Kollajdy jasaǵan Záýresh SMAǴUL «EQ»
Oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń basshysy Nurbolat Maqashevtyń málimetinshe, bıyl egis alqaby 1 554,1 myń gektardy quraıdy dep boljanýda. Byltyr dıqandar 1 468,9 myń gektarǵa daqyl ekken edi. Iаǵnı astyq, jemshóp jáne kartop egisterin keńeıtý esebinen egis alqaby ótken jylmen salystyrǵanda 6 paıyzǵa artpaq. Tizbelesek, dándi daqyldar 887,8 myń gektarǵa, maıly daqyldar 265,1 myń gektarǵa, azyqtyq daqyldar 370,2 myń gektarǵa, kartop 21,4 myń gektarǵa, kókónister men baqsha daqyldary 9,6 myń gektarǵa egilmek.
– Aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy jerlerdi tıimdi ıgerý boıynsha atqarylǵan jumystar óz nátıjesin bergenin atap ótken jón. Dıversıvıkasııalaý sharalarynyń da oń áseri bar. Qala berdi, naryqta astyq daqyldaryna suranys artqan saıyn dıqandar da jyl saıyn egis alqabyn arttyrýǵa yntaly. Máselen, bıyl dándi daqyldar alqaby 14 myń gektarǵa ulǵaıyp otyr. Esterińizge salsaq, aldyńǵy jyldary Reseı memleketi tarapynan bıdaıǵa suranys artyp, jergilikti dıqandar astyqtyń ár tonnasyn 600-650 myń teńgege ótkizgen edi. Osylaısha, aımaǵymyzda karantındik shekteýler oryn alǵanymen, sharýalarǵa astyqty óte tıimdi baǵamen Reseı men О́zbekstanǵa eksporttaýǵa múmkindik týdy. Áli de bolsyn bıdaıdyń baǵasy turaqty. Sondyqtan da aldaǵy naýqanda dıqandar kóbine bıdaı egýge nıetti, – deıdi N.Maqashev.
Kóktemgi egis naýqanyna daıyndyq qys aılarynda bastalatyny belgili. Iаǵnı sharýalar qar toqtatý jumystaryna kirisedi. Bıyl mańyzdy ádis dándi daqyldar sebiletin 400 myń gektardan astam alqapta júrgizilgen. Bul baǵyttaǵy jumystardy júıeli atqarǵan Ýspen, Sharbaqty jáne Tereńkól aýdandarynyń sharýalary kúzdigúni mol ónimnen úmitti.
Oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasy ósimdik jáne mehanıkalandyrý bóliminiń basshysy Esentaı Múrsálimovtiń aıtýynsha, sharýalardyń ıeliginde 129 qar toqtatý tehnıkasy bar. «Qardyń qalyńdyǵy oblys boıynsha ortasha eseppen 15 santımetrdi qurady. Árıne, byltyrǵymen salystyrǵanda aq ulpa az. Aqpan aıynda ǵana boran soqty. Eger kún kúrt jylynbaı, qar sýynyń jerge sińýi baıaý bolsa, ylǵal molynan saqtalady. Dıqandardyń tilep otyrǵany – osy» deıdi maman.
Mańyzdy ádisti, ásirese, aımaǵymyzdaǵy iri sharýa qojalyqtary keńinen meńgerip, jergilikti ǵalymdardyń jón silteýimen júıeli qolǵa alyp keledi. Jasyratyny joq, keıbireýleri áli kúnge deıin qadirine jetpeı júr. Bul baǵyttaǵy sharalar egisti aýdandarda qolǵa alynatyny belgili. Jyl saıyn eń alǵashqy kezekte kóktemde jyrtylatyn tanaptarda, súdiger jerde, sondaı-aq kópjyldyq shópterdiń egis alańynda atqarylady. «Pobeda», «Galıskoe», «Abaı atyndaǵy» JShS, «Orazbaev», «Zamandas» qojalyqtary jáne «Jazdyq» fermerlik sharýashylyqtarynda qar toqtatýǵa qajetti zamanaýı tehnıkalar (oraq salǵyshtar) bar. Arnaıy tehnıka qar toqtatý jumystaryn shyǵynsyz júrgizýge múmkindik beredi. Táýekeldi eginshilik jaǵdaıynda barlyq jaýyn-shashynnyń saqtalýy men onyń utymdy paıdalanylýy mańyzdy. Qar toqtatý topyraqtyń agrofızıkalyq qasıetterin jaqsartyp, ylǵaldy tolyq jınaý ári saqtaýǵa múmkindik beredi.
Bıyl ósimdik sharýashylyǵyn qoldaýǵa 3,4 mlrd teńge sýbsıdııa bólingen. Jiktep bersek, mıneraldy tyńaıtqyshtar qunyn sýbsıdııalaýǵa 870,9 mln teńge, aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshilerdiń gerbısıdter qunyn arzandatýǵa 1 458 mln teńge, tuqym sharýashylyǵyn damytýdy qoldaýǵa 844 mln teńge, aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshilerge sý jetkizý qunyn arzandatýǵa 224,6 mln teńge qarajat qarastyrylǵan.
«Agrarlyq nesıe korporasııasy» AQ-nyń Pavlodar oblystyq fılıalynyń dırektory Ardaq Tańjaryq sharýalar úshin tıimdi baǵdarlamalar az emes ekenin aıtady.
– Jyl saıyn kóktemgi egis naýqany kezinde dıqandar bizdiń kómekke júginedi. Sebebi baǵdarlamalardyń talaptary jeńil, qujat toltyryp ta bas qatyrmaıdy. Sharýalar «Keń dala», «Isker» jáne «Agrobıznes», «Sybaǵa» baǵdarlamalary arqyly qarjylaı qoldaýdy sezine alady. Byltyr 8,864 mlrd teńge kóleminde 505 sharýaǵa kómek kórsetildi. Bıyl qarajat mólsheri artty. «Keń dala», «Isker» jáne «Agrobıznes» baǵdarlamalarynyń júzege asýyna 10,181 mlrd teńge qarjy qarastyrylyp otyr. Sharýalar túrli jaǵdaılarǵa dýshar bolyp, nesıesin tóleı almaýy múmkin. Ondaı kezde qam jemese bolady. Kepildik zatyn tartyp alý maqsat emes. Sharýalardyń aıaqqa turýyna atsalysyp, problemany birigip sheshýge yntalymyz, – deıdi A.Tańjaryq.
Dıqandar kóktemgi egis naýqanyna daıyndyq barysynda tuqym máselesine erekshe mán beredi. Mol ónim jınaýdyń amaly bul. Bıyl sharýalar 147,2 myń tonna tuqym ázirlep otyr. Bul qajettilikten asyp jyǵylady. Atap aıtsaq, 93,2 myń tonna dándi daqyldar, 2,8 myń tonna maıly daqyldar, 51,2 myń tonna kartop tuqymy qorda saqtaýly. Qazirgi ýaqytta «QazAgrEks» AQ arqyly arnaıy zerthanalarda tuqymnyń sapasy tekserilýde. Aıtpaqshy, búginde aımaǵymyzda tuqym sharýashylyǵymen aınalysýǵa zańdy quqyǵy bar 27 sharýashylyq tirkelgen. Iаǵnı jergilikti dıqandar qajetti tuqymdy solardan satyp ala alady.
– Tuqym sharýashylyqtary qoldaýdan kende emes. Atap aıtsaq, elıtalyq tuqym ósirý sharýashylyqtaryna aýdandastyrylǵan jáne perspektıvaly sorttardyń biregeı tuqymdaryn satyp alǵany úshin shyǵyndardy ishinara (70 paıyz) óteý qarastyrylǵan. Qala berdi, satyp alýshylarǵa da, ıaǵnı sharýalarǵa tuqymdy satyp alǵany úshin sýbsıdııa beriledi. Onyń arnaıy talaby men tártibi bar, – deıdi Oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń basshysy N.Maqashev.
Aldyńǵy jyldary aımaǵymyzda sharýalarǵa bólingen arzandatylǵan janar-jaǵarmaıdy tasymaldaý isinde problemalar oryn alǵany belgili. Tipti bul máseleni oblys ákimi jeke baqylaýyna alǵan edi. Bıyl bul baǵyttaǵy sharýalardyń barysy qalaı bolmaq?
– Kóktemgi egis naýqanyna 22,2 myń tonna (byltyr 21 myń tonna) arzandatylǵan dızel otyny qajet. Búginde esepteýler men ótinim qujattary Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligine joldandy. Egis alqaby ulǵaıǵan saıyn janar-jaǵarmaıǵa degen qajettilik te artqanyn atap ótken jón. Byltyr janar-jaǵarmaı tasymaldaýǵa jaýapty bolǵan LF TRADE, «TK Parnas» jáne «Rymjan Treıd» seriktestikteri óz mindetterin oıdaǵydaı atqardy. Dıqandar arzandatylǵan janar-jaǵarmaıǵa qol jetkizý úshin Qoldau.kz saıty arqyly ótinish beredi. Bir artyqshylyǵy, saıtta sharýalar janar-jaǵarmaıdy qaı ýaqytta alyp ketetinin ózderi belgileıdi. Elektrondy júıede ár sharýashylyqtyń egis alqabynyń kólemi esepke alynady. Búginde oblysta egin sharýashylyǵymen 1 300-den asa sharýashylyq aınalysady. Árqaısysynyń arzandatylǵan janar-jaǵarmaı alýǵa múmkindigi bar, – deıdi N.Maqashev.
Kóktemgi dala jumystary kezinde tehnıkań syr berse, orta jolda opyq jep qalýyń ábden múmkin. Osy oraıda sharýalar jyl saıyn tehnıka parkin jańartýdy umyt qaldyrǵan emes. Jeke qarajatyna da, baǵdarlamalar arqyly da qajetti tehnıkalardy satyp alýda. Búginde kóktemgi egis naýqanyna tehnıka parkiniń daıyndyǵy 90 paıyzdy qurap otyr. Egis jumystaryna 200-ge jýyq egis kesheni tartylady dep josparlanýda.
Qoryta aıtsaq, óńir dıqandary mańyzdy naýqanǵa qyzý daıyndyq ústinde. Tabıǵattyń tosyn syıy bolmasa, ózge problemalardy sheshý ońaıyraq. Sebebi memleket tarapynan bólingen qarajat kólemi jyl saıyn artyp, naýqandy oıdaǵydaı aıaqtaýǵa septigin tıgizbek. Bastysy – sharýalarǵa qarastyrylǵan qarajattyń ýaqtyly qolǵa tııýi.
Pavlodar oblysy
