Tuńǵyshtar

«Sport padıshasy» dep atalyp ketken jeńil atletıkanyń úsh qarǵyp sekirý dodalarynda daralanyp júrgen Olga Rypakovanyń jetistigi, ke­der­giler arqyly júgirýdegi tuńǵysh Azııa chempıony Áıgerim Shy­naz­bekovanyń jeńisi, birer aı buryn shahmattan álem chempıona­tynda top jarǵan Bıbi­sara Asaýbaevanyń, boks­shy Nazym Qyzaıbaıdyń, aýyr atlet Jazıra Japparquldyń, sonymen qatar kórkem gımnas­tıka, kúres jáne basqa da sport túrlerindegi qyzdarymyzdyń qazirgi tańda álemdegi kez kel­gen sportshynyń basty báse­kelesine aınalǵaly qashan?! Al bul sport túrleriniń eli­mizde keń taralyp, buqa­ralyq sıpatqa ıe bolýyna ne áser etti dep oılaısyz? Árı­ne, birin­shiden, memlekettiń sport­qa erekshe kóńil bólýi bolsa, ekinshiden, osy sporttyń tuń­ǵysh chempıondary erekshe yq­pal etti dep nyq senimmen aıta alamyz. 

Máselen, kórkem gımnastıkadan Qazaqstan ulttyq quramasynyń halyqaralyq arenalardaǵy búgingi kúnge deıingi iri jetistikteri – Afına Olımpıadasynyń tórtinshi, Beıjiń Olımpıadasynyń besinshi oryn ıegeri, dańqty gımnasshy Álııa Júsipovanyń jetistikterimen tikeleı baılanysty ekenin eshkim joqqa shyǵara almaıdy. Ol qazaq qyzdarynyń kórkem gımnastıkamen aınalysyp qana qoımaı, álem úzdikterimen júldege talasa alatynyn dáleldep berdi. Álııa Qazaqstannyń toǵyz dúrkin chempıony, sonymen qatar Álem kýbogy, Azııa chempıonaty, Jazǵy Ýnıversıada oıyndarynda júlde alyp, gımnastıkanyń kópsaıys túrinen álemdegi eń úzdik on sport­shynyń qataryna engen alǵashqy qazaq qyzy.

Álııa Júsipovanyń kórkem gımnastıkadaǵy osyndaı tama­sha jetistiginen bastap bul sport túri Qazaqstanda keń qanat jaıa bas­­tady. Al Álııanyń ózi sport­­tyq karerasyn aıaqtaǵan soń Shym­kentte sport mektebin ashyp, bap­kerlikke bet burdy. Keıin­nen kór­kem gımnastıkadan Qazaq­stan ult­tyq quramasynyń bas jat­tyq­tyrýshysy bolyp ta­ǵaıyndaldy.

Qazirgi ýaqytta shákirtteriniń de nátıjesi kóńilge qýanysh syı­laıdy. Máselen, Rıo Olım­pıa­dasynyń qatysýshysy Sábına Áshir­­bekova – Azııa oıyndarynyń birneshe dúrkin júldegeri, 2014 jylǵy Inchhondaǵy Azııa oıyn­darynyń qola júldegeri atansa, Tokıo Olım­­pıadasynda baq synaǵan Alına Ádil­hanova da Azııa oıyndary men Azııa chempıo­na­tynyń jeńim­pazy.

Qazaqstan mánerlep syr­ǵanaý sportynyń jaryq jul­dy­zyna aınalǵan Elızabet Tur­synbaeva qazaq qyzdary ishinde jasóspirimder jáne eresekter arasyndaǵy Olımpııa oıyndaryna qatysyp, júlde alǵan tuńǵysh sportshy. 2016 jyly Norvegııanyń Lıllehammer qalasynda ótken jasóspirimder Olımpıadasynda ol reseılik sport­shylardy alǵa jiberip, qola júldeni qanaǵat tutqan edi.

Otandasymyz eresekter dýyna aýysqanda da júldeden shashaý shyǵarǵan joq. Keıingi 6-7 jylda 30-ǵa jýyq týrnırge qatysyp, teń jartysynda úzdikter qatarynan kórindi. 2019 jyldyń naýryzynda Saıtamada (Japonııa) ótken mánerlep syrǵanaýdan álem chempıonatynda kúmis medal alyp, negizgi baǵdarlamada 4 aınalym salhov (4S) elementine sekirdi. Ol tórt aınalym elementke sekirgen alǵashqy mánerlep syrǵanaýshy áıel retinde tarıhqa endi. Buǵan deıin mánerlep syrǵanaý tarıhynda 16 jastan asqan boıjetkender arasynda eshkim tórt aınalym elementke sekirmegen. Sonymen qatar Tursynbaeva 2019 jyly Krasnoıarskide (Reseı) ótken qysqy Ýnıversıada men Anahaımda (AQSh) uıym­dastyrylǵan tórt qur­lyq chempıonatynda ekinshi oryn ıelendi.

Jazıra Japparqul – aýyr atletıkadan qazaq qyzdary arasynan álem chempıonatynyń jáne Olımpııa oıyndarynyń kúmis júldesin jeńip alǵan tuńǵysh sportshy. Sonymen qatar ol 2010 jyly Sıngapýrde ótken jas­ópi­rimder arasyndaǵy birinshi Jazǵy Olımpııa oıyndarynda da chempıon atanǵan alǵashqy qazaq qyzy sanalady.

2001 jyldan bastap aýyr atletıkaǵa den qoıǵan jerlesimiz Sıngapýrde 63 kılo salmaq dáre­jesi boıynsha altyn medal ıelense, 2012 jyly Gvatemalada ótken jasóspirimder arasyndaǵy álem birinshiliginde de chempıon atandy. 2013 jyly Mıanmadaǵy jastar arasyndaǵy Azııa chempıonatynda Jazıra qossaıysta 232 kılo ziltemirdi eńserip, kúmis medal aldy. Al 2014 jyldan bas­tap eresekter jarysyna qatysa bas­taǵan ol sol jylǵy Almatydaǵy álem chem­pıonatynda kúmis júlde en­shilep, óz atyn Qazaqstan aýyr atletıka tarıhyna altyn árippen jazdyrdy. Araǵa eki jyl salyp otandasymyzdyń Rıo tórinde de kúmiske qol jetkizgeni barsha jankúıerdiń esinde bolsa kerek. 

Shahmattan qazaq qyzdary álemdik jarysta únemi olja salyp júrgenine birshama ýaqyt bol­dy. Otandastarymyz jyl saıyn jankúıerlerin qýantyp, túrli qurlyq jarystarynda úzdikter qatarynan túspeı keledi. Sonyń bir dáleli retinde byltyr Polsha astanasy Varshavada ótken shahmattyń blıs túrinen áıelder arasyndaǵy álem chempıonatynda bas júldeni jeńip alǵan 17 jas­taǵy Bıbisara Asaýbae­vany erekshe atap ótýge bolady. Ol osyndaı tamasha jetistiginiń arqasynda qa­zaqstandyq shahmatshylar arasynan eresekter bá­sekesinde dúnıejúzilik dodada top jarǵan tuń­ǵysh sportshy atandy. Sondaı-aq otandasymyz eresekter arasyndaǵy əlem chempıonattarynda chempıon atanǵan alǵashqy eń jas sportshy retinde de tarıhqa endi. 

Áıelder arasyndaǵy Qazaqstan boksy tarı­hynda tuńǵysh ret álemdik dodada olja salǵan al­ǵashqy qazaq qyzy – Nazym Qy­zaıbaı. 2014 jyly Oń­tústik Koreıanyń Ched­jý qalasynda ótken dú­birli dodada Nazym bar­lyq qarsylasyn oı­syra­ta utyp, tuń­ǵysh ret áıelder arasynda ótken boks­tan álem chem­pıonatynda eli­­miz­diń baıraǵyn jel­biretip, Ánuranyn shyr­qatty. 2001 jyldan beri ótkizilip kele jatqan chempıonatta Nazym Qy­zaıbaı eń birinshi 2012 jyly Qytaıda ótken boks­tan 7-shi álem chempıonatynda qola júlde en­shilegen bolatyn. Araǵa eki jyl salyp, Ońtústik Koreıada altyn aldy.

Jerlesimiz bul jetistigin 2016 jyly elordada uıymdastyrylǵan álem birinshiliginde de qaıtalap, qazaq qyzdary arasynda eki dúrkin álem chempıony atanǵan alǵashqy qazaq qyzy retinde tarıhqa endi. Sonymen qatar Nazym byltyr Azııa birinshiliginde de aldyna jan salǵan joq. Barlyq kezdesýinde myqtylyq tanytqan otandasymyz sary qurlyqtyń teńdessiz boksshysy atandy. 

Qazaq qyzdary ara­syndaǵy balýandyq ónerde Elmıra Syz­dy­qovanyń baǵy janyp tur. Ol 2016 jyly Rıoda uıym­dastyrylǵan Olımpııa oıyndarynda áıelder kúresinen qola oljalap, qazaq qyzdary ara­syndaǵy alǵashqy júldeger retinde qazaq sportynyń jylnamasyna jazyldy. 30 jastaǵy otandasymyzdyń búginge deıin baǵyndyrǵan bıigi az emes. 2008 jyly jasóspirimder arasynda, 2012 jyly jastar arasynda Azııa chempıony atansa, 2014 jyly eresekter arasynda ótken Azııa chempıonatynda qola júldege ıe boldy. Sonymen qatar ol byltyr kúresten Alma­tydaǵy Azııa birinshiliginde altynnan alqa taqsa, 2018 jylǵy Azııa oıyndarynda qolany qanaǵat tutty.

Mine, bul – búginge deıin óz sportynyń tuńǵyshy degen ataqqa ıe bolǵan qazaq qyzdarynyń tek bir bóligi ǵana. Osy sportshy­lary­myzdyń jetistigi, jetken bıigi olardyń izin basyp kele jatqan sińlilerin shabyttandyrary sózsiz.