“Qarashyǵanaq munaıgazkondensaty” ken orny týraly negizgi kelisimniń ónim bóliminde “Qarashyǵanaq Petrolıým Opereıtıng B.V.” (KPO) halyqaralyq konsorsıýmynyń jumysyndaǵy tehnologııalyq aspektilerden ózge Batys Qazaqstan oblysynyń áleýmettik damýynda ınvestorlardyń qatysýy týraly da anyqtalǵan bolatyn. Osyǵan baılanysty jyl saıyn KPO áleýmettik baǵdarlamalardy júzege asyrýǵa mıllıon dollar aqsha bóledi. Degenmen, kóptegen jobalar qujatta kórsetilgen kelisim-sharttar sheńberine syımaı qalyp, aıtylmaı jatady. Mysaly – demeýshilik qyzmeti. Konsorsıým demeýshilik qyzmetti de belsendi alyp júrýde.
Merekege syı jasalý qalyptasqan dástúr. Oǵan qosa máni men mańyzy úlken mereke bolsa, orny erekshe ekendigi taǵy bar. О́ndiriske jaqyn Bórli aýdanynyń aýyldyq jerlerinde turatyn 20 Uly Otan soǵysy ardageri men tyl eńbekkerine shetel fırmalary alıansy sanatorıılerge joldama syılady. Taza aýa, jarqyraǵan kún jáne sý. Bunyń bári demalys ornynyń týra maǵynasyndaǵy quramdas bólikteri bolyp tabylady. Biz áńgime etetin osy demalys ornynda shynynda da taza sýdyń shıpaly qasıeti kez kelgen dári men mıkstýrany almastyra alady. Sanatorııdiń ataýy da sý atymen birdeı “Aqjaıyq” dep atalady.
Ádettegideı “Oraldyq” dep atalatyn bul demalys orny áýelgide basqa demalys oryndarynan eshqandaı aıyrmasy joq bolatyn. Ýaqyt óte kele, 80-shi jyldardyń ortasynda sırek mıneraldy sýlardyń kólemdi qory tabylǵan soń kúrdeli jóndeýden ótkizip, sanatorıı-kýrort mártebesin aldy. Daǵdarys qıyndyǵy “Aqjaıyqty” da aınalyp ótpedi. Osydan birneshe jyl buryn ǵana oblys ákimi Baqtyqoja Izmuhambetovtiń bastamasymen jáne tikeleı qatysýymen onyń ekinshi ashylýy boldy. Oblystyq bıýdjetten qarjy bólinip, oǵan jańadan turǵyn jáne emdeý korpýstary salynyp, aýmaǵy abattandyryldy. Eń bastysy – “Aqjaıyq” Oraldyń sol jaǵalaýyndaǵy salynyp jatqan “Qarashyǵanaq-Oral” gaz qubyrynan birinshi ret tabıǵı gaz tartyldy. О́ńir úshin úlken mańyzy bar osynaý iri kólemdi jobanyń júzege asyrylýyna tapsyrys berýshi “Qarashyǵanaq Petrolıým Opereıtıng B.V.” ekendigin aıta ketý kerek.
Osynaý jańǵyrýlar men jańalyqtar turǵysynan qaraǵanda sanatorıı KPO-nyń ken orny perımetrine qaraı ornalasqan aýyldarda turatyn ardagerlerdiń demalysy men saýyǵýyna arnalǵan tenderin utyp alýy zańdy da. KPO-nyń turǵyn halyqpen jumys isteý bóliminiń mamany Aqmaral Ádilovanyń aıtýynsha, ınvestorlardyń atalmysh demeýshilik baǵdarlamany qoldap kele jatqandyǵyna qatarynan 6 jyl bolyp qalypty. Osy jyldarda saýyqtyrý orny óziniń básekege qabilettiligin is júzinde talaı dáleldedi. Al ondaǵy ujym sapaly medısınalyq qyzmetter usynady. Sondyqtan qarııalar bul jerde 3 apta boıy tek qana tıimdi em alyp qana qoımaı, ómirlik kúsh pen sergektik arqyly, shıraıdy, tyńaıa túsedi. Bıyl joba óz sheńberin keńeıtip, muǵalimder úshin de 40 joldama satyp alyndy. Balaqaılardyń jazǵy demalysyn durys qamtamasyz etý de KPO-nyń turaqty tájirıbesine enip otyr. Oqý úzdikteri men ozattaryna qosa, munda kóp balaly jáne az qamtylǵan otbasylardyń balalary kiredi. Al ardagerler – erekshe qamqorlyqqa alynady. Ústimizdegi jyly olardyń 30 astamy Uly Jeńis kúni merekesi qarsańynda KPO tarapynan syılyqtarǵa ıe boldy. Kompanııa Bórli aýdanynyń estelik kitabynyń jaryq kórýine kómektesti. Belgili data kúnin toılaýda múgedekter qoǵamy uıymyna kómektesip, Uly Jeńistiń 65 jyldyǵyna oraı Zelenov aýdanynyń Shapov kentinde ashylǵan memorıaldy eskertkish keshenin kúrdeli jóndeýden ótkizip berdi.
KPO ókilderi ardagerlerdi úılerinen saýyqtyrý-emdeý ornyna aparyp-ákelýdi de óz moıyndaryna alǵan. Bul 200 shaqyrymdy quraıdy. Bul joly Berezovka kentinen kelgen 20 adam demalyp qaıtsa, olardyń ornyna Jarsýat aýylynyń turǵyndary keldi. Qalyptasqan dástúr merekelik sharaǵa aınalyp ketken sekildi, únemi konserttik baǵdarlamalarmen qosa júredi. Árkez olardyń sózderinde Qarashyǵanaq ákimshiligi men “Aqjaıyqtyń” medısına qyzmetkerlerine degen zor alǵys seziledi. Sońǵy jyldary qyzmettiń barlyq túri jaqsaryp kele jatqanyn sanatorıı dırektory Qaıdar Bazarálıev te joqqa shyǵarmaıdy. Ol “Aqjaıyq” kórsetetin medısınalyq qyzmet sapasy tek elimizdiń ǵana emes, syrt elderdegi sanatorıılermen básekege túse alatyndaı deńgeıde ekendigine shúbá keltirmeıdi.
KPO-nyń demeýshilik baǵdarlamalarynda jergilikti turǵyndardyń talap-tilekteri de eskerilip otyrady. Demeýshilik komıteti jumys jasaıdy, olar saýalnamalar júrgizilip, jalpylama tyńdaýlar ótkiziledi. Atalmysh aýyldarda arnaıy keńester qurylyp, kompanııamen tikeleı baılanysatyn boldy. Keńeske aýyldyń qurmetti azamattarymen jáne qarııalarymen qosa, KPO ókilderi kiredi. Mundaı tyǵyz qarym-qatynas halyqtyń mańyzdy degen problemalaryn sheshýge múmkindik beredi. Oǵan qosa, árbir jobanyń tıimdiligi, maqsattylyǵy eseptelip, paıdaly jumystyń koeffısıenti boljanady. Mysaly, qazirgi tańda ekonomıkalyq qatysýy arqyly agrarlyq bıznesti damytýdyń jańa baǵdarlamasy qolǵa alynýda. Keıbir mektepterge jáne bilim berý oryndarynda jóndeý júrgizýdi qarjylandyrý men avtobýspen qamtamasyz etý josparlanýda. Ken ornyna taıaý ornalasqan aýyldarda “Solaqaı” kóshpeli óner mektebi úlken tanymaldylyqpen qoldanylýda. Aýyl balalarynyń tańdaýynda da shek joq. Bular – sýret, sazbalshyqtan músin jasaý, músin, kádesyı daıyndaý, toqý, toqyma, tigin tigýler. Basqasha aıtsaq, “patsha kóńiliń bilsin” qaǵıdatyn ustanady, ıaǵnı árkim óz qalaǵanymen aınalysady. Aýyl turǵyndary bul baǵdarlamany óte sátti shyqqan dep esepteıdi. Kóshpeli mekteptiń tájirıbesin eskere otyryp, KPO aǵylshyn tilin fakýltatıvti oqytýǵa múmkinshilik qarastyrylýda.
2009 jyly KPO 45 uıymǵa qoldaý kórsetti. Negizgi basym baǵyt – balalar men aǵa urpaqty qamqorlyqqa alý bolyp tabylady Osy oraıda, ardagerlerdi saýyqtyrý men demalysyn uıymdastyrý eń uzaq merzimdik jobalar sanatyna kiredi.
“Bizdiń alǵa qoıǵan maqsattarymyz – úlken, josparlarymyz – kóp”, – deıdi “Aqjaıyq” dırektory Qaıdar Bazarálıev. “Taǵy bir korpýsqa jóndeý júrgizilýde. Ol bitse jerlesterimizdi otbasylyq demalysqa da shaqyra alatyn bolamyz. Biraq bizde demalýshylardyń kópshiligi úlken jastaǵy adamdar. Men óz qyzmetkerlerime ardagerlerge óz ata-analaryńdaı qarap, mápeleńder dep aıtýdan jalyqpaımyn. О́ıtkeni, jaqsy kóńil-kúı de emniń bir túri”.
Venera TÚGELBAI.