Joǵaryda keltirilgen negizgi sebepter týraly kóp aıtýǵa bolady. Desek te, solardyń ishindegi ulttyq qazba baılyǵymyzdy óndirý isine qatysty halyqty tolǵandyrǵan máseleler jóninde óz oıymyzdy aıtsaq deımiz.
Jalpy, el azamattarynyń nemese olardyń edáýir bóliginiń ishki jan dúnıesine qozǵaý salǵan kez kelgen suraqqa qanaǵattanarlyq jaǵdaıda jaýap berilýge tıis. Naqtylaı aıtqanda, aıtylǵan másele muqııat zerdelenip, sheshimi tabylýy kerek, bolmady degende máseleniń mán-jaıy jurtqa senimdi etip túsindirilgeni jón. Eger olaı bolmasa, qoǵam ishine syna qaǵylady. Al synanyń qaǵylǵan jerin bólip tastaıtyny belgili.
Bir aıta keter jaıt, halyq bilýge tıis jaǵdaıattar qupııa ustalsa, onda qoǵamdy senimsizdik, kúmán torlaıdy. О́ıtkeni bul qupııalylyq negizinen urlyq-qarlyqty, tonaýdy, jymqyrýdy jasyrý úshin saqtalatynyn jurt aıtpasa da túsinip keldi. Tarata aıtqanda, Qazaqstan halqyn jyldar boıy mazalaǵan oılardyń, tushymdy jaýaby berilmegen suraqtardyń negizgileriniń biri – jer qoınaýyn paıdalanatyn ınvestorlardyń barlyq is-qımylynyń ashyq bolmaǵanyna, atqarýshy bıliktiń bul saladaǵy iske qatysty jumystardy halyqtyń kelisiminsiz júrgizgenine, saladan túsetin kiristiń tolyq aqparaty halyqqa qoljetimdi bolmaýyna jáne taǵy da basqa máselelerge qatysty boldy.
Sondaı-aq osy salada jumys isteıtin qazaqstandyqtardyń eńbek quqyqtarynyń laıyqty qorǵalmaýyna, sheteldik jumysshylarǵa qaraǵanda áleýmettik jaǵynan az qamtamasyz etilgenine baılanysty kóńil tolmaýshylyq ta qoǵamymyzdyń júregine shanshýdaı qadalyp keldi. Bul máselege qatysty túıtkilderden de qoǵam beıhabar qalyp, jyldar boıy biteý jaradaı syzdaýmen boldy.
Sheteldik ınvestorlardyń qazaqstandyq jumysshylarǵa tóleıtin jalaqylaryna baılanysty ádiletsizdikter osy ýaqytqa deıin qanshama ret aıtylyp, kún tártibine shyǵarylsa da, atalǵan máseleniń sheshimin tappaýy atqarýshy bıliktiń sheteldik ınvestorlarmen aýyz jalasyp, ámpeı-jámpeı bolyp, óziniń syryn aldyryp qoıyp, sonyń kesirinen eshteńe talap ete almaıtyn halge túskenin ańǵartady.
Máselen, keıbir kásiporyndarda saǵattyq tarıftik mólsherlemesi – jergilikti ınjenerge 568 teńge, al sheteldik qyzmetkerge 6 500 teńge kóleminde taǵaıyndalǵany jóninde derekter bar. Osy ispettes jaǵdaılar búginde bilikti jastarymyzdyń óz elinde maman retinde durys baǵalanbaı, sonyń kesirinen shetel asyp ketýine basty sebep bolyp otyrǵanyn ishimiz sezedi. Bul jaıt elimizde tabysty jumys istep turǵan sheteldik kásiporyndardan jergilikti qyzmetkerlerdiń eńbekaqysyn tóleý isinde ádiletti bolýyn tabandap talap etýimizdiń qajet ekenin uqtyrady. Iаǵnı tarıfter ádiletti túrde belgilenbegen. Munymen ǵana shektelmeı, el aýmaǵynda jer qoınaýyn paıdalanýshy sheteldik kompanııalardan salyq tóleýlerinen bólek jergilikti turǵyndar arasynan ınjener, basshy mamandar daıarlaýda, qyzmet kórsetý salasynda birlesken kásiporyndar qurýdy, shıkizattyq ónimderdi qaıta óńdeýdi mindetteý máselesin qatań túrde talap etý mańyzdy. О́ıtkeni qazaqstandyq qoǵamdy otyz jyl boıy mazalap kelgen negizgi túıtkilderdiń bir parasy osy máseleler.
Táýelsizdigimizdiń alǵashqy jyldarynan bastap elimizde jumys istep kele jatqan sheteldik kompanııalar kezinde quıǵan qarjylaryn eselep qaıtaryp alyp qana qoımaı, odan kóptegen ese paıda tapty. Endeshe elimizdegi ınvestor kompanııalardyń memleketimizge qoǵamdaǵy qordalanǵan áleýmettik-ekonomıkalyq máselelerdi sheshý isinde tolyqqandy kómektesýge tıis. Buǵan olardyń múmkindigi mol. Tek, sony zańdyq turǵyda talap ete bilýimiz qajet. Sonda ǵana qoǵamdaǵy órekpigen kóńil kúı azdap bolsa da sabasyna túsedi.
Qoryta aıtqanda, búginde barlyq salada «Ádilettilik tarıfin» ornyqtyrý – qoǵam talaby bolyp otyr.
