Bilim salasy biliksizderden qashan tazarady?

Osy talap boıynsha byltyr alǵash ret pedagogıkalyq baǵytta bilim ıgergen 32 myń túlektiń biliktiligi synaldy. Sonda bitirýshilerdiń 46 paıyzy, ıaǵnı 15 myńy ǵana shekti ball jınaı alǵan. Al burynnan jumys istep kele jatqan pedagogter arasynda da óz páni men oqytýdyń ádisterine qatysty synaqtan óte almaǵandardyń kóp ekenin jáne olardyń jumysyn jalǵastyryp júrgenin bilemiz. Bilim berý salasy biliksizderden qashan, qalaı tazarady?

Teorııadan taqyldap turǵandar sabaq bere almaǵan

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń tapsyrmasymen «Pedagog mártebesi týraly» Zańy ázirlenip, sol zańnyń aıasynda muǵalimderdiń ja­laqysy sońǵy eki jyl ishinde 50 pa­ıyzǵa artty. Aldaǵy 2 jylda taǵy 50 paıyzǵa artady. Osyǵan qosa joǵary oqý oryndarynda pedagogıkalyq ma­man­dyqtarda oqyp júrgen stýdentter de bas­qa mamandyqtarda bilim alatyn ózi­niń qurdastarynan 1,5 esege kóp stı­­pendııa alady. Mysaly, byltyr bola­­shaq pedagogter 42 myń teńge stı­pen­dııa alsa, jyl basyndaǵy ózge­riske sáıkes bul 50 400 teńgege ósti. «Ata­meken» Ulttyq kásipkerler palatasy jyl saıyn qazaqstandyq ýnıver­sıtet­terdiń reıtıngin ázirleıdi, onda JOO túlekteriniń jumysqa ornalasýy men jalaqysy da esepke alynady. Sonda biz eń joǵary eńbekaqy alatyn túlekterdiń qatarynda pedagogterdiń bar ekenin baıqadyq. Osyndaı jaqsy yntalandyrýlar qazir muǵalimdik maman­dyqqa degen qyzyǵýshylyqty arttyr­dy. Nátıjesinde, pedagogıkalyq baǵyt­ta bilim alǵan túlekter arasynda óz maman­dyǵymen jumysqa turýda báseke qalyptasty. Sondyqtan Bilim jáne ǵy­lym mınıstrligi irikteýdi bastady. Irik­teý pedagog qyzmetine alǵash kiris­keli turǵan mamandarǵa mindetti bilik­tilik testileýden ótý talaby arqyly iske asy­rylmaq. Mindetti biliktilik testileý 2021 jyly qanatqaqty joba retinde qolǵa alynǵan bolatyn. Jaqynda Bilim jáne ǵylym mınıstri Ashat Aımaǵambetov sol testileýdiń nátıjesin jarııalady.

«Osyǵan deıin muǵalimderdi konkýrs arqyly jumysqa qabyldaýdyń jańa jú­ıesi jaıynda jarııalaǵanbyz. Onda­ǵy talaptardyń biri – pedagog qyzmetine alǵash kiriskeli turǵan mamandarǵa min­detti biliktilik testileýden ótý. 2021 jyly alǵash ret pedagogıkalyq baǵytta bilim alǵan 32 myń túlekti testileýden ótkizdik. Testileý qanatqaqty joba tú­rinde ótti. Biraq endi jańa erejelerdi qabyldaǵannan keıin, ıaǵnı bıyldan ­bastap mektepke jumysqa ornalasý úshin túlekterge pedagogıkalyq joǵary bilimi týraly dıplomynyń bolýy jetkiliksiz. Endi qosymsha testileýden ótý arqyly «Pedagog» biliktiligin alýǵa mindetti. Mysaly, tórt jyl boıy matematıka muǵalimi mamandyǵyn oqyǵan stýdent mektepke jumysqa ornalasýy úshin Ulttyq biliktilik testin tapsyrady. Tes­tileý suraqtarynda matematıka boıynsha mektep baǵdarlamasy men sol pánnen sabaq berýdiń ádistemesi qamtylady», dedi A.Aımaǵambetov.

Endi qarańyz, óz páni boıynsha mektep baǵdarlamasyn jáne sol pánnen sabaq berýdiń ádistemesin oqýlyqtaǵydaı jatqa bilip, testileýde joǵary ball alǵannyń bári birdeı myqty maman ba? Barlyq másele praktıkada emes pe? Mysaly, sabaq berýdiń ádistemesin jaqsy bilý bir basqa da, ony túrlendirip, taqyrypqa, oqýshylardyń jas ereksheligine saı qoldana bilý múldem basqa. Osy oıdy aıtqan bastaýysh synyp muǵalimi Toty Tynymbaı tek qana teorııamen biliktilikti baǵalaýǵa bolmaıtynyn jetkizdi.

«Stýdent kezimizde úzdik oqyǵan qa­tarlastarymyz boldy. Pedagogıkany, oqy­týdyń ádisterin, ádistemesin shemish­kedeı shaǵatyn. Solar óndiristik praktıkadan qınalyp júrip «4» degen baǵa alsa da, ortaq balǵa qaraı qyzyl dıplommen bitirdi. Sondaı kýrstastarymyzben keıin bir bilim berý uıymyna qatar jumysqa turyp, áriptes te boldyq. Jumysty alyp kete almaı, qınalǵanyn kózimiz kórdi. Qansha jerden teorııany keremet bilip turǵanymen, balamen jumys isteı almady. Sóıtip bastaýysh synypqa sabaq bere almaı mektepke daıyndyq, ıaǵnı 0-synyptyń balalarymen jumys isteýge kóshirdi. Sol áriptesime bizdiń dýaldi júıemen oqyǵanymyz da kómektese almady. Dýaldi bilim berý júıesi oqý­dyń kóp bóligin óndiristik praktıkada ótki­zýdi bildiredi. Bul – bir ǵana mysal. Mun­daı mysaldyń syrtynda praktıkaǵa barmaı-aq baǵa alatyndar bar. Olardyń máselesin qaıda qoıamyz? Sondyqtan tek qana teorııamen, ári testileýmen biliktilikti baǵalaýǵa bolmaıdy. Sebebi testileýde durys jaýapty bilgennen emes, jaı joly bolǵannan belgilep, shek­ti ball jınap ta jatady. Mine, osyny eskerip, bitirýshige kádimgideı sabaq ótkizdirip, soǵan arnaıy mamandardyń bergen baǵasy biliktilik testileýinde ball retinde eseptelýi kerek», deıdi muǵalim T.Tynymbaı.

Shynynda da, sarapshynyń sózinde jan bar. Qazirgi zaman dıplomnan buryn daǵdyny talap etedi, jumys berýshiler de qandaı da bir qyzmetke kandıdattardan eń áýeli «Ne bilesiń?» dep emes, «Ne isteı alasyń?» dep suraıdy. Demek, teorııadan buryn turmasa da, praktıka biliktilikti anyqtaýdyń alǵysharty qatarynda turýy qajet-aq.

15-20 jyldyq tájirıbesi bar muǵalim de test tapsyrady

Jas mamandardy biliktiligine qaraı irikteýden de buryn qolǵa alynýy tıis bir mańyzdy dúnıe bar sekildi. Ja­raı­dy, dıplom alǵannyń bári mektepke jiberilmeıdi, tek biliktisi, sapalysy iriktelip baryp jumysqa qabyldanady delik. Osylaısha, bilim berý salasyn túbegeıli biliksizderden tazarta alamyz ba? Bul suraqqa pedagogterdiń 2021 jylǵy Ulttyq biliktilik testileýiniń ná­tıjesi «joq» dep jaýap beretindeı. Qarańyz, byltyr «Mektepke deıingi bilim berý» baǵytyna testileýge qatysqan 40 115 pedagogtiń nebári 26 paıyzy (10 724) shekti deńgeıden óte alypty. «Negizgi orta bilim berý» baǵytyna test tapsyrǵan 130 347 muǵalimniń 42 paıyzy ǵana (55 166) shekti ball jınaǵan. «Tehnıkalyq jáne kásiptik, orta bilimnen keıingi bilim berý uıymdarynyń pedagogteri» baǵytyna baq synaǵan 13 134 pedagogtiń ishinde shekti deńgeıden ótkender sany – 4 264 (bar bolǵany 32 paıyz). Atalǵan úsh bilim berý satysynyń qaı-qaısysyn alsańyz da óziniń biliktiligin dáleldeı alǵan pedagogter sany barlyq qatysýshynyń jar­tysyna da jetpeıdi. Aqıqatynda, bul – alańdatatyn kórsetkish.

Mine, osy jerde qaıshylyq bar. 4 jyl boıy bilim alyp, muǵalim ekenin dálel­deıtin dıplomy bola tura biliktilik tes­tinen óte almaǵan maman jumysqa tu­ra almaıdy. Al biliktiligin dáleldeı al­maǵan, testileýden ótpegen, shekti balǵa jet­pegen muǵalimder jaıbaraqat jumy­syn jalǵastyra beredi. Bul qalaı?

«Muǵalim mártebesi» qoǵamdyq bir­lestiginiń tóraǵasy, aýyl mektebinde ın­formatıkadan sabaq beretin bel­sendi muǵalim Meıirjan Temirbek ýnıver­sıtetti jańa bitirgen túlek birden pedagog bolyp atalmaıtynyn, burynnan sabaq berip kele jatqandardyń ózi jańa jumysqa ornalasarda týra sol JOO-dan jańa shyqqan bitirýshi sekildi testileý tapsyratynyn aıtady.

«Ýnıversıtetti bitirip shyqqan tú­lek qolynda pedagogıkalyq dıplomy bolsa da birden pedagog bolyp atal­­maı­dy, ol – qarapaıym jas maman. Bilik­tilik testin tapsyryp, odan ótse, jas ma­man­ǵa «Pedagog» mártebesi beriledi. Ári qa­raı mektepke baryp konkýrsqa qaty­sa alady. Tipti 15-20 jyl mektep­te jumys istep kele jatqan meniń ózim basqa mektepke ornalasqym kelse, jas ma­man sekildi qaıtadan biliktilik tes­tin tap­syramyn. Osyǵan deıin ózimdi dálel­dep, testileýlerden ótip, túrli deń­geı­li biliktilik sanattaryn alsam da peda­gog ekenimdi kórsetý úshin jańa­dan test tapsyramyn. Tapsyra alma­sam, jumysqa qabyldanbaımyn. Qazir mek­tepke muǵa­limderdi konkýrs arqy­ly qabyl­daı­tynyn aıtyp jatyr, mine sol talap bári­mizge birdeı», deıdi M.Temirbek.

Muǵalimniń oıynsha, bilim berý sala­syn biliksizderden túbegeıli tazartý múmkin emes. О́ıtkeni jaqynda mı­nıstr A.Aımaǵambetov óndiriste júr­­gen praktık mamandardy ıkemdep, 6 aı qaıta daıarlaýdan ótkizip, pedagog qataryna qabyldaý keregin aıtqan. Buǵan da sol mu­ǵalim tapshylyǵy sebep. 6 aı oqyp mu­ǵalim bolyp shyqqan mamandy aýylǵa jiberse, alýǵa týra keledi. Sebebi shalǵaı jerlerdegi shaǵyn mektepterde pedagog jetispeıdi. Biliktilik testinen qulaǵan pedagogtiń bárin bilim berý salasyn bilik­sizderden tazartý úshin jumystan shet­tete bersek, maman tapshylyǵynan oqýshylar zardap shegedi.

Reformanyń kesiri muǵalimge tıedi

«Bilim sapasy óte tómen. Munyń se­bebin bireý muǵalimderden, endi biri jańa býynnan, kelesileri ata-analardan kóredi. Menińshe, bilim mazmunyn durystaý kerek. Jańartylǵan bilim mazmuny ár mınıstrdiń tusynda árqalaı qubyldy ǵoı. Reforma endi aıaqtalyp, nátıjesin qazir ǵana kóre bastadyq. Jańartylǵan mazmun jappaı saýatsyzdyqqa ákelip jatyr. Sonyń kesirinen pedagog biliksiz bolyp shyǵady. Biliksiz, bilimsiz muǵa­limderdi qorǵashtamaımyn. Biraq mu­nyń sebebin zerdeleý kerek, zertteýler júrgizý qajet. Jańartylǵan bilimge keleıik. Mysaly, ınformatıka kýrsyn jeńil kólik dep alaıyq. Birinshi synypta sol avtomobıldiń dóńgelegin aýystyrý úshin domkratpen kóterýdi úıretemin. 2-synypqa barǵanda 4 boltty qalaı sheshý keregin kórsetemin. 3-synypta dóńgelekti, onyń ishindegi kamerasyn alyp shyǵýǵa baýlımyn degen sııaqty ǵoı. Al olar bir jyldyń ishinde domkratpen qalaı kóterýdi nemese boltyn aǵytýdy umytyp qalmaı ma? Bir nársege úıretýde bútin kartına joq, bólip-bólip tastaǵan. Bilim mazmunyn qaıta qaraý úshin birlestikter quryp jatyr ǵoı, sodan nátıje bolyp qalar», deıdi pedagog M.Temirbek.

Belsendi muǵalim meńzegendeı, muǵa­limderdiń testileý nátıjesinde de, qoǵamda da biliksiz bolyp kórinýine bel­gili bir deńgeıde bilim mazmunynyń yq­paly bar shyǵar. Qalaı degenmen sabaq beretin muǵalim oqý baǵdarlamasy men oqýlyqtaǵy taqyryptardan asyp esh­qaıda kete almaıdy. Desek te túrli reformadan bilim mazmuny árqalaı qubylsa da óz páni men oqytýdyń ádisterinen beri­letin suraqtarǵa múdirmeı jaýap berip, biliktiligin dáleldep júrgen pedagogter bar ǵoı. Demek, tapsyrýǵa bolady.

Negizgi kótergen máselemizge qaı­ta oralsaq, qandaı da bir salany bilik­sizderden tazartý olarǵa jaǵdaı jasaý­men bastalyp, talapty kúsheıtýmen júıe­lenip, údeden shyqpaǵandardy shettetýmen aıaqtalatyn sekildi. Alaıda talap qaǵazbastylyqtan, jumys ýaqytynda tóbe kórsetip qana ketýden emes, naqty nátıjeni sapaly jumyspen, sózden góri ispen kórsetýden turýy tıis-aq.