EQYU JÁNE ISLAM ÁLEMI

О́tken aptada EQYU-nyń Ve­nadaǵy shtab-páterinde qazaq­stan­­dyq tóraǵalyǵynyń shaqy­rýymen Islam Konfe­rensııasy Uıymynyń Bas hat­shysy Ekme­le­ddın Ihsanoglý qurmetti qonaq bolyp, Tu­raqty keńes músheleri aldyn­da sóz sóıledi.

Talǵat JUMAǴULOV – Venadan.

Osydan bes jyl buryn, ıaǵnı 2005 jyly Ihsanoglý myrza EQYU Turaqty keńesinde sóz sóılegen bolatyn. Sodan beri EQYU men IKU arasyndaǵy ún­qatysý udaıy júrgizilip keledi. Eki uıym yntymaqtastyǵy negizinen toleranttylyq pen kemsitpeýshilik salasyndaǵy aqparat pen tájirıbe almasýdy, al sońǵy ýaqytta saı­laýdy baqylaý jáne adam quqyǵy máselelerin de qamtıtyn boldy. Ihsanoglý myrza men EQYU Bas hatshysy Mark Perren de Brı­sham­bo ózara mezgiz-mezgil baı­lanys jasap turady. Qurmetti meımandy tanys­tyra otyryp, Turaqty keńes má­jilisin ashqan elshi Qaırat Ábdi­rahmanov EQYU-nyń Demokra­tııa­lyq ınstıtýttar men adam quqyqtary bıýrosynyń IKU Hat­shylyǵymen arasyndaǵy je­misti tájirıbe almasýlaryn aı­ryq­sha atap ótti. EQYU IKU qu­ramyndaǵy Adam quqyǵy jónin­degi Táýelsiz turaqty komıs­sııa­nyń qurylýyna jáne basqa da má­selelerge baı­la­nysty óz sarap­shylyq tájirıbe­si­men bó­lisýge ázir ekenin aıtty. О́zara qajetti yntymaqtastyq salalarynyń biri terrorızmmen kúres bolyp tabylady. 2001 jyly qabyldanǵan Terrorızmmen kúresý jónindegi EQYU-nyń Býharesttik Is-qımyl josparynda, uıym EQYU-dan tysqary aımaqtyq qu­rylymdarmen, solardyń ishinde IKU-men únqatysýdy keńeıtýge shaqyrdy. EQYU-ǵa qatysýshy 56 mem­le­ket­tiń segizi jáne áriptes 12 mem­lekettiń altaýy IKU-ǵa múshe bo­lyp tabylady eken. Bul jáıt eki uıymdy aıryqsha túıistirip, ózara is-qımylǵa qosymsha negiz beredi. 2010 jyly EQYU-ǵa, al 2011 jyly IKU-ǵa tóraǵalyq etetin Qazaqstan eki uıym arasyndaǵy únqatysýdy tereń­detýge ázir. Sózin bastaı otyryp, Islam Konferensııasy Uıymynyń Bas hatshysy eki halyqaralyq uıym­nyń maqsattary men mindet­terin­degi asa aıyrmashylyqtarynyń joq ekenin ańǵartty. Eki qury­lym jumysy halyqaralyq beı­bit­shilik pen qaýipsizdikti nyǵaı­týǵa baǵyt­talǵan. Sondyqtan da ózara tıimdi is-qımyl men kon­sýltasııalardy jan-jaqty jan­dandyrý qajet. EQYU, al keıin IKU-ǵa tóraǵa­lyq etetin Qa­zaq­stan eki uıym arasyn jaqyn­das­tyratyn murat qaldyratynyna senim bildirdi. Byltyrǵy jyly óziniń 40 jyldyq mereıtoıyn ataǵan Islam Konferensııasy Uıymy búgingi kúni 57 múshe memleketi jáne 5 baqylaýshysy bar, jahan­dyq beıbitshilik, turaq­tylyq, úılesimdilik, qaýipsizdik jáne da­mýdy qamtamasyz etýdi kózdeıtin belsendi halyqaralyq qurylym bolyp tabylady. HHI ǵasyrǵa aıaq basqan uıym óz qyzmetinde baısaldylyq pen jańartý qaǵı­da­laryn basshy­lyqqa alǵan. Bular IKU-nyń Onjyldyq is-áreket baǵdarla­masy jáne Jańa IKU hartııasy atty eki qujatta jan-jaqty baıandalǵan. Atap kórsetilgen Onjyldyq baǵdarlamanyń maqsattary ter­rorızmmen jáne ekstremızmmen kúres; táýelsiz jáne egemen Pa­les­tına memleketin qurý arqyly Palestına máselesiniń ádiletti ári tııanaqty sheshimin izdestirý; adam quqyqtaryn qurmetteý jáne sa­paly memlekettik basqarý; jan­jal­dardy boldyrmaý, janjal­dar­dy retteý jáne janjaldan keıingi beıbit ómirdi ornatý; ekonomı­ka­lyq damý; klımattyń ózgerýi, ja­handyq jylyný jáne basqa da ekologııalyq máselelerdiń sheshi­min tabý; áleýmettik máseleler, so­lardyń ishinde bilim berý, áıel­der, jastar men balalar damýy sııaqty problemalardy qamtıdy. Qujat sonymen qatar órkenıetter arasyndaǵy únqatysýdy júrgizý, sonyń aıasynda dinı tózimsizdik­pen, ásirese ıslamofobııamen kúre­sýdi basym mindet retinde aıqyndaıdy. IKU janjaldardy, solardyń ishinde Palestına, Aýǵanstan, Somalı, Darfýr jáne Irak jan- jaldaryn retteý boıynsha basta­malardyń kóbisine qatystyryl­ǵan. Ihsanoglý myrza Pales­tınadaǵy janjaldyń jahandyq beıbitshilik pen qaýipsizdikke tóndiretin eń ótkir qaýip ekenin aıryqsha atap ótti. Alpys jyldan astam sheshi­min tappaı kele jatqan janjal halyqara­lyq, sonyń ishinde ıslam qoǵam­dastyǵyn aıryqsha alań­da­týda. О́z kezeginde IKU táýelsiz, demo­kratııalyq, úzdiksiz ári ómir­sheń Palestına memleketi bar eki eldi kózdeıtin sheshimge baǵyt­talǵan jumysty jalǵastyrmaq. Ihsanoglý myrza joǵaryda aıtylǵan IKU-nyń Adam quqyǵy jónindegi Táýelsiz turaqty komıs­sııasynyń qurylǵany jáne onyń jaqyn arada qyzmetke kirisetini týraly habardar etti. Quramyna kórnekti zańgerler men adam qu­qyq­tary salasyndaǵy sarapshy­lar, barlyǵy 18 múshe kiredi. Ko­mıs­sııa tolyǵymen táýelsiz jumys atqarady, sonymen qatar BUU-nyń Adam quqyǵy jónindegi ke­ńesi, EQYU-nyń Demokratııalyq ınstıtýttar men adam quqyqtary jónindegi bıýrosy tárizdi halyq­aralyq uıymdardyń eń úzdik tá­jirıbelerin engizedi. IKU Bas hatshysy sóılegen sóziniń orasan bóligin Eýropadaǵy dinı toleranttylyq salasyndaǵy ótkir problemalarǵa arnady, ásirese ıslamofobııanyń órbýi qaýpine basa nazar aýdartty. IKU dinı uıym bolyp tabylmasa da, onyń musylman áleminiń ujym­dyq daýysyn qalyptastyrýǵa man­daty bar. Ekstremıstik elementter dindi halyqaralyq qatynastardyń kún tártibine shyǵaryp, qoqan-loqqy men óshtestirý arqyly tu­raqtylyq pen kelisimge qaýip tón­dirýde. IKU Bas hatshysy bul prob­lemany EQYU qazirgi tóraǵa­synyń musylmandarǵa qatysty tózimsizdikke jáne kemsitýshilikke qarsy kúres jónindegi Jeke ókili, Qazaqstan Parlamenti Senatynyń depýtaty Ádil Ahmetovpen jáne Demokratııalyq ınstıtýttar men adam quqyqtary bıýrosynyń dı­rek­tory Iаnesh Lenarchıchpen bir­ne­she márte talqylaǵan bolatyn. Islamofobııanyń órleýi, sondaı-aq musylmandarǵa qatysty tózim­sizdik pen kemsitýshilik ásirese Eýropada oryn alyp otyr, dedi ol. Mundaı fenomen adam quqyǵy men din ustanýshylardyń namy­syn jábirleıdi. Qazaqstannyń EQYU tóraǵa­ly­ǵy uranyndaǵy tórt T-nyń biri “toleranttylyq” ekeni málim. Osyǵan oraı 29-30 maý­symda Astanada bolatyn Tole­rant­tylyq pen kemsitpeýshilik jónindegi Joǵary deńgeılik konferensııa shaqyrylady jáne onyń aıasynda ıslamofobııa men basqa da qoǵamdyq dertter talqylanbaq. ­­­Ihsanoglý myrza EQYU men IKU-nyń naqty nátıjege baǵyt­talǵan kúsh-jigerin biriktirýge shaqyrdy. Birlesken jumys adam­dardy dini men tegine bólmeı, olar­dyń azamattyq, saıası, ekono­mıkalyq, áleýmettik, mádenı qu­qyqtaryn qurmetteý jáne tózim­dilik mádenıetin damytýǵa baǵyt­talýy tıis, dedi ol. ­О́z sózin EQYU-ǵa kelgen qur­met­ti meıman mynandaı arab maqa­lymen aıaqtady: “Tórt nárse eki aınalyp kelmeıdi, olar: aı­tylǵan sóz, atylǵan oq, ótken ómir jáne paıdalanbaǵan múmkindik”. Tózimsizdikpen kúresýge bar múmkindikti paıdalaný – keler urpaq aldyndaǵy paryz, dep sózin túıdi Bas hatshy.