Ataýy ózgergen partııanyń aldynda shynaıy modernızasııa júrgizý mindeti tur. Qalaı iske asady, ýaqyt kórsetedi. О́z tarapymyzdan kelesi máselege nazar aýdarylýy tıis dep sanaımyz.
Eń birinshi kezekte «Parlamenttik máslıhat» jobasyn engizýdi shuǵyl túrde qolǵa alǵan jón. Máslıhat hatshysy partııa fılıalynyń tóraǵasy bolǵan rette ǵana, atqarýshy bıliktiń tıimdiligi artady. Áıtpese oblys pen aýdan ákimi jergilikti atqarýshy jáne ókildi bılikti qos taqymyna qatar qysyp, bılikti ýzýrpasııalap, ózi usynǵan bıýdjetti ózi bekitkizip otyr. Bul Konstıtýsııamyzdyń 3-babynda bekitilgen bılik bólinisi qaǵıdasyn óreskel buzýshylyq bolyp tabylatyndyǵyn eskertemiz.
Ekinshiden, máslıhattyń baqylaý fýnksııasyn jetildirýge baǵyttalǵan zań jobalarynyń paketi ázirlenýi tıis. Ásirese, olardyń jergilikti jerdegi Qoǵamdyq keńestermen jumysy yntymaqtastyq prınsıpin negizge ala otyryp uıymdastyrylýyna basa nazar aýdarǵan jón. Búginde jergilikti Qoǵamdyq keńesterdi qurý fýnksııasyn máslıhatpen qabattasyp, ákim apparaty nemese ishki saıasat basqarmasy atqarýda. Bul tolyq máslıhattarǵa ótýge tıis. Atqarýshy bılik qorjynynda ketken, biraq tabıǵaty ókildik quzyretke jatatyn máselelerdi súze monıtorıngtep, máslıhatqa qaıtaryp berý jumystaryn qolǵa alý kerek.
Úshinshiden, partııalyq basqarýdaǵy nomenklatýra men bıýrokratııa elementterin úzilissiz álsiretý, jeke adamdardyń emes, ujymdyq sheshimderdiń jáne partııa jarǵysynyń rólin arttyrý, óńirlerdegi fılıaldardyń jumysyn jergilikti halyq únimen úılestirý kezek kúttirmeıtin máselelerdiń bir parasyna aınalǵany jón.
«Ata-baba amanaty» uǵymy «Amanat» partııasynyń rýhanı ustynyna aınalýy kerek. Arab tilinen engen «amanat» sózi «mindetteme» degen maǵynany bildiredi. Alaıda kóshpeli qazaq mádenıeti ony «ata-baba kýltimen» astastyryp turaqty uǵymǵa aınaldyrdy.
Shyǵystyq dúnıetanymda qoǵamnyń mádenıeti onyń ólige kórsetken qurmetimen ólshenedi. Bul óz kezeginde qazaqtardyń dástúrli dúnıetanymynda «óli razy bolmaı, tiri baıymaıdy» deıtin ata-baba kýltin qalyptastyrdy. «Ata-baba» kýlti – Shyǵys halyqtarynyń dúnıetanymynda keń taraǵan tájirıbe. «Amanat» degende eske eń aldymen osy – ata-baba amanaty túsetindigi sondyqtan.
«Ata-baba amanaty» degen sózdi tarıhı sanasy qalyptasqan, dúnıetanymyna syzat túspegen kóne kóz qarııalardyń, el bıliginde júrgen azamattardyń, ǵylym men shyǵarmashylyqtaǵy tulǵalardyń aýzynan jıi estip jatamyz. Tilimizde keńinen qoldanylyp kele jatqan osy bir rýhy bıik uǵymdy estigende selt etpeıtin qazaq kemde-kem.
Amanat ımperatıvi – babalar aldyndaǵy perzenttik paryzǵa adaldyqty, oı-sana bıiginde qurylymdanatyn qurmetti bildiredi. Sebebi «ata-baba amanatyn» alyp júrý ár azamat úshin bir jaǵy atan túıege artarlyq aýyr júk bolsa, ekinshi jaǵy – abyroıly mártebe, ujymdyq sana senimi. Túptep kelgende ulttyq tanymdaǵy «ata-babalar amanaty» – shejirelik dástúrge bas tirep, ár qazaqqa túbiniń bir, taǵdyrynyń ortaq ekenin baıandap turatyn negizgi kategorııalardyń biri.
Amanat joly – qazaqtyń bir joly. Amanat joly degenimiz – adamdy amanat ıesi retinde qarastyrady. Ýaqyt turǵysynan keler bolsaq bul keshegi ótken ata-babalarymyzdyń, erteńgi keleshek urpaqtyń jáne máńgilik bar – Absolıýttiń aldyndaǵy amanat. Búgin sátinde osy amanattardy arqalap adam tur. Keńistik turǵysynan amanat tánniń, jerdiń jáne on segiz myń ǵalamnyń júgin artady. Qazaq halqy amanattaǵan Amanat uǵymynyń mazmuny osylaı.
Qazybek DAÝTALIEV,
zań ǵylymdarynyń kandıdaty, Ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ-dyń aǵa oqytýshysy
