Tańǵy aýada shyńyltyr aıaz bar. Aq mamyq kórpege oranǵan saıyn dala erkin kósilip, únsiz múlgip tur.
– Osy tazynyń kúshikterin úlken ulym Bolat О́skemennen ákelip bergende ákem tirilip kelgendeı qýandym, – dedi esik pen tórdeı kósheli tory attyń ústindegi qaba saqaldy Qabı, – bir júırik ıttiń yzasy ábden ótip júr edi. Endi sátimen aýyzdansa osy tóńirektegi júgirgen ańnyń bári bizdiń qanjyǵaǵa baılanady deı ber. Áne, moıyny men keýdesin kórmeısińder me? Shoqtyǵy bıik, alqymy keń. Qansha shapsa da, tynysy tarylmaıtyn, azýy ótkir, beli myqty ıt.
Uıalas qos tazy júni suıyq, qap-qara monshaq tańbaly úshkil tanaýly, dóńes jondy eken. Kózderi aqyl men ójettilikke tunyp tur. Arqan boıy jerde iz kesip keledi. Keshe jaýǵan qar ústi josylyp jatyr. Áne bir jerde qoıan izi, shym-shytyryq árqıly qustardyń taban tańbasy. Myna tusta tyshqan jorǵalapty.
Aqtastyń eteginen eliktiń qarasy kóringen. Qos tazy áýeli uzyn sıraqty, qar betine tamǵan jalǵyz noqat ispetti, dóńgelek qara kózderi mólt-mólt etken beıtanys ańǵa tańyrqaı qaraǵan. Boıy da ótken kúzde ókpeleri óshkenshe qýǵan túlkiniki tárizdi emes, uzyn. Bir-birine aqyldasqandaı qarap alǵan soń jumsaq qardyń ústine josyltyp, tazylar shaba jóneldi. Qutty adyrnadan ajal ańsap atylǵan sur jebedeı ekpindi.
Elik jer astynan shyqqandaı áldeqaıdan paıda bola ketken qos tazyǵa áýeli tańyrqap qaraǵan. Sodan soń sozalańdaı orǵyp, Qaraǵashtyń qalyńyn betke alyp jónep berdi. Qaýip oılaǵan joq. Itti talaı kórgen. О́tken jaz Qamsaqtynyń jıeginde jońyshqyǵa jaıylyp júrgende tórt-beseýi kezikken. О́zenniń sýy tartylǵan tabanyn órleı qashyp, birde emeksitip jaqyndatyp, birde alystatyp mazaqtaǵan. Sabalaq júndi, boılary bákene top ıt qozykósh jerge deıin ilese almaı, en dalany bastaryna kóterip, aýyq-aýyq úrip qala bergen. Álde ózderiniń osyndaı múskin haline qorlandy ma, álde kem jaratqan, kembaǵal etken jaratýshyǵa nazy ma, sháýildep uzaq úrgen.
Alǵashqyda jep-jeńil qardyń esh bógesini joqtaı kóringen. Asa bir qaýip oılaı qoımaǵan elik qos tazyǵa alǵash kezikkende dál osylaı kósilgen joq edi. Aq jamylǵyǵa oranǵan mylqaý dala tórt tuıaqtyń astynda zymyrap barady. Álde shybyn jany murnyna kelgen elik dalanyń ústinde zymyrap kele jatyr ma? Áıteýir bul dalanyń bederinde buryn-sońdy bola qoımaǵan joıqyn shabys bastaldy. Elik qansha júırik bolsa da, sozalańdaı shapqan tazylar qolsozym jerde.
Keshe keshkilik jaýǵan qalyń qar, aq boran ury saıdy keptep tastaǵan eken. Júırik qos tazynyń qaqpalaýynan qystyqqan elik ózeksheniń óńeshine keptelgen qasat qardy qaq jaryp shyqty da taı shaptyrym jerdegi ıt tumsyǵy ótpeıtin qalyń ormannyń etegine umtyldy.
Et pisirim ýaqyt ótkende qos qulaqtyń túbinen, omyraýdan aqqan ashy ter aq sabyndanyp, saýyrǵa quıyla bastady. Uıalas tazylar orman shetine ilýgige múmkindik bermegen. Qaıtadan jazyqqa tústi. Elik týmysynda mundaı júırik ıtke kezigip kórmep edi. Shashaq qulaqtary jelp-jelp etken uıalas qos tazy aq qardyń ústinde domalatyp jibergen eki túıir monshaq tárizdi.
Elik shyndap qysyldy. Arandaı ashylǵan anaý aýyzdardaǵy ótkir azýlar qorqynyshtan dir-dir etken qorǵansyz denesine kirsh etip qadalatyn tárizdi. Sonan-soń mynaý jaryq dúnıe, laq kúninde emin-erkin asyr salǵan qalyń toǵaı, shúıgin shóp, zeńgir aspan kózden bir-bir ushatyndaı. Al adal ańǵa aýyzdanyp kórmegen uıalas qos tazynyń elikke degen esh óshpendiligi joq edi. Tipti olar aýyz da salmaq emes. Bar bolǵany mynaý saıyn dalada tórt aıaqty maqulyqtyń ishinde kim júırik ekenin kóreıik degen qumartý bolatyn.
Elik ıt tumsyǵy ótpeıtin ormannan da pana tappady. Jazda máıegine meltektep, qysta jup-jumsaq qardyń ústinde asyr salǵan qaıran da, qaıran myna ólke endi buǵan besik bola almaıtyndaı. Elik bir sát adamdardy pana kórdi. Talaı kezikken. Bálkim ajaldan alyp qalsa eki aıaqtylar alyp qalar. О́lmeýsiregen osy dámemen top ańshyǵa qaraı bet burǵan. Sońynda jalpaq dalanyń shyn júırigi kim eken kóreıikshi dep qyr ókshesinen synyq súıem qalmaı qoıǵan qos tazy.
Kóz ushynan adam qarasyny kóringen. Jalǵyz janyna arashashy sol bolyp kóringen. Jaqyndaǵany sol edi, myltyq gúrs ete tústi. Qabattap atylǵan qos aýyzdyń dara oqtary qos ókpeden tıgende juldyzdaı aǵyp kele jatqan elik omaqasa qulady.
Qulap bara jatqan eliktiń kózinde «ıt-aı» degen jazý turǵandaı. Álde óz tilinde solaı aıtty ma eken. Kimge, tazyǵa ma, adamǵa ma?!.
Kókshetaý
