Jıenquryq

Ata dástúrimizde jıen naǵa­shy­larynan qalaǵan zatyn, ıaǵnı jıenquryq alýǵa tıis. Erte­rekte jıen es bilip, etek jap­qannan ony naǵashylary qamqorlyǵyna alyp, naǵashy atasy oǵan úıirli jylqy ishinen bir taı ataıtyn bolǵan. Ony básire taı nemese «jıenquryq» deıdi. Naǵashysy jıenniń be­tin qaıtarmaı úsh ret berýge mindetti. Halqymyz jıendi ren­jitpeı «Jıen nazasy jaman» dep erkeletken. «Jıendi urǵannyń qoly qaltyraıdy» degen de sóz bar.

«Jıen nazasy jaman» degennen shyǵady, bizdiń aýylda osyǵan baılanysty bir oqıǵa bolǵan. Men onda 5-6 jastaǵy balamyn, biraq sonyń aýyl adamdary arasynda biraz áńgime bolǵany esimde qalypty. Ekeýi de bizge týys. О́mirhan degen ja­qyn jıenimiz boldy, col kezde jasy jıyrmanyń ishinde bolý kerek. Bólimshede býhgalter bolyp isteıtin. Onyń naǵashysy Amantaıdyń báıgege shaýyp júrgen Qar al aıaǵyna kózi túsip, sony jıenquryqqa suraıdy. Bul – aýdan kóleminde aýyzǵa iligip, báıgeniń aldyn bermeı júrgen tulpar. Turqy da kelisti, músinnen jaratylǵandaı edi. Qysqasy, «Meniń atym bolsa ǵoı» dep ár qazaq armandaıtyn janýar. Biraq at ıesi jıenine ony qımaı, jıenquryqqa basqa jylqy al deıdi. О́mirhan oǵan kóngisi kelmeı, «jıenquryqqa berseń osyny ǵana alam dep» turyp alady. Sol kezde Aman­taı aǵa ashýǵa minip, «Endeshe saǵan jıenquryq joq» dep short kesedi. «Qap, bálem» dep, bir saýsaǵyn ishine búgip, jıe­ni ketedi. Bir kúni aýylda «Amantaıdyń báıge aty joǵa­lypty» degen habar tarady. Artynan, urlyqtyń izi jıe­ninen shyqty. Naǵashysyna ókpelegen О́mirhan bir kúni ebin taýyp, qoradan álgi sáıgúlikti urlap áketip, úıine aparyp soıyp tastaıdy. Ashýǵa bókken Amantaı aǵa aýdannan mılısııa shaqyryp, jıenin túrmege qamatýǵa deıin bardy. Naǵashy men jıen arasyndaǵy osy daý áýlettiń úlken bir qarııasynyń ýáli sózimen toqtap, aqyry, ekeýi tatýlasty. Keıin Amantaı aǵa men О́mirhan aýylda esep salasynda birge qyzmet istep, naǵashyly - jıen bolyp, oınap-kúlip júrgenin talaı kórdim.

Men ózim de týǵan naǵashym­nan bir emes, eki ret jıenquryq aldym. Naǵashym qoly ashyq, jomart adam. Bar bolsa, qolyn­daǵysyn eshkimnen aıamaıdy. Birde Mańǵystaýdan kórshi keńsharǵa 200 bas jylqy aıdap kele jatyp, bizdiń aýyldyń ústinen ótti. Sonda maǵan «Tor­ǵaıdyń jylqysynan tuqymy bólek» dep básirege bir qulyn berdi. О́zi de súıkimdi janýar edi. Men oǵan «Kókshaǵyr» dep at qoıdym. Jabaǵysyn da úıretip, minip júrdim. Asaýlyǵy joq, júrisi de jaıly, eptep, jorǵasy da bar edi. Aýylda ótken taı jarysta únemi birinshi keletin. Kórshi Talqanbaı ákem ony kórgen saıyn: «Babyn tapsa, júırik bolady» dep súısinetin. Biraq ony úıdegiler men qansha qarsylyq kórsetkenmen, «uryǵa qoldy bolyp keter» dep qunan shyǵarynda soǵymǵa soıdy. Ba­la kezim ǵoı, kózimniń jasyn bu­lap, «Kókshaǵyrymdy» oılap, bir apta ashqursaq júrgenim bar.

Bizdiń úıde de bul salt jaq­sy saqtalǵan. Ata-anam barlyq jıenge bir-bir taı mingizip, naǵashylyq mindetin ótegen.

Qazir osy saltymyz qalaly jerde umyt bola bastaǵan sekil­di. О́tken joly bir tanysym aıtady, ulym dúnıege kelip, naǵashylarynyń úıine alyp bardym. Áıelimniń ákesi qaıtys bolǵan, biri elýge, ekinshisi qy­ryqty ortalaǵan eki aǵasy bar. «Jıenińiz sizderden jıen­qu­ryq alýǵa keldi desek, ekeýi bir-birine qarap, «ol ne?» dep ıyqtaryn qıqańdatady» deıdi. Qalada týyp, oryssha oqyp, qazaq­tyń salt-dástúrinen beıhabar adamdar da bar eken dep tańyrqap qaldym.