Qyzylordada azyq-túlik nege qymbat?

Mamandardyń aıtýynsha, munyń jal­ǵyz sebebi – oblysta azyq-túlik ta­ýar­laryn óndiretin kásiporyndardyń joqtyǵy. Qazir áleýmettik mańyzy bar delinip júrgen 19 túrli ónimniń barlyǵy derlik syrttan keledi. Al «kisideginiń kilti aspanda» bolatyny qashannan da bel­gili emes pe?! Mysaly, jańaǵy azyq-túlik túrleri arasynda jergilikti jerden óndiriletini kúrish pen tuz ǵana. Aýyz­dy qý shóppen súrtkendeı bolmaıyq, ishi­nara osy sanattaǵy taýarlardy óndirip jat­qan­dar bar. Biraq shaǵyn sehtarda, az kólemde ǵana shyǵaryp jatqan olardyń úlesi teńiz­ge tamǵan tamshydaı da bolmaıdy.

Iship-jemimizdi syrttan tasýdyń aza­byn osydan 2 jyl buryn, pandemııa bas­talǵanda tartyp edik. Aımaqtar arasyn­da barys-keliske tyıym salynǵan tus­ta jurt alańdap-aq qalǵan. Aımaqtar de­mekshi, qazir Qyzylordany asyrap otyr­ǵan kórshi Túrkistan oblysy. Osy sala­daǵy kásipkerdiń kóbi alysqa barmaı-aq keregin sol jaqtan tasyp jatyr.

Baǵa turaqtylyǵymen byltyrǵa deıin «Altyn qamba» JShS aınalysyp kelgen. Seriktestik shyǵynǵa batyp, jumysyn toqtatqandyqtan, bul isti búginde «Baı­qońyr» áleýmettik kásipkerlik korporasııasy» AQ jalǵastyryp otyr. Basqarma tóraǵasynyń orynbasary Jeńisbek Ahmetovtiń aıtýynsha, jyl basynda qordy toltyrýǵa oblys bıýdjetinen 800 mln, aınalym shemasy úshin 500 mln teńge qarjy bólingen. Arnaıy qurylǵan komıssııa sheshimimen 9 aqpanda sábiz, qaraqumyq, ósimdik maıy men qyryqqa­bat satyp alyndy. Qorda byltyrdan da qalǵan kúrish, pııaz, ósimdik maıy men sábiz bar. Osynyń barlyǵy 36 áleýmettik dúken arqyly bazar baǵasynan 15 paıyz tómendetip satylady. Odan bólek, arzan taýar iri saýda úılerindegi 14 áleýmettik buryshqa qoıylady.

– Naryqta kúrt qymbattap ketken ónimdi arzandatylǵan baǵada satyp ja­tyr­myz. Jaqynda osy ádispen saýda sóre­lerine kartop, sábiz, jýa men qyryqqa­bat shyǵardyq. Iri saýda úılerinde qy­ryqqabat baǵasy 293 teńge, bazarda kartop – 180-220 teńge aralyǵynda. «Al-Asad» saýda úıimen jasaǵan kelisimshart boıynsha ondaǵy áleýmettik buryshtar­da kartop – 151, sábiz – 80, qyryqqabat 139 teńgeden satylyp jatyr, – deıdi Jeńisbek Alpamysuly.

«Baıqońyr» ÁKK» AQ-ǵa aýdan ákim­deri áleýmettik dúken ashý jóninde usy­nys bergen eken. Biraq taýar oblys orta­lyǵynan tasylatyndyqtan ol tıimsiz bol­­dy. Sondyqtan da aýdandardaǵy 5 iri saýda úıine 20 mln teńgeden zaım be­ril­di. Osy arqyly olar arnaıy orynda áleý­mettik mańyzy bar azyq-túlik túrlerin arzandatyp saýdalaıdy.

Baǵa turaqtylyǵyna baılanys­ty ótken brıfıngte «El namysy» monı­torıngtik tobynyń múshesi Natalıa Mı­shýkova azyq-túlik baǵasy áleýmettik dúken­derde ǵana turaqty bolyp otyr­ǵanyn atap ótti. Al qalǵan saýda úıle­rindegi taýar qunynda 10-40 paıyz ara­lyǵynda ósim baıqalady. Mysaly, byltyr nan baǵasy 60 teńge bolsa, bıyl 85 teńgege jetip otyr. Qaraqumyq quny 50 paıyzǵa deıin ósken. Tipti ózimizden shyǵatyn kúrish ótken jyly orta eseppen 248 teńgeden satylsa, bıyl 300 teńgege shyqqan. Tutynýshylar bir jyl buryn 180 teńgelik qyryqqabatty endi 300 teń­gege alyp júr.

Áıteýir, arzan as joq. О́tken jyly taýyq etiniń kılosy 710 teńge edi, bıylǵy baǵa – 870 teńge. Sút, sút ónimderi men kúnbaǵys maıy baǵasy da byltyrǵydan áldeqaıda qymbat. Sary maıdyń baǵasyna kemi 150 teńge qosylǵan. Basqasyn bylaı qoıǵanda osy óńirden óndiriletin tuz baǵasynyń ózi eki eseden astam ósip ketkenine kimdi kinálaımyz?

Saýda sórelerin aralasańyz, shynymen de baǵa shirkinniń betimen ketkeni­ne kózińiz jetedi. Ásirese satyp alýshylary kóp iri saýda úıleri qoıyp otyr­ǵan qunnyń qısynsyz qymbattyǵyn bile tura satyp alýǵa májbúrsiz. Olardyń qasynda eleýsizdeý jerde ornalasqan keı­bir shaǵyn dúkenderdiń baǵasy ımanta­razylaý bolyp tur.

Áleýmettik jelide de azyq-túliktiń kún saıyn qymbattap kele jatqanyn ja­zyp jatqandar kóp. Ásirese sút jáne sút ónimderi quny qyryq qubylyp tur. Mysaly, Petropavldan shyǵatyn «Pet­ropavlovskoe» sútimen ózimizdiń Qaza­ly­da óndiriletin «Dámdiniń» baǵasy­nyń birdeı bolýyn túsinbeıdi kóbi. «Oý, qııandaǵy Qyzyljarmen salystyrǵanda Qazalyńyz kólikpen tartqanda 3 saǵattyq jol emes pe?» deıtinder kóp. Dál osy máseleni tıisti oryndardan suraı qalsań, birine biri siltep, bitpeıtin bir shıyrǵa salyp jiberedi.

Brıfıngte «Baıqońyr» ÁKK» AQ ókilinen bizde shyǵarylmaıtyn azyq-túlik óndirisin qolǵa almaqqa talap qyl­ǵan kásipkerler jaıyn suradyq. Basqarma tóraǵasynyń orynbasary ondaı nıetti iskerler tabylyp jatsa, qoldaý bolatynyn aıtady. Odan bólek, Túrkistan oblysyndaǵy bir sharýashylyqpen mamyr aıynyń basynda pisetin qyryqqabattan kılosyn 125 teńgeden 200 tonna alý kelisildi. О́zimizdiń Syrdarııa aýdanynda baqsha egetinderdi qarjylandyryp, kúzde kartop alý jóninde kelisim jasalyp jatyr.

«El namysy» monıtorıngtik tobynyń múshesi Lázzat Baqtybaevanyń aıtýynsha, qalanyń shet aýdandarynyń ózinde áleýmettik dúkender turaqty jumys istep turǵan joq. Bir aptadan keıin esi­gine qulyp salynyp, qaıta ashylmaǵan dú­kender de anyqtalǵan.

–  Syrttan 800 bas sıyr ákelip, sút óndirisin qolǵa alǵysy keletin kásip­kerler bar. Biraq tıisti oryndar mal jaıa­tyn jaıylymnyń joqtyǵyn jeleý etip, olar­dyń jobasyn qarjylandyrmaı otyr. Neshe jyldan beri aıtylyp kele jatsa da, bul salada jańa óndiris joqtyń qasy, – deıdi top múshesi.

Buǵan ne aıtýǵa bolady? Jasyratyny joq, osydan keıin «Qyzylordaǵa iship-jemniń syrttan tasylyp, alyp­satar­lardyń qaltasyn qampaıtýǵa múddeliler bar ma?» degen kúdikti oı qylań beredi. Taǵy bir oı «qoı, bul sol baıaǵy aıta bere­tin etekbasty enjarlyq shyǵar» de­gendi aıtady. Qaısysy bolǵanda da jaq­sy emes. Myna túrimen tutynýshyny tıtyq­tatqan baǵa týraly áńgimemiz ázir bite qoımaıdy-aý.

Qyzylorda oblysy