­zy­ka redak­sııasynyń kórkemdik jetekshisi, án-bı ansambliniń dı­rek­tory, ortalyq partııa komı­te­tin­de mádenıet sektorynyń jetek­shisi, Abaı atyndaǵy akade­mııalyq opera jáne balet teatry­nyń dı­­rektory, Mádenıet mı­nıstr­ligin­degi bas basqarmanyń bastyǵy, Mádenıet mınıstriniń orynba­sary, Máde­nıet mınıstrine deıin kóterilgen, “eskiniń sońy, jańanyń basy” bola júrip kóp is tyndyr­ǵan, eline qyzmet etken adamnyń sabyrly qalybyn tanytar sara joly, mine, osyndaı. О́mirdiń kúngeıli-teriskeıli, ór­li-qıly belesterinde ultqa qyz­met ete júrip, otynyń basynyń jylýyn bir sátte báseńsitpegen keń­júrek, meıirimdi jaratylys ıesi Jekeńniń otbasynan tárbıe men taǵlymy mol jylylyqty árkez ańǵarýǵa bolady. Álıma jeń­gemiz ekeýiniń juptary jazyl­maı jara­syp júrgeniniń ózi bir ǵanıbet! Naǵyz zııaly jandarda ǵana kezde­setin osyndaı izgi mahab­batqa qu­ryl­­ǵan qarym-qatynas ke­ıin­gi urpaqqa úlgi-ónege bolaty­nyn ylǵı sezinip kelemiz. Belgili kom­po­zıtor, Kompozıtorlar odaǵyn birer jyl basqarǵan Serik Jeksem­bekuly esimdi azamatty tárbıelep ósirip, qanattandyryp, elge qyzmet etý deń­geıine alyp shyǵýdyń ózi – ush­qan uıanyń tárbıesiniń keńdigin, ke­ńis­tigin kór­setse kerek. Aǵanyń ur­pa­ǵyn, neme­relerin ulttyq rýhta, qaza­qy dástúrde tárbıeleýi de búgin­gi at ústinde júrgen keıbir azamat­tary­myzdy oıǵa qaldyrýǵa kerek-aq... Qundylyqtardyń oryn aýysyp jatqan kezeńine taban tiredik. Zama­na aǵysy, jahandaný qalyp­tas­tyrǵan úrdister adam balasyn túrli tańdaýlardyń uıyǵyna salyp qoıǵa­ny ýaqyt bederinen aıqyn kórinedi. Minezder, bolmystar, ishki baǵamdaý­lar, syrtqy kelbet­ter, tulǵalyq keıipter, baǵalaýlar, tipti qarym-qatynastar ózgerip jat­qanyn kózimiz kórip otyr. Me­niń paıymym­da, batysyń – shy­ǵys­qa, tústigiń – teris­keıge aına­lyp, alasapyran bolyp, keı­bir shaqta jekelegen tulǵanyń jandú­nıesinde sharpysyp jatqan túrli psıhologııalyq kúı­zelister­den alyp shyǵatyn úsh qasıet bolýy múmkin dep oılaımyn. Ol – eń birinshi, qorshaǵan ortańa, óz qoǵa­myńa degen adaldyq, ekinshi, sol qoǵamǵa paıda ákeler kásibı deń­geıiń men biligiń, bilimiń, úshinshi, boıyń­daǵy osy qasıetterge tirek bolar eń bastysy – tabandylyq! San beles­terden sabyryn joldas etip ádemi ótip kele jatqan men biletin Jekeń­niń boıynda osy qasıetter eshýaqyt­ta qalǵyǵan emes. Kez-kelgen ortada, kerek pe, óziniń bıigine shyǵyp bilim­diligimen eldiń pysyn basa alady, kerek pe, betegeden bıik, jýsannan alasa, qalypty mádenıet­tiliktiń óri­si­nen kórinip keledi. Kóptegen talanttar­ǵa qamqor bolǵan, ulttyq máde­nıet­ke ólsheýsiz eńbek sińirgen Je­keń áli kúnge deıin qazaq óneri­niń baǵyt-baǵdaryn baǵamdap, tara­zy­lap otyrady. Kez-kelgen jańa premeralarda, úlkendi-kishili óner ıeleriniń konserttik sharalarynda, aıtýly tulǵalardyń meretoılary­nyń tórinde júredi. Bul ómirdi óner arqyly tanýǵa, myna qubylǵan dúnıeniń tylsym syrlaryn óner kózimen kórip, baǵa­laýǵa daǵdylanǵan adamnyń taǵ­dyry. Bul — tórge talaspaıtyn, ór­ge asyqpaıtyn, bireý týraly syrty­nan bóten sóz aıtpaıtyn, kishiligi­nen kisilik ańǵarylyp tura­tyn, oıy qalaı bıik bolsa, jany da solaı taza, júregi qalaı keń bolsa, jara­tylysy da solaı kir­shik­siz jannyń taǵdyry. Adal adam­nyń, kúresker jannyń, ult ónerine ora­san eńbek sińirgen kisilik ıesiniń, halqynyń qurmetine ıe bolǵan qaıratker tulǵanyń taǵdyry! Búginde sol bekzat bolmysymen ómirin ónerge esepsiz arnap kele jatqan adal, aqjúrek janǵa súısi­nip otyryp: “Abyroı deıtin ol­jańyz qashanda ortaımasyn, aǵa!“ degim keledi. Nurlan ORAZALIN, Qazaqstan Jazýshylar oda­­ǵy basqarmasynyń tór­­aǵasy, Memlekettik syılyqtyń laýreaty.