Pandemııa óndiris pen bıznestiń sıpatyn ózgertkeni anyq. Sonyń saldarynan keıbir qyzmetterge degen suranys tómendedi. Endi birine degen suranys múldem joıyldy. Qysqasy, bıznestiń bulǵaqtaýy ulttyq hám álemdik ekonomıkaǵa keri áserin tıgizdi. Ásirese, shaǵyn jáne orta bıznes kóp zardap shekti. Sondyqtan Úkimet byltyr ekonomıkalyq ósýdi qalpyna keltirý úshin shaǵyn jáne orta bıznesti qoldaý sharalaryn jalǵastyrdy. Máselen, byltyr olar jyl sońyna deıin múlik salyǵyn tóleýden bosatyldy. Munyń paıdasy kózge kórinbeı qoıǵan joq. Aıtalyq, 2020 jyly lokdaýn kezinde jumys istep turǵan kásipkerlik sýbektileriniń sany 12,2 myńǵa qysqarsa, 2021 jyldyń qorytyndysy boıynsha 74,3 myńǵa kóbeıgen. Qazir elimizde 1,4 mln-nan astam shaǵyn jáne orta bıznes sýbektisi jumys isteıdi.
О́tken jyly memleket qazynasy salyqtar esebinen 10,7 trln teńgege tolyqqan. Atalǵan kórsetkish 2020 jylmen salystyrǵanda 2,2 trln teńgege, al 2019 jylmen salystyrǵanda 1,5 trln teńgege ósken. Iаǵnı respýblıka salyq tólemderi boıynsha daǵdarysqa deıingi kezeńge oraldy. Bul – ekonomıka birtindep qalpyna kele bastady degen sóz.
Byltyr túsken salyqtyń jartysynan kóbi, ıaǵnı 54,9 paıyzy iri 50 salyq tóleýshige tıesili. Olar memleket qazynasyn 5,9 trln teńgege baıytqan. Kórsetkish – 2020 jylǵy deńgeıden 2 trln teńgege artyq.
Salyq tólemderi boıynsha ádettegideı munaı-gaz sektorynyń kompanııalary kósh bastap tur. Mundaǵy negizgi úshtikke «Teńizshevroıl», «Qarashyǵanaq Petrolıým Opereıtıng B.V.» jáne «Mańǵystaýmunaıgaz» kompanııalary jatady. Mysaly, «Teńizshevroıl» byltyr bıýdjetke 1,7 trln teńge tólegen. Bul 2020 jylǵy deńgeıden 41 paıyzǵa joǵary. Aıtpaqshy, «Teńizshevroıl» – salyqtyq tólemi trıllıonmen ólshenetin jalǵyz kompanııa.
Iri 50 salyq tóleýshiniń ishindegi negizgi salyqty shıki munaı men ilespe gaz óndiretin kásiporyndar qamtamasyz etken. 50 orynnyń 19-yn ıelenip, qazynaǵa 4 trln teńge aýdarǵan. Munaı-gaz sektorynan bólek, reıtıngke metallýrgııa, temeki, taý-ken óndirý jáne munaı óńdeý salalarynyń, logıstıka, telekommýnıkasııa, bank, sýsyn óndirý salasynyń kompanııalary kirgen.
Qazaqstandaǵy eń iri 10 salyq tóleýshi kompanııa
|
Kompanııa ataýy |
Qyzmet túri |
Salyq kólemi |
|
|
2020 |
2021 |
||
|
«Teńizshevroıl» JShS |
munaı-gaz |
999,2 mlrd teńge |
1,7 trln teńge |
|
«Qarashyǵanaq |
munaı-gaz |
427 mlrd teńge |
758 mlrd teńge |
|
«Mańǵystaýmunaıgaz» AQ |
munaı-gaz |
150 mlrd teńge |
296,7 mlrd teńge |
|
«О́zenmunaıgaz» AQ |
munaı-gaz |
99,7 mlrd teńge |
188,8 mlrd teńge |
|
«Qazsınk» JShS |
metallýrgııa |
149,8 mlrd teńge |
168,5 mlrd teńge |
|
«Qazaqmys» korporasııasy |
metallýrgııa |
65,5 mlrd teńge |
155,2 mlrd teńge |
|
«ArselorMıttal Temirtaý» AQ |
metallýrgııa |
59,3 mlrd teńge |
146,8 mlrd teńge |
|
«Qarajanbasmunaı» AQ |
munaı-gaz |
46,2 mlrd teńge |
139,2 mlrd teńge |
|
«Djeı Tı Aı Qazaqstan» JShS |
temeki |
111,7 mlrd teńge |
138,3 mlrd teńge |
|
«SNPS-Aqtóbemunaıgaz» AQ |
munaı-gaz |
99,7 mlrd teńge |
121,9 mlrd teńge |
