KО́KALADAN QAÝIP KÚShEIDI

Ońtústik jurtyn dúrliktirip turǵan Kongo-Qyrym qandy qyzbasy kenesin qazaqtar kókala dep ataǵan. Talaıy dertti bolǵan. Keselin anyqtaı almaı kóz jumǵan jaǵdaılary da bolǵan. Sanıtarlyq-epıdemıologııalyq qyzmettiń kóshpeli alqa májili­sinde respýblıkanyń bas memle­ket­tik sanıtarlyq dárigeri K.Os­panov 1989 jyly Jambyl oblysy, Sarysý aýdanynda osy kókala shaqqan 72 adamnyń 11-i qaıtys bolǵanyn aıtty. Ol kezde aýrýdyń dıagnozyn anyqtaýǵa on-on bes kún ýaqyt ketetin bolsa, qazirgi halyqara­lyq jaǵdaıda jabdyqtalǵan laborotorııa 5-6 saǵatta keseldi, keseldi emes ekendigińdi kórsetip beredi. Qazir kókala Ońtústikte qu­ty­ryp tur. Kongo-Qyrym qandy qyzbasynan 8 jaǵdaı tirkelip, 2 adam dúnıeden ótti. Buryndary qora mańyndaǵy shalǵynǵa sharshaǵanda aýnaı ketip, sálden soń tula boıyna jabysqan kenelerdi alaqanymen sypyryp tastap, júre beretin malshylar qazir saqsynyp aldy. Onysy jón endi. О́tken jyly Túrkistanda kókala shaqqan jas náresteli kelinshekti emdeımiz dep naýqaspen birge operasııa jasaǵan biraz dárigerlerdiń de qaıtys bolǵanynan bári qu­laǵdar. Alqa jumysyna respýblıka­lyq ǵylymı ortalyqtardyń dırektorlary, sanıtarlyq-epı­demıologııalyq qyzmettiń res­pýblıkalyq, oblystyq bas­shy­lary, Ońtústik Qazaqstan oblys­tyq aýylsharýashylyq basqar­masy basshylary, halyqaralyq SDS, IýNISEF, Búkilálemdik Densaýlyq saqtaý uıymdarynyń ókilderi qatysyp, ózekti máse­lelerdi talqylady. Kóshpeli alqadan Kongo-Qyrym qandy qyzbasynyń Ońtústik óńirlerdegi qalyptas­qan ózektiligine baılanysty respýblıkanyń bas memlekettik sanıtarlyq dárigeri K.Ospanov “Kongo-Qyrym qandy qyzba­synyń 2010 jyly Qazaqstan Respýblıkasynda qalyptasqan epıdemıologııalyq jaǵdaıy jáne tabıǵı oshaqtary týraly” baıandama jasady. Respýblıka kóleminde 2010 jyly ótken jyldyń osy merzi­mimen salystyrǵanda, tumaýǵa shaldyǵý 3,9 esege, menıngokokty juqpalar 2,1 ese, epıdemıolo­gııalyq parotıt 48%, pedıkýlez 27,2%, qyshyma 27,1 %, jedel aýamen taraýshy vırýsty juqpa­lar 17,5%, rotavırýsty enterıt­ter 15,6%, merez 13,5%, VICh 13%, ehınokokkoz 11,4 %, tynys joldarynyń týberkýlezi 6,1 %, ótkir vırýsty sary aýrý 5,9%, onyń ishinde “A” vırýsty sary aýrý 2,6%, “V” vırýsty sary aýrý 17,1%, sondaı-aq kókjótel­diń tómendegeni alqada atap ótil­di. Qyzamyq, ish súzegi, qutyrý, leptospıroz, kene ensefalıti juqpaly aýrýlarynyń jaǵdaı­lary tirkelingen. Alqada Kongo-Qyrym qandy qyzbasynyń Ońtústik Qazaqstan jáne Qyzylorda oblystarynda qalyptasqan jaǵdaıy, Taldy­qor­ǵan jáne Qyzylorda oblys­tarynyń obaǵa qarsy kúres stan­salarynyń jumystary, Almaty oblystyq memlekettik sanıtar­lyq-epıdemıologııalyq qadaǵa­laý organdarynyń jeke kásip­ker­lik nysandarymen jumystar júrgizýi qaraldy. Alqa qorytyndysynda Ko­mı­tet tóraǵasy – respýblıka­nyń bas memlekettik sanıtarlyq dárigeri ekinshi jartyjyldyqta atqaratyn jumystardy, maqsat­tar­dy aıqyndap berdi. Kongo-Qyrym qandy qyzba­sy, qutyrý, saryp jáne basqa da asa qaýipti juqpaly aýrýlar oshaqtarynda indetke qarsy baǵyttalǵan is-sharalar júrgizý máselelerine kóńil bólinip, tapsyrmalar berildi. Qazir baıaǵydaı emes, sý kózderi azaıyp, shól, shóleıtti jerler kóbeıdi. Bul keneler­diń ósip-ónýine jaǵdaı týǵyzady. Úki­met osy dertke qarsy kúres­tiń pármendiligin kúsheıtý úshin Ońtústik Qazaqstan obly­syna 380 mln. teńge bóldi. Ob­lystyq aýyl sharýashylyǵy bas­qar­masynyń bastyǵy Qanat Ydyrysov osy qarjy esebinen 933 myń 137 iri qara, 3 mln. 590 bas qoı-eshkilerdiń sanıtarlyq tazalaýdan ótkenin aıtady. Sondaı-aq dári búrký, toǵytý sııaqty jumystar tolyǵymen aıaqtalyp keledi. Mal qoralar men kóń úıindileri de tazalaýdan ótýde. Osy rette aýyl turǵyndary­nyń úkimet jumys jasap jatyr ǵoı dep qaǵys qalyp otyra­tyndyǵy da aıtyldy. Maldyń bári ­– jekemenshik. Endeshe, mal qoradaǵy kóń, qıdy syrtqa shyǵarý óz jumystary emes pe?! Shymkent qalasynyń ákimi de beıtarap otyra bermeı, qala bıýdjetinen qarjy qarap, saıabaq, skver, balalardyń oıyn alańdaryn sanıtarlyq tazalaý­dan ótkizip jatyr. Kongo-Qyrym qandy qyzba­synyń aldyn almasań, úlken epıde­mıologııalyq apatqa uryn­dy­ra­tyn kesel. Adamnan adamǵa juǵa­dy. Sondyqtan, bul iske júrdim-bardym qaraýǵa bolmaı­dy. Kene shaqqan adam laboroto­rııalarda tez tekserilýi kerek. Emdelýge bar jaǵdaı jasalǵan. Alqa májilisinde osy jaǵy basa aıtyldy. Baqtııar TAIJAN, ShYMKENT.