Kedendik ákimshilendirý jetildiriledi

Qazaqstanda 2,4 mln adam revaksınalandy

Birinshi másele týraly baıandaǵan Densaýlyq saqtaý mınıstri Ajar Ǵınııat álemde sońǵy aptada ko­ronavırýs ınfeksııasymen aýyr­ǵan adamdardyń sany 20%-ǵa tómen­degenin atap ótti.

 Elimizde epıdemııalyq jaǵdaı kórset­kishteriniń oń dınamıkasy baıqa­lady. Sońǵy aı­da koronavırýs ınfeksııasy jaǵ­daılarynyń ortasha táýliktik sany 34 ese azaıdy. Stasıonarda emdelip jat­qan adamdardyń sany 2,3 ese, ambýlatorııada emdelýshilerdiń sany 5,1 ese qysqardy. Búgingi kúni densaýlyq saqtaý uıym­darynda 30 myńnan astam pasıent, onyń ishinde 86%-y ambýlatorııalyq deń­geı­de, 14%-y stasıonarda emin jalǵas­tyryp jatyr.

A.Ǵınııattyń aıtýynsha, búgingi tańda koronavırýs ınfeksııasyna qarsy birinshi komponent eresek azamattardyń 82,1%-na egildi, bul jalpy, Qazaqstan halqynyń 53,4%-yn quraıdy. Ekinshi komponent 9,4 mln adamǵa salyndy, bul egilýge tıis­ti halyqtyń 78,5%-y jáne res­pýb­lıkanyń jalpy halqynyń 50%-y.

Qazirgi kezde negizgi profılak­tıka sha­ra­larynyń biri – revaksınalaý. Bıyl revaksınalaý deńgeıiniń ósýi baı­qalady. Búgingi kúni 2,4 mln adam revak­sınasııa jasatty, bul egilýge tıisti kon­tın­genttiń 52,6%-yn quraıdy. «Ujymdyq ımmýnıtettiń qazirgi deńgeıin saqtaý úshin revaksınalaý deńgeıin tómendetpeýimiz qajet», dedi mınıstr.

Úkimet basshysy Álıhan Smaıylov epıdemııalyq jaǵ­daıǵa monıtorıng júrgizýdi odan ári jalǵastyrýdy tapsyrdy. «Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha bıznes pen halyqqa sanıtarlyq talaptardy jeńildetý sharalary qabyldanyp jatyr. Soǵan qaramastan ákimdikter halyqty vaksınalaý men revaksınalaý jumysyn jalǵastyrýǵa tıis. О́ńirlerde vaksına qory jetkilikti», dedi Premer-Mınıstr.

Sonymen qatar Mınıstrler kabıne­tiniń basshysy jospardan artta qalǵan óńir­lerdiń ákimderine halyqty vaksınalaý jáne revaksınalaý jumystaryna baqy­laýdy kúsheıtýdi tapsyrdy.

Iesiz qalǵan gıdrotehnıkalyq qurylystar problemasy

Úkimet otyrysynda ortalyq jáne jergilikti atqarýshy organ­dardyń sý tasqyny kezeńine da­ıyndyq sharalary qaraldy. Tó­tenshe jaǵdaılar mınıstri Iýrıı Ilın, Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstri Serik­qalı Brekeshev, Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstri Qaıyrbek О́skenbaev, sondaı-aq oblys ákimderi baıandama jasady.

2017 jyly Úkimettiń tapsyrmasy boıynsha 2017-2020 jyldarǵa arnalǵan sý tasqyny qaýpiniń aldyn alý jáne joıý jónindegi Jol kartasy ázirlendi, onyń sheńberinde 41 mlrd teńgeden astam somaǵa 402 is-shara iske asyryldy. О́tken jyly aıtylǵan Jol kartasyn oryndaý qorytyndysy boıynsha 2021-2023 jyldarǵa arnalǵan jol kartasy jasaldy. Sonyń aıasynda byltyr 37 is-sharany júzege asyrý aıaqtaldy. Olardy iske asyrýǵa 2 mlrd teńgeden astam qarajat jumsaldy. «Budan basqa, óńirlerdi damytý baǵdarlamalary jáne 2022 jylǵy sý tasqyny kezeńine daıyndyq boıynsha oblystyq jumys josparlary sheńberinde sý tasqyny qaýpi bar eldi mekenderdi qorǵaýdy kózdeıtin 148 is-shara iske asyryldy», dedi TJM basshysy.

Joǵaryda atalǵan baǵdar­lamalyq qujattardy iske asyrý sheń­berinde ótken jyly 51 jaǵalaýdy bekemdeý jáne 72 shaqyrymǵa jýyq ózen arnasyn tazartý, 78 shaqyrym qorǵanys bógetterin salý jáne aǵymdaǵy jóndeý, 2 gıdro­tehnıkalyq qurylysty salý jáne 6 gıdrotehnıkalyq qury­lysty jóndeý, 21 km sý burý arna­syn salý jáne 25 shaqyrymyn taza­laý júrgizildi, 4 jergilikti qulaq­tandyrý júıesi ornatyldy.

Jalpy, sý tasqynyna qarsy is-sharalar keshenin iske asyrýdyń nátıjesinde 340 eldi mekendi sý basý qaýpi joıyldy jáne 385 eldi mekende qaýip barynsha azaıdy. Búgingi kúni buryn anyqtalǵan sý tasqyny qaýpi bar myńnan astam eldi mekennen 285 eldi meken úshin qaýip saqtalýda. «Qazirgi ýaqytta iri sý qoımalarynyń ortasha tolym­dylyǵy 60-75%-dy quraıdy. Sony­men qatar bos kólemder qoryn saqtaý qajet. Osyǵan baılanysty ákimdikter men Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrs­tar mınıstrligi sý qoımalarynyń tolý deńgeıin baqylaýy qajet», dedi Iý.Ilın.

Onyń aıtýynsha, ıesiz qalǵan gıd­ro­tehnıkalyq qurylystarǵa qatysty másele bar. Eger ótken jyly olardyń sany 10 bolsa, bıyl 25-ke jetti. TJM basshysy olardy kom­mýnaldyq menshikke berý bo­­ıyn­sha sharalar qabyldaýdy usyn­dy.

Respýblıka aýmaǵynda 1 823 gıdro­teh­nıkalyq tirek qurylysy bar. Bıylǵy qańtardaǵy jaǵdaı boıynsha 1 646 gıdro­­tehnıkalyq qurylys tekserildi. Olar­dyń ishinen 527 obekti jóndeýdi qajet etetini anyqtaldy. Onyń 396-sy – kommý­naldyq menshikte. Jóndeýdi qajet etetin gıdrotehnıkalyq qurylystardyń kóbi Qaraǵandy oblysynda ornalasqan. Gıdro­tehnıkalyq qurylystardyń menshik ıele­rine tasqyn sýdy qaýipsiz ótkizý jáne qajetti ınertti materıaldar men tehnıkany daıarlaý úshin tıisti is-sharalardy júrgizý týraly usynymdar jiberildi. Sý basý qaýpin joıý maqsatynda mınıstrlik 41 apattyq sý qoımasyn jáne gıd­roteh­nıkalyq qurylystardy qaı­ta jańǵyrtýdy qolǵa alǵan. 2017-2021 jyldary 16 obekt qal­py­na kel­tirildi. Nátıjesinde, 120 myń­nan astam halqy bar 16 aýyl­dyq eldi mekende sý basý qaýpi joıyldy.

IIDM basshysy Qaıyrbek О́s­kenbaev baıandaǵandaı, sý tasqyny qaýpiniń der kezinde aldyn alý jáne joıý maqsatynda mınıstrlik avtomobıl jáne temir joldardy sý tasqyny kezeńine daıarlaý bo­ıynsha jumystar júrgizýde. «Búgingi tańda respýblıkalyq avtojoldardyń uzyndyǵy 25 myń km quraıdy, onda 1 313 kópir jáne 15 310 sý ótkizý qubyry bar. Onyń ishinde 278 qaýipti ýchaske, 84 kópir jáne 883 sý ótkizý qubyry baqy­laý­ǵa alyndy, olarda 700-den astam jol-paı­dalaný tehnıkasy bekitilgen. Avto­joldardy daıarlaý sheńberinde sý tas­­qynyna qarsy is-sharalar jospary be­ki­til­di jáne ortalyq jáne óńirlik deńgeı­lerde ko­mıssııalar quryldy», dedi Q.О́s­kenbaev.

Kedendik fýnksııalardy ortalyqtandyrý jumysy aıaqtaldy

Úkimet otyrysynda kedendik ákimshi­lendirýdi jetildirý máselesi qaraldy. Bul baǵytta júıeli sharalar qabyldaý týraly Qarjy mınıstri Erulan Jamaýbaev baıandady. Ol ákimshilendirý prosesterdi túbegeıli jaqsartýǵa múmkindik beretin máselelerge toqtaldy.

Mınıstrdiń aıtýynsha, taýarlardy ımporttaý kezinde dekla­rasııany du­rys bermeý – úl­ken másele. Aıtalyq, Qazaq­stan men Qytaı arasyndaǵy kedendik sta­tıstıka derekteriniń alshaqtyǵy 5,7 mlrd dollardy quraıdy. «Álemdik tájirıbede syrtqy saýda statıstıkasyndaǵy aıyr­ma­shy­lyqtar kóptegen elderge tán ekenin atap ótý qajet», deıdi E.Jamaýbaev.

Onyń aıtýynsha joǵaryda atal­ǵan 5,7 mlrd dollar alshaqtyqtyń qurylymy mynadaı: onyń 0,3 mlrd-y – ádisnamalyq aspektilerge baılanysty, 2,6 mlrd dollary Qazaqstan Respýblıkasy arqyly Qytaı Halyq Respýblıkasy taýar­lary­nyń tranzıti boıynsha, 2,8 mlrd dollary – durys emes deklarasııalaýǵa keledi. Negizgi saýda toptary: kıim, aıaq kıim, oıynshyqtar. Jalpy, 2,8 mlrd dollar durys deklarasııalamaý kezindegi res­pýblıkalyq bıýdjettiń boljamdy shy­ǵyndary 150 mlrd teńgege baǵalanady.

Ekinshi másele, Qytaı Halyq Res­pýb­lı­kasymen shekarada ákimshi­lendirýdi kúsheıtýge baılanysty Qytaıdan Qyr­ǵyz­­stanǵa taýarlar ımportynyń aǵylýy baı­qalady. Osy jyldyń basynan bas­tap Qyrǵyzstanǵa Qytaı ımpor­ty­nyń 5 esege ósýi, Qyrǵyzstannan Qazaq­stan­ǵa ımporttyń 2,5 esege ósýi tir­keldi. Budan basqa, qazir Qytaı Halyq Res­pýb­lıkasymen shekarada 900-ge jýyq avto­kólik, al ýaqytsha saqtaý qoıma­larynda 1 200-ge jýyq avtokólik ákimshi­lendirýdi jeńildetýdi kútýde. Jyl basynan beri shekara mańyndaǵy beketter bo­ıynsha kedendik tólemder men salyqtardyń túsimi – 23%-ǵa, al kólemi 26%-ǵa azaıǵan.

Sondaı-aq mınıstr jalǵan elek­tron­dyq shot-faktýralardy jazyp berý máselesine toqtalyp, mundaı 8 myńnan astam kompanııa anyqtalǵanyn, olardyń aınalym somasy 6 trln teńgeden asqanyn aıtty.

Qazirgi tańda týyndaǵan máselelerdi sheshýge baılanysty jedel is-sharalar qabyldanýda. Osy jyldan bastap taýar­larǵa arnalǵan deklarasııalardy shyǵarý jáne baqylaý bóliginde kedendik fýnksııa­lardy ortalyqtandyrý tolyǵymen aıaq­taldy. «Memlekettik kirister komıteti ja­­nynan «Elektrondyq deklarasııalaý orta­lyǵy» men «Ahýaldyq ortalyq» qu­ryl­dy. Bul barlyq tehnıkalyq qural­dar qosylǵan ótkizý beketterindegi jedel jaǵ­daıdyń monıtorıngin júzege asyrýǵa jáne baqylaý sharalary boıynsha ortalyq­tan­dyrylǵan sheshim qabyldaýǵa múmkindik berdi. Atalǵan ortalyqtardyń jumysy bastalǵannan beri 28 myńnan astam zań buzýshylyq anyqtaldy, bıýdjetke qosymsha 23 mlrd teńge óndirildi», dedi E.Jamaýbaev.

5 myńnan astam taýar pozısııasy bo­ıynsha qundyq ındıkatorlar ózek­tendirildi, onyń ishinde 767-si Eýrazııalyq ekono­­mıkalyq odaq deńgeıinde birizden­dirilgen. Osy tizbeni keńeıtý boıynsha jumys jalǵasady. Qytaıdan halyq tutynatyn taýarlardy ákelý boıynsha mem­leket tarapynan operator bolyp KTZ Express aıqyndaldy. Sondaı-aq bul kompanııa «Nur Joly» ótkizý pýnk­tiniń ishinde ta­ýarlardy tasymaldaýdy uıym­dastyrýshy bolady. «Bul basqa ımport­taýshylar úshin ózindik benchmark retinde qyzmet etedi. Bul rette adal báse­kelestik saqtalady jáne naryq­ty mono­polııalandyrýǵa jol beril­meıdi. Teń naryqtyq jaǵdaılardy jáne durys dekla­rasııalaýdy qamtamasyz etý maq­satynda turaqty negizde aqparat­tyq-túsindirý jumystary jáne syrt­qy eko­nomıkalyq qyzmetke qaty­sý­shy­larmen kezdesýler ótkiziledi. Ýáki­letti ekono­mıkalyq operatorlar men Qytaı Halyq Res­pýblıkasynan basqa da iri ımport­­taý­shylarǵa qatysty tekserýler aıaq­talýda. Sońynda tıisti sharalar qabyl­danatyn bolady», dedi Qarjy mınıstri.

Ekonomıkalyq qaýipsizdikti qorǵaý maqsatynda Qyrǵyz Respýblıkasynan taýarlardy tasymaldaýdy júzege asyratyn sýbektilerge qatysty táýekelderdi basqarý júıesi arqyly ishinara salyqtyq tekserýler júrgiziledi. Tekserý nátı­jeleri boıynsha zań buzýshylyqtar 90%-dan astam jaǵdaıdy rastaýda. Jyl basynan beri 538 avtokólik quraly tekserildi, onyń 506-sy boıynsha málimdelmegen qytaı taýary anyqtaldy. «Jaqynda Almaty qalasynda Qyrǵyzstan men Re­seı­den kelgen áriptesterimizben kezdesýde elektrondyq shot-fak­týralar men taýar­larǵa ilespe júkqujattar almasý arqyly baqy­laý júrgizý týraly kelisimge qol jet­kizildi. Osylaısha, aǵymdaǵy jyl­dyń basynda Qytaı Halyq Respýb­lıkasymen shekarada týyn­daǵan máseleler josparly túrde sheshiledi», dedi mınıstr.

Kedendik ákimshilendirýdi sıfrlan­dyrýǵa sáıkes ASTANA-1 jáne E-tereze aqparattyq júıe­lerin jetildirý bo­ıynsha jumys júr­gizilýde. «Búgingi kúni keden­dik deklarasııalardyń 100%-y qa­shyqtan tapsyrylady. 4 mln-nan astam kedendik deklarasııa shyǵaryldy, onyń 82%-y 1 mınýt ishinde avtomatty túrde ótkizilgen. Qujattardy berý ýaqyty eki esege qysqartyldy. Endi kedendik tazartý kezinde olardy qashyqtan alýǵa bolady», dedi E.Jamaýbaev.

Máseleni qorytyndylaǵan Úki­met basshysy Qytaımen aradaǵy kedendik sta­tıstıka derekteriniń alshaqtyǵy sońǵy 4 jylda 20%-ǵa qysqarǵanyn atap ótti. Búginde Qarjy mınıstrligi 5 myńnan astam taýar pozısııasynyń qundyq ındıkatorlaryn qaıta qarady.

Premer-Mınıstr Á.Smaıylov ýákiletti ekonomıkalyq ope­ra­torlardyń qyzmetine qoıylatyn talaptardy zań júzinde kúsheıtý máselesin qaraýdy tapsyrady. Pandemııaǵa baılanysty shekteýler saldarynan Qazaqstan – Qy­taı sheka­rasynda kólikter turyp qalǵan. Ýaqytsha jabyq turǵan ótkizý pýnkt­teri­niń jumysyn qalpyna keltirý maq­satynda Qytaı tarapymen bıylǵy 15 aqpan­nan bastap jumys istep turǵan «Nur Joly», «Baqty» jáne «Dostyq» ótkizý pýnkt­terinen bólek, «Maıqapshaǵaı» ót­kizý pýnktiniń jumysyn qalpyna keltirý týraly kelisimge qol jetkizildi.

Búginde elimizde kedendik ákim­shi­len­dirýdi sıfrlandyrý boıynsha aýqymdy jumys júrgi­zilýde. Qabyldanyp jatqan shara­lar kedendik ákimshilendirý pro­sesin ońtaılandyrýǵa, kedendik rásim­der kezinde bıznesti júrgizýdi jeńildetýge múmkindik beredi. Sonymen qatar bıýdjetke kedendik tólemder men salyqtardyń tolyq tólenýin qamtamasyz etedi.

Á.Smaıylov «Astana-1» jáne «Biryń­ǵaı tereze» aqparattyq júıeleriniń sapaly jumys isteýin qamtamasyz etýdi tapsyrdy. Qazirgi tańda osy júıede 5 myńǵa jýyq paıdalanýshy tirkelgen.