Tabysty arttyrý baǵdarlamasy qabyldandy

Kóktemgi egisti qarjylandyrý 70 mlrd teńgege artady

Alǵashqy másele týraly Energetıka mınıstri Bolat Aqsholaqov, Aýyl sharýa­shylyǵy birinshi vıse-mınıstri Aıdarbek Saparov, Qostanaı, Soltústik Qazaqstan, Túrkistan jáne Jambyl oblystarynyń ákimderi baıandama jasady.

Aıdarbek Saparov bıyl kóktemgi egis jáne egin jınaý jumystaryn qarjy­landyrý kólemi 70 mlrd teńgege artatynyn málimdedi. Máseleni qorytyndylaǵan Úkimet basshysy Álıhan Smaıylov kóktemgi egis jumystaryn ýaqtyly jáne sapaly júrgizý mańyzdy mindetterdiń biri, óıtkeni bul – elimizdiń azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etý úshin ózekti másele ekenin atap ótti. «Qazir búkil álemde aýyl sharýashylyǵy ónimderine suranys kún sanap artyp keledi. Suranysqa saı onyń baǵasy da qymbattap barady. Osyǵan baılanysty aýyl sharýashylyǵy óniminiń ishki tutynýyn da, eksporttyq áleýetin de qamtamasyz etý – asa mańyzdy másele», dedi Á.Smaıylov.

Elimizde bıylǵy jalpy egis alańy 23,1 mln gektardy quraıdy, bul 2021 jyldyń kórsetkishinen 125 myń gektarǵa artyq. «Fermerler basymyraq qarjylandyrýdy qamtamasyz ete otyryp, suranysy joǵary dándi daqyldardyń egistik alqaptaryn ulǵaıtýy tıis. Bul rette ónimdi kóp beretin jáne eksportqa shyǵatyn daqyl­dardy egýge aıryqsha kóńil bólý kerek», dedi Mınıstrler kabınetiniń basshysy.

Oblys ákimdikteriniń derekterine sáıkes, bıyl barlyǵy 658,7 myń tonna mıneraldy tyńaıtqysh sebý josparlanǵan, bul ótken jylǵymen salystyrǵanda 32,2 myń tonnaǵa artyq. Pestısıdterdi sýbsıdııalaý baǵdarlamasy boıynsha 2022 jylǵa 31,7 mlrd teńge qarastyrylǵan, bul egis alqaptarynyń óńdelýin 100%-ǵa qamtamasyz etedi. Premer-Mınıstr tyńaıtqyshtar men pestısıdterdi satyp alý qunynyń 50%-yn sýbsıdııalaý ári qaraı jalǵasatynyn atap ótti. Sondaı-aq tuqym satyp alý, qaıta óńdeýge tapsyrylatyn daqyldar óndirý, sý berý bo­ıynsha kórsetiletin qyzmet qunyn sýbsıdııalaý da byltyrǵy shamada saqtalady. Tehnıkalardy jańartý úshin Úkimet kredıtter men lızıngti ınvestısııalyq sýbsıdııalaý jáne paıyzdyq mólsherlemeni sýbsıdııalaý kólemin ulǵaıtady.

Kóktemgi dala jumystaryna daıyn­dyq aıasynda Á.Smaıylov birqatar naq­ty tapsyrma berdi. Atap aıtqanda, Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi men ákim­dikterge áleýmettik mańyzy bar daqyldar men jemshóptiń qajetti kólemin sebe otyryp, aýyl sharýashylyǵy jerlerin árta­raptandyrý tapsyryldy. Sondaı-aq mıneraldyq tyńaıtqyshtardy óndirý­shi­lermen aldymen ishki naryqty qamta­masyz etý máselesin pysyqtaý tapsy­ryldy. Ekologııa mınıstrligi men ákim­dikterge aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshilerdi jaz boıy sýmen qamtamasyz etý tapsyryldy.

Halyq tabysyn arttyrý baǵdarlamasy tanystyryldy

Úkimet otyrysynda 2025 jylǵa deıin­gi halyq tabysyn arttyrý baǵdarlamasy qaraldy. Memleket basshysy Q.Toqaev bıyl 11 qańtarda Májilis otyrysynda sóılegen sózinde halyqtyń jumys­pen qamtylýy men tabysynyń tómen­digi problemalaryna toqtalyp, Úkimet­ke Halyqtyń tabysyn arttyrý baǵdar­lamasyn ázirleýdi tapsyrdy.

Otyrysta baıandama jasaǵan Ulttyq ekonomıka mınıstri Álibek Qýantyrov atap ótkendeı, osy tapsyrmany oryndaý maqsatynda mınıstrlik memlekettik organdarmen, Ulttyq kásipkerler palatasymen jáne sarapshylyq qaýymdastyqpen birlesip, kedeıshilik pen jumyssyzdyq deńgeıi boıynsha naqty jaǵdaıǵa taldaý júrgizip, Baǵdarlama jobasyn ázirledi. Á.Qýantyrovtyń aıtýynsha, taldaý nátıjeleri boıynsha, turaqty oń dınamıkaǵa qaramastan, sońǵy eki jylda halyqtyń naqty aqshalaı tabysynyń ósý qarqyny 2019 jylǵy 6,4%-dan 2021 jylǵy qańtar-aqpanda 3,1%-ǵa deıin baıaýlaǵany aıqyndaldy. «Sonymen qatar halyq tabysynyń qurylymynda eńbek etýden túsetin kiristerdiń tómendeýi jáne áleýmettik transfertterden kiristerdiń ósýi baıqalady. Halyqtyń eńbek etýden túsetin tabysynyń úlesi sońǵy 10 jylda 10,8 paıyzdyq tarmaqqa tómendedi. О́z kezeginde, áleýmettik transfertterdiń úlesi, kerisinshe, 10 paıyzdyq tarmaqqa ósti», dedi Á.Qýantyrov.

Budan keıin mınıstr Úkimettiń búkil ekonomıkalyq saıasatynyń jalpy maqsaty halyq tabysyn arttyrý bolǵandyqtan, Baǵdarlama ulttyq jobalarmen ózara baılanysty ekenin atap ótti. Baǵdarlama sheńberindegi sharalardy shartty túrde tikeleı jáne janama dep bólýge bolady. Tikeleı sharalar bıýdjet jumyskerleriniń jalaqysyn kóterýge jáne kiristerdegi teńgerimsizdikti teńestirýge baǵyttalǵan. Janama sharalar halyqty jumyspen qamtýǵa járdemdesý, kásiptik daıarlaý (qaıta daıarlaý), óńdeýshi kásiporyndardyń ónimdiligin arttyrý jáne kásipkerlikti damytý arqyly tabystyń ósý múmkindikterin keńeıtýge baǵyttalǵan. Baǵdarlama 80 sharadan turady, olar mynadaı negizgi baǵyttarǵa bólingen: halyqtyń eńbek tabysynyń artýy; keń aýqymdy jumyspen qamtýdy damytý arqyly halyqtyń tabysyn arttyrý; satyp alý qabiletin qorǵaý. Baǵdarlamany iske asyrý laıyqty eńbek pen masyldyqtan bas tartý ıdeıalaryn ilgeriletý jónindegi aqparattyq-túsindirý jumysymen qatar júretin bolady. Eńbek tabysyn arttyrý baǵyty aıasynda 22 shara iske asyrylady. «Eńbek tabysynyń ósýin qamtamasyz etý úshin densaýlyq saqtaý, bilim berý, mádenıet, ǵylym salalary jumyskerleriniń ortasha jalaqysy kóteriledi. О́ndiris kásip­oryndary jumyskerleriniń tabysyndaǵy teńgerimsizdikterdi joıý boıynsha sharalar qabyldanady», dedi Á.Qýantyrov.

Á.Qýantyrovtyń aıtýynsha, joǵaryda atalǵan is-sharalardy iske asyrý 2025 jylǵa qaraı mynadaı 5 nysanaly ındıka­torǵa josparly túrde qol jetkizýdi qam­tamasyz etedi: IJО́-degi eńbekaqynyń úlesi – 34,5%-dy quraıdy; jalpy tabystaǵy eńbek qyzmetinen túsken tabystar úlesi – 76,2% bolady; tabysy eń tómen kúnkóris deńgeıinen az halyqtyń úlesi – 5,2%-dy qu­raıdy; jumyssyzdyq deńgeıi – 4,7% bolady; búkil kezeń ishinde barlyǵy 2 mln-nan astam adamǵa jumys oryndary qurylady.

Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri Serik Shápkenov halyq tabysyn arttyrý jónindegi 2025 jylǵa deıingi baǵdarlama sheńberinde mınıstrlik jańa jumys oryndaryn qurý, halyqty jumyspen qamtýǵa járdemdesý, eńbek resýrstarynyń daǵdylaryn jetildirý jáne jastardy kásiptik baǵdarlaý boıynsha 3 negizgi baǵytta jumystar júrgizetinin baıandady. Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrliginiń qatysýymen barlyǵy 33 is-shara qarastyrylǵan, onyń 16-syn tikeleı mınıstrlik júzege asyrady. «Bul sharalar kúnkóris deńgeıinen tómen tabys tabatyn halyqtyń úlesin azaıtý, jumyssyzdyq kólemin tómendetý, 2025 jylǵa deıin 2 mln jańa jumys oryndaryn qurýdy kózdeıdi», dedi S.Shápkenov.

Onyń aıtýynsha, búginde eńbek nary­ǵynda 300 myńǵa jýyq ózin ózi ju­­mys­­pen qamtyǵandar azamattyq keli­sim­­sharttar negizinde jumys atqarýda. Tapsyrys berýshiler men oryndaý­­shy­­lardyń arasyndaǵy qarym-qatynas – kúrdeli bıýrokratııalyq prosess. Son­­daı-aq shet­el­dik jumys kúshiniń quramynda 60%-ǵa jýyǵy jumysshy maman­dyq­tary boıynsha tartylady. Osy máse­lelerdi eskere otyryp: birinshiden, mınıs­trlik frılanserlerdiń qyzmetin sıfr­ly formatqa ótkizý maqsatynda «plat­formalyq jumys» elektrondy servısin ázirleıdi. Bul ártúrli platformalarda óz betinshe jumys isteıtin azamattardyń qyzmetin ońaı tirkeýge, qajet mamandardy tez arada tabýǵa, eńbek quqyqtaryn qorǵaýǵa jáne tapsyrys berýshilermen qarym-qatynasty resmı túrde rásimdeýge múmkindik beredi; ekinshiden, 3 jáne 4 sanattar boıynsha sheteldik jumys kúshin tartýǵa arnalǵan kvota 4,7 myń adamǵa qysqartylady; úshinshiden, jańa jumys oryndarynyń qurylýy óńirlik jumyspen qamtý kartalaryn ózektendirý jáne aqparattyq júıeni turaqty túrde jańartý arqyly monıtorıngilenedi.

О́z kezeginde Energetıka mınıstri Bolat Aqsholaqov osy baǵdarlama aıasynda mınıstrlik kelesi is-sharalardy josparlaǵanyn baıandady. Birinshiden, munaı salasyna qajetti jańa óndiristerdi, onyń ishinde Chevron korporasııasynyń tikeleı ınvestısııalar qorynan qarjy­landyrý tetigi arqyly oqshaýlaý kózdel­gen. Qazirgi ýaqytta «Munaı-gaz mashınasyn jasaýdy damytýdyń halyqaralyq ortalyǵy» jumys isteıdi, ol 3 iri opera­tordyń muqtajdyǵy úshin jergilikti taýar­lardy damytý boıynsha jumys júr­gizýde. Mınıstrdiń aıtýynsha, búginde Orta­lyq úsh taýar toby boıynsha óndiristi oqshaý­laý jumystaryn bastady: tıek armatý­rasy (klapandar), baqylaý-ólsheý aspap­tary jáne avtomatıka (BО́AjA) jáne elektr tehnıkalyq jabdyq.

35 myńnan astam taýar taldandy, onyń ishinde 19 taýar túri jaqyn bola­shaqta operatorlar neǵurlym talap etetin taýarlar retinde aıqyndaldy. «Tehno­lo­gııalar transferti jáne taýarlar óndi­risin oqshaýlaý jónindegi jumystar jal­ǵastyrylady, bul shamamen 3 myń jumys ornyn qurýǵa múmkindik beredi», dedi B.Aqsholaqov.

Munaı-gaz salasy úshin óz júıemizdi quramyz

Osyndaı bastamalar arqyly munaı-gaz salasy úshin taýarlar óndirýde óz júıemizdi qurý josparlanǵan.

Ekinshiden, Qazaqstan aýmaǵyndaǵy iri munaı-gaz ken oryndary boıynsha jo­balaýdy kezeń-kezeńimen júrgizý. B.Aqsho­laqovtyń aıtýynsha, atalǵan is-shara jergilikti qamtýdy damytýǵa baǵyttalǵan, onyń sheńberinde 2025 jylǵa deıin shamamen 2 500 ýaqytsha jumys ornyn qurý josparlanýda.

Úshinshiden, munaı-gaz hımııasy klasterin qurý. Qurylysy Atyraý jáne Batys Qazaqstan oblystarynda júzege asyrylatyn 7 jobany iske asyrýdy kózdeıdi. Atap aıtqanda, bıyl qýaty jylyna 500 myń tonna polıpropılen óndiretin zaýytty iske qosý josparlanǵan. О́tken jyly Qashaǵanda qýaty 1 mlrd tekshe metr bolatyn gaz óńdeý zaýytynyń qurylysy bastaldy. Qurylystyń aıaqtalý merzimi – 2024 jyl. «Sondaı-aq qýaty jylyna shamamen 1 mln tonna polıetılentereftalat, qýaty jylyna 1,25 mln tonna polıetılen jáne qýaty jylyna 186 myń tonna býtadıen óndirý jónindegi iri jobalardy iske asyrýǵa nazar aýdarylady. Osy jobalardy iske asyrý 2022-2025 jyldar kezeńinde 2,5 myń turaqty jáne 12 myń ýaqytsha jumys oryndaryn qurýdy kózdeıdi», dedi B.Aqsholaqov.

Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý vıse-mınıstri M.Qarabaev atap ótkendeı, baǵdarlama sheńberinde vedomstvo 23 is-sharany iske asyrady. «Is-sharalar negizinen jańa jumys oryndaryn ashýǵa, halyqty jumyspen qamtýǵa, turǵyn úı kesheni salasynda kórsetiletin servıstik qyzmetter baǵalaryn ustap tu­rýǵa, negizgi taýarlar, qurylys materıal­­dary, jeńil, hımııa jáne farmasevtıka ónerkásibi taýarlarynyń ımportyn al­mastyrýǵa baǵyttalǵan», dedi M.Qara­baev.

Mınıstrliktiń josparyna sáıkes, usynylǵan sharalardy iske asyrý 2022-2023 jyldarǵa arnalǵan 69 myń kezekte turǵandy jalǵa beriletin turǵyn úımen qamtamasyz etýge múmkindik beredi, 2025 jylǵa deıin 23 myń jańa jumys ornyn qura otyryp, kásiporyndar qyzmetiniń tıimdiligi artady.

«Samuryq-Qazyna» AQ basshysy A.Sát­­qalıev Qordyń taıaý keleshekke ar­nal­ǵan negizgi mindetteri jaıly aıtyp berdi. Máselen, jalaqysy tómen laýa­zymdarǵa basa nazar aýdara oty­ryp, óndiristik personaldyń jala­qy­syn saralap ulǵaıtý arqyly Qor kompa­­nııalary tobynyń basqarmalyq ákimshilik-basqarýshylyq jáne óndiristik personalynyń jalaqysyndaǵy alshaq­tyqty qysqartý júrgiziledi. «Samuryq-Qazyna» AQ Qorǵa qyzmet kórsetetin mer­diger kompanııalar qyzmetkerleriniń jala­qysyn orta salalyq deńgeıge deıin art­tyrý jóninde mindetti talaptar qabyl­daıdy. Áýe tasymaldary naryǵynda básekelestikti damytý maqsatynda Fly­Arystan loýkosteri damýda qosymsha ser­pin alady. Qordyń boljamdary boıynsha osy sharalar aǵymdaǵy jyldyń ózinde UÁQ óndiristik personalynyń jalaqy deńgeıin orta eseppen 30%-ǵa kóterýge múm­kindik beredi. Jańa qujatqa sáıkes, Qor kompanııalary satyp alýdy júzege asyr­ǵan kezde jetkizýshiler qyz­met­ker­leriniń jalaqysynyń eń tómengi shegin bel­gileý boıynsha talaptar eskeriledi. Son­daı-aq áleýetti jetkizýshilerge tender­lerde shartty jeńildikter tek óz qyzmetkerlerine joǵary jalaqy tóleıtin jetkizýshilerge ǵana usynylady.

Baǵdarlama maqsaty aıqyn

Máseleni qorytyndylaǵan Úkimet basshysy Á.Smaıylov 2025 jylǵa deıingi halyq tabysyn arttyrý baǵdarlamasy azamattardyń ál-aýqatyn arttyrý jáne áleýmettik-eńbek salasyndaǵy tásilderdi jańartý maqsatynda ázirlengenin atap ótti. Máselen, jańa ónerkásiptik klasterler qurý, shaǵyn jáne orta kásipkerlikti qarjylyq qoldaýdy qamtamasyz etý, iri kásiporyndar mańynda ShOB-ty damytýǵa jaǵdaılar jasaý esebinen ónerkásip pen kásipkerliktegi jumyspen qamtýdy ulǵaıtý josparlanyp otyr. AО́K salasynda jumyspen qamtýdy arttyrý maqsatynda qosalqy úı sharýashylyqtaryn qurý, ınvestısııalyq jobalardy iske asyrý jáne mıkrokredıt berý tetikterin keńeıtý sharalary qarastyrylǵan.

Premer-Mınıstr barlyq memlekettik organdardyń aldyna ishki naryqty otandyq ónimmen tolyqtyrý, eńbek ónim­diligin arttyrý jáne turaqty jumys oryn­daryn qurý mindeti qoıylyp otyr­ǵanyn atap ótti. «Azamattarymyz Úkimet­tiń kiristerdi saqtaý jáne ulǵaıtý, kásipkerlikti qoldaý, sondaı-aq jumysqa ornalastyrý jáne qaıta oqytý jónindegi barlyq sharalary týraly keńinen habardar bolýy tıis», dedi Á.Smaıylov.

Úkimet basshysy, baǵdarlama is-sharalaryn, onyń ishinde kásipkerlikti damytýdy sapaly júzege asyrýdy qamtamasyz etýdi tapsyrdy. Indýstrııa, Aýyl sharýashylyǵy, Energetıka mınıstr­likterine jáne óńirlerdiń ákimdikterine jańa turaqty jumys oryndaryn ashý, shaǵyn jáne orta bıznestiń ilespe sýbektilerin damytý maqsatynda óńdeý salasyndaǵy ınvestısııalyq jobalardy iske asyrý máselelerin pysyqtaý tapsyryldy. Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligine memlekettik organdarmen jáne ákimdiktermen birlesip, eńbek tabysyndaǵy teńgerimsizdikti joıý jónindegi is-sharalardyń oryndalýyn baqylaý júkteldi. Salalyq memlekettik organdar, «Samuryq-Qazyna» qory, ákimdikter qyzmetkerlerdiń jalaqylaryn ortasha salalyq deńgeıge deıin arttyrýy, sondaı-aq bıýdjettik qyzmetkerlerdiń ortasha jalaqysyn kóterýdi qamtamasyz etýleri tıis. Ulttyq ekonomıka mınıstr­ligine negizgi kapıtalǵa ınvestısııalar tartý jáne jumys oryndaryn qurý boıynsha KPI negizinde memlekettik organdardyń, barlyq deńgeıdegi ákimdik­terdiń tıimdiligin baǵalaýdy jáne reı­tıngin júrgizýdi qamtamasyz etý tapsyryldy. Jalpy, 2025 jylǵa deıingi halyq tabysyn arttyrý baǵdarlamasyn Mınıstrler kabınetiniń músheleri keıbir túzetýlerdi eskere otyryp qabyldady.