Reseı men Ýkraına arasyndaǵy ahýalǵa baılanysty rýbldiń kúrt qunsyzdanýy teńgeni de álsiretip jiberdi. Keshe tańnan bastap Qazaqstan qor bırjasyndaǵy valıýtalar baǵamy mınýt saıyn ózgerdi. Sol kúni teńgeniń dollarǵa shaqqandaǵy alǵashqy baǵamy 442 teńgemen bastalsa, birneshe mınýttan keıin bir dollar 447 teńgege sharyqtady. Kóp uzamaı teńge men dollar juby 460-tan asty. Osylaısha, KASE alańyndaǵy valıýta saýdasy buryn-sońdy bolmaǵan jyldamdyqpen qubyldy.
Ulttyq valıýtanyń qunsyzdanýyna baılanysty Qazaqstannyń Ulttyq banki shuǵyl sheshim shyǵaryp, 2022 jylǵy 24 aqpannan bastap bazalyq mólsherleme +/- 1 p.t. paıyzdyq dálizimen jyldyq 13,5% deńgeıinde belgiledi. О́timdilikti usyný jónindegi turaqty qoljetimdi operasııalar boıynsha mólsherleme – 14,5% jáne ótimdilikti alý jónindegi turaqty qoljetimdi operasııalar boıynsha mólsherleme 12,5% bolady. Mundaı sheshim teńgeni sál de bolsa nyǵaıtýǵa tıis.
«Inflıasııalyq targetteý sheńberinde júrgiziletin aqsha-kredıt saıasaty makroekonomıkalyq turaqtylyqty qamtamasyz etýge jáne teńgedegi aktıvterdi qorǵaýǵa baǵyttalǵan. Valıýtalyq ıntervensııalar júrgizý quqyǵyn saqtaı otyryp, biz teńgeniń erkin ózgermeli aıyrbastaý baǵamy rejimin ustanýdy jalǵastyramyz. Bul teńge aktıvteriniń saqtalýyn qamtamasyz etýge múmkindik beredi», delingen Ulttyq bank taratqan málimette.
Osylaısha, Ulttyq bank 2022 jylǵy 24 aqpandaǵy saǵat 13:00-degi jaǵdaı boıynsha 104 mln dollar somasyna valıýtalyq ıntervensııa júrgizdi. Sóıtip, osy aptadaǵy valıýtalyq ıntervensııa 137 mln dollardy qurady. Bazalyq mólsherleme jónindegi kezekti sheshim endi 2022 jylǵy 9 naýryzda Nur-Sultan qalasynyń ýaqyty boıynsha 15:00-de jarııalanbaq.
Ulttyq valıýtanyń álsireýi depozıtke teńgemen saqtalǵan salymdarǵa da keri áser etetini belgili. Osyny eskergen Úkimet Ulttyq bankpen birlesip, teńgedegi salymdardy qorǵaý baǵdarlamasy jónindegi birlesken málimdeme jasady. Onda teńge jınaqtaryna qosymsha syılyqaqy esepteletini aıtylǵan. Baǵdarlamaǵa 2022 jylǵy 23 aqpan kúniniń sońyndaǵy jaǵdaı boıynsha salymdarǵa kepildik berý júıesine qatysýshy bir nemese birneshe ekinshi deńgeıli bankterde jáne Otbasy bankinde ashylǵan jeke tulǵalardyń teńgedegi salymdary qatysady. Syılyqaqy mólsheri 10% bolyp belgilendi. О́temaqy aǵymdaǵy jáne kartochkalyq shottarǵa jáne shartty depozıtterge tólenbeıdi. «Syılyqaqy baǵdarlamany iske asyrý bastalǵan kezden bastap 12 aıdan keıin 20 mln teńgeden aspaıtyn somadaǵy salymdarǵa bir ret esepteledi. О́temaqyǵa jeke tabys salyǵy salynbaıdy. Salymdy ishinara alý kezinde ótemaqyny (syılyqaqyny) tóleý joǵaryda kórsetilgen lımıtterdi eskere otyryp, aqsha alynǵannan keıin salym qaldyǵynyń somasyna esepteledi», deıdi Ulttyq banktiń baspasóz qyzmeti.
Syrtqy faktorlar elimizdiń ekonomıkasyna salqynyn tıgizbeý úshin Úkimet pen Ulttyq bank shuǵyl sharalardy qolǵa alǵanymen teńgeniń jaǵdaıy ázirshe turaqty emes. Ekonomıst Orazbek Myrzaqul teńge baǵamyna tórt faktor áser etetinin aıtady. Onyń birinshisi munaı baǵasy bolsa, ekinshisi – rýbldiń kýrsy, úshinshisi – dollardyń ındeksi, tórtinshisi – makroekonomıkalyq ahýal. «Munaı baǵasy qymbattady. Brent surypty munaı baǵasynyń ózi 100 dollardan asty. Bul teńgeni bekemdeýge tıis edi. Biraq qalǵan úsh faktor ulttyq valıýtamyzdyń jaǵdaıyna keri áserin tıgizip otyr. Máskeý bırjasynda rýbldiń baǵamy kúrt quldyrady. Ýkraınadaǵy ahýal dollar ındeksin de kóterip jiberdi. Al makroekonomıkamyz syrtqy faktorlarǵa tikeleı baılanysty. О́ıtkeni biz – ımportqa táýeldi elmiz. Ári Reseı – negizgi seriktesimiz. Sondyqtan kórshi eldegi jaǵdaı bizge de áser etip otyr. Osynyń bári aınalyp kelip, teńgeniń qunsyzdanýyna ákeldi. Biraq meniń boljamym – pozıtıvti. Teńge az kúnniń ishinde turaqtalady. Dollarǵa shaqqanda 490 teńgeden aspaıdy» deıdi sarapshy.
Al qarjyger Andreı Chebotarev teńgeniń bolashaǵy qandaı bolatynyn dál qazir eshkim boljaı almaıtynyn aıtady. Onyń pikirine qaraǵanda, qor bırjasyndaǵy mundaı jyldam qubylý – buryn-sońdy bolmaǵan oqıǵa. Dollardyń quny teńgemen shaqqanda 500-ge deıin jetýi múmkin. О́ıtkeni qazirgi jaǵdaı ishki ahýalǵa emes, álemdik qaýymdastyqqa tikeleı baılanysty bolyp tur. Sondyqtan teńgeniń baǵamyna áser etken oqıǵalar qalaı órbıdi, ulttyq valıýtanyń pozısııasy soǵan baılanysty ózgeredi. «Ulttyq bank valıýta ıntervensııasyn sál erterek jasaǵanda, teńgeniń turaqtylyǵyn saqtap qalýǵa bolar ma edi?! О́ıtkeni Reseı men Ýkraına arasyndaǵy shıelenis qarjy júıesine, sonyń ishinde valıýtalar baǵamyna áser etetini anyq edi. Reseımen bir ekonomıkalyq keńistikte bolǵannan keıin ondaǵy jaǵdaıdan biz de qalys qala almaımyz. Negizi «estigen kezde satyp al, úreıli kezeńde sata basta» degen qaǵıdat qazirgi ahýalǵa dóp keledi. Qazir dollardyń qymbattaýyna baılanysty jurtshylyq jappaı dollar satyp alyp jatyr. Meniń keńesim, qazir AQSh valıýtasyn satyp alýdyń paıdasy joq. Kez kelgen jaǵdaıdy salqynqandylyqpen qabyldaǵan jón. Jalpy, depozıtti birneshe valıýtada saqtaýdyń tıimdiligi osyndaı kezde bilinedi», deıdi A.Chebotarev.
Belgili qarjyger Rasýl Rysmambetov teńgeniń dollarǵa shaqqandaǵy quny qysqa ýaqyttyń ishinde munsha sharyqtaýyna eshqandaı negiz joq ekenin, bul úreıden aqsha tapqysy kelgen spekýlıanttardyń qoldan jasaǵan aılasy ekenin aıtady. «Dollardyń kóz ilespes jyldamdyqpen qubylýyna eshqandaı sebep joq. Árıne, teńgeniń belgili bir mólsherde rýblge táýeldi ekenin bilemiz. Biraq teńge tym tez álsirep qaldy. Bul múmkin emes. О́zim qarjyger bolǵannan keıin munyń spekýlıanttardyń isi ekenin sezip otyrmyn. Ulttyq bank pen KASE mán-jaıdy anyqtaýy kerek», deıdi qarjyger.
Keıbir sarapshylar munaı baǵasynyń kóterilýi teńgege biraz súıeý bolatynyn aıtady. Qazirdiń ózinde qara altyn teńge kúıinde rekordtyq paıda ákelip otyr, deıdi ekonomıster.
AQSh pen onyń odaqtastary Reseıge qarsy aýqymdy sanksııalar engizýdi qolǵa ala bastaǵany belgili. Keıbir memleketter tipti gaz ben kómirdi basqa elderden satyp alatynyn málimdep jatyr. Eger sanksııalar Reseıdiń munaıyna da qatysty bolsa, onda qara altyn quny tipten sharyqtaıdy degen sóz. Bul óz kezeginde teńgeni bekemdeýge de ıgi áserin tıgizedi, deıdi sarapshylar.
