Qarjy mınıstrligi Memlekettik kirister komıtetiniń habarlaýynsha, bir jyldyń ishinde memlekettik bıýdjetke salyq túsimderi boıynsha jospar 103,6%-ǵa oryndalǵan. Negizgi jospar – 10 346,9 mlrd teńge bolsa, bul soma 377,4 mlrd teńgege artyq atqarylyp, bıýdjetke 10 724,3 mlrd teńge túsken. Bul 2020 jylmen salystyrǵanda 25,3% nemese 2 163,1 mlrd teńgege artyq. «Onyń ishinde respýblıkalyq bıýdjet 102,1%-ǵa oryndalyp, 2020 jylmen salystyrǵanda 26,6% nemese 1 482,1 mlrd teńgege ósti. Jergilikti bıýdjet 106,8%-ǵa oryndalyp, jospardaǵydan 233,3 mlrd teńgege artyq túsim tústi. Bul – 2020 jylmen salystyrǵanda 22,8% nemese 681,0 mlrd teńgege artyq kórsetkish», deıdi Qarjy mınıstrliginiń Memlekettik kirister komıteti basqarma basshysynyń orynbasary Aınur Sartaeva.
Al túsimderdiń ósýine qandaı faktorlar áser etti? Mamandardyń aıtýyna qaraǵanda byltyr 2020 jylmen salystyrǵanda negizgi eksporttyq pozısııalarǵa baǵanyń ósýi baıqalǵan. Sonyń ishinde munaı – 68,7%, mys –50,8%, alıýmınıı – 44,2%, myrysh – 32,2%, kúmis – 22,5% qymbattaǵan.
О́zge eldermen taýar aınalymynyń artýy da salyq túsimderin kóbeıtýge negiz bolǵan. Aıtalyq, 2021 jyly 2020 jylmen salystyrǵanda taýar aınalymy 14,1%-ǵa ósti. Sonyń ishinde eksport 25,8%-ǵa artsa, ımport 6,2%-ǵa tómendegen.
Bıyl naýryz aıyna deıingi salyq túsimderi de eki esege artqanyn baıqaýǵa bolady. A.Sartaevanyń aıtýynsha, 2022 jylǵy qańtar-aqpan aılarynda memlekettik bıýdjetke salyq túsimderi boıynsha jospar 108,2% oryndalǵan. Bul byltyrǵy osy kezeńmen salystyrǵanda 1,9 ese nemese 1 249,3 mlrd teńgege artyq. «2021 jyldyń osyndaı kezeńimen salystyrǵanda respýblıkalyq bıýdjet túsimderiniń eń kóp somasy munaıǵa salynatyn korporatıvti tabys salyǵy esebinen jáne ishki tutyný taýarlaryna qosylǵan qun salyǵy men eksporttyq keden bajdary esebinen ósti», deıdi komıtet ókili.
2022 jylǵy qańtar-aqpan aılarynda elektrondy shot-faktýralardyń derekteri boıynsha ózge de qyzmet túrlerin usyný 2,1 esege, sonyń ishinde kásibı, ǵylymı jáne tehnıkalyq qyzmet 60,1%-ǵa, aqparat jáne baılanys 50,9%-ǵa, qurylys 38,9%-ǵa, óńdeý ónerkásibi 36,0%-ǵa, sýmen jabdyqtaý jáne káriz júıesi 28,6%-ǵa, kóterme jáne bólshek saýda 28,4%-ǵa artqan.
Memlekettik kirister komıteti salyq túsimderinen bólek, bir jyldyń ishinde osy salany jetildiretin qyzmet túrleri de kóptep iske qosylǵanyn jetkizdi. Aıtalyq, byltyr 1 qańtardan e-Salyq Business mobıldi qosymshasy ázirlenip, kásipkerlerge jol tartty. «Jańa sıfrly sheshim jeke kásipkerlerge salyq mindettemesin oryndaýdy jeńildetti. Ásirese jańadan tirkelgen kásipkerlerge bul yńǵaıly qyzmet boldy. Osy qosymsha arqyly bıznes ókilderi onlaın túrde deklarasııa tapsyryp, salyq mindettemeleri men áleýmettik tólemderdi kompıýterde otyryp-aq oryndaı alady. «Qosymsha arqyly jeke kásipker retinde tirkelýge, salyq rejimin tańdaýǵa jáne ózgertýge, chekter berýge, kirister tizilimin qalyptastyrýǵa jáne salyq pen áleýmettik tólemderdi avtomatty túrde esepteýge múmkindik bar. Budan bólek, kásipkerlerge yńǵaıly bolý úshin qosymshada Salyq ámııanynyń servısteri iske qosyldy. Ol arqyly bereshekti qaraý jáne óteý, artyq tólemdi basqarý, memlekettik kirister organdarynyń birqatar habarlamasyn alý, sondaı-aq jeke kásipker qyzmetin toqtatýǵa bolady», deıdi A.Sartaeva bizge bergen málimetinde.
Memlekettik kirister komıteti E-Salyq Azamat mobıldi qosymshasy da ázirlengenin eske saldy. Osy jeli arqyly azamattar óziniń qaryz somasyn kórip, tıisti salyqty onlaın tóleı alady. Iаǵnı jeke tulǵalar múlik, jer, kólik salyqtaryn jáne kásipkerlik qyzmetten alynatyn salyqtardy, kedendik tólemderdi, memlekettik bajdardy, alymdardy, sondaı-aq ákimshilik aıyppuldardy, jekeshelendirý úshin tólemder, jerdi satý jáne basqa da tólemderdi tóleı alady.
E-Salyq Azamat mobıldi qosymshasynda engizilgen «qyzmetkerlerge eńbekaqy tóleý» servısi de bar. Bul jumysshyǵa eseptelgen jeke tabys salyǵy men zeınetaqy jarnalarynyń, mindetti áleýmettik aýdarymdardyń jáne medısınalyq saqtandyrý boıynsha áleýmettik tólemder somalaryn kórýge múmkindik beredi.
Qosymsha arqyly qate tólemder men negizsiz aıyppuldardy joıýǵa bolady. Bul ótinishter sanyn azaıtýǵa jáne bıýdjetpen qolma-qol aqshasyz esep aıyrysý deńgeıin arttyrýǵa múmkindik beredi, dep habarlady MKK ókilderi.
Sondaı-aq Memlekettik kirister komıteti byltyrdan bastap, @SalyqBot sandyq salyq keńesshisi jumys isteı bastaǵanyn eske saldy. Salyq jáne keden máselelerin halyqqa túsindirý, keri baılanys jasaý boıynsha jedel kómek kórsetetin qyzmettiń Telegram kanalyndaǵy chaty bıylǵy naýryzdan bastap iske qosyldy. Bul servısti @SalyqBot ataýymen nemese https://t.me/salyqbot tikeleı siltemesi arqyly tabýǵa bolady. Ol paıdalanýshyǵa salyq bereshegi týraly aqparat bere alady; kólik salyǵynyń ósimaqysyn qalaı esepteýge bolatynyn túsindiredi; jeke nemese zańdy tulǵanyń qajettiligine baılanysty paıdaly jańalyqtar men habarlamalar jibere alady; salyq salasyna qatysty ózekti taqyryptar men máseleler týraly beınesabaqtar men nusqaýlyqtar kórsete alady.
Buǵan qosa, «chat-bottyń Memlekettik kirister komıtetiniń baılanys ortalyǵyna kelip túsetin ótinishter negizinde ázirlengen derekter bazasy bar», deıdi mamandar. Bul qyzmet paıdalanýshyǵa operatordyń qatysýynsyz salyq jáne keden zańnamasy boıynsha jıi qoıylatyn suraqtarǵa lezde jaýap alýǵa múmkindik beretin kórinedi.
«Naýryz aıynan bastap iske qosylǵan chat-bottyń áli de jetildiretin tustary bar. Keleshekte salyq tóleýshilerge salyq eseptiligin jáne salyqtardy tóleý merzimin ótkizip almaý úshin habarlama jiberý, bank shottaryn buǵattaý sekildi qajetti qyzmetterdi engizýdi josparlap otyrmyz. Byltyrǵy naýryzdan bıylǵy naýryz aıyna deıin biraz jumys atqaryldy. Jalpy memlekettik kirister organdaryna mıllıondaǵan qazaqstandyqtardyń ál-aýqaty úshin úlken jaýapkershilik júktelip otyr. Birde-bir memleket salyq jáne keden zańnamasynyń saqtalýyn baqylamaı jáne bıýdjet túsimin qamtamasyz etpeı ómir súre almaıdy. Komıtet qyzmetkerleri aldaǵy ýaqytta da elimizdiń ıgiligi úshin qyzmet etip, salyq tóleýshilerge neǵurlym tıimdi ári yńǵaıly qyzmet túrin usynbaq. Al óziniń mindetti tólemin ýaqytyly tóleıtin adal salyq tóleýshiler barda ortaq qazynamyz eshqashan ortaımaıdy», deıdi MKK ókili.
