Elshil jol

Osyndaı kúrdeli shaqta jarııa­lanǵan Prezıdent Joldaýy qaı jaǵynan da mańyzdy. Munda Qasym-Jomart Kemeluly qańtar oqıǵa­synyń sebep-saldaryn baǵam­daı otyryp, jurt kókeıindegi san suraqqa jaýap berdi. Bul rette kúni keshe Parlamentte ótken jaýapty laýazymdy tulǵalardy, táýelsiz zań mamandaryn tyńdaý ıgi is bolǵany sózsiz. Osy baǵytta ishki ister, prokýratýra, sot sekildi mekemeler men qoǵam arasyndaǵy suhbat alańy formatyn júıeleý, keńeıtý, naqtylaý, izgilendirý – ári ýaqyt talaby, ári órkenıet ólshemi. Muny Memleket basshysy «Azamattyq qoǵam men quzyrly organdar osylaı ashyq yntymaqtastyq ornatatyn tájirıbe bizdiń elimizde berik ornyǵýǵa tıis» dep atap kórsetti.

Naýryz aıyndaǵy Joldaýdyń negizgi arnasy – eldiń saıası júıesin keshendi jańartýǵa baǵyttalyp otyr. El basshysy men halyqaralyq deńgeıdegi qaıratker úshin eń bas­ty mindet – óz memleketindegi nemese tapsyrylǵan qyzmetindegi ahýalǵa dál baǵa berý, durys dıag­noz qoıý. Bul oraıda: «Men elimizge túbegeıli reformalar qajet ekenine bek senimdimin. Áıtpese, toqyraýǵa tap bolamyz. Biz onyń saldary memleketti qalaı kúıretetinin tarıh qoınaýyna ketkenine kóp bola qoımaǵan keńes tarıhynan jaqsy bilemiz. Keshegi qańtar oqıǵalaryna da elimizdegi toqyraýdyń saldary belgili bir deńgeıde áser etti» degen Prezıdent pikiriniń máni tereń.

Joldaýdaǵy Prezıdent ókilet­tigi, Parlament quzyrettiligin naqty­laý, saılaý júıesin jetildirý, partııalardyń múmkindikterin keńeıtý, saılaý úderisin jańǵyrtý, quqyq qorǵaý ınstıtýtyn kúsheıtý, BAQ pen azamattyq ınstıtýt­­tar­dy nyǵaıtý, ákimshilik-aýmaq­­tyq qurylymdy jetildirý, jergi­likti ózin-ózi basqarýdy ortalyq­syzdandyrý, daǵdarysqa qarsy shuǵyl sharalar – ıakı osy 10 bastama almaǵaıyp kezeńnen halyqtyń bereke-birligin saqtap, táýelsizdik muratyn baıandy etip alyp shyǵa­tyn eldik jol ekenine kóńilimiz sendi. Bul is-sharalar, buıyrsa, memleketimizde «kúshti Prezıdent – yqpaldy Parlament – esep beretin Úkimet» qaǵıdatyn ornyqtyrmaq.

Halyqta «qımyldamaǵan adam ǵana qatelespeıdi» jáne «qateden sabaq al» degen ımandy tálim-túsinik bar. Biz 30 jyldaǵy saıası qurylysymyzdyń bárine bir­deı qara boıaý jaǵýǵa qarsymyz. Biraq qashanda el múddesine, halyq qalaýyna, kásibı maman­dar pikirine qulaq asýymyz qajet. Bul rette Joldaýdaǵy: «Prezı­dent­tiń jaqyn týystaryna saıası mem­lekettik qyzmetshi bolýǵa jáne kvazımemlekettik sektorda ba­s­shylyq laýazymdardy ıelenýge zań júzinde tyıym salynady. Mundaı normany Konstıtýsııaǵa engizsek te artyq bolmaıdy», nemese: «Qazaqstan halqy Assambleıasynyń Májilistegi kvotasyn joıamyz. Meniń oıymsha, bul – saıası jaǵy­nan da, zańdyq turǵydan da durys qadam. Bul kvota Senatqa aýysady jáne 9-dan 5 depýtatqa deıin kemıdi. Sonyń nátıjesinde, Má­jilistegi depýtattardyń jal­py sany azaıady», jáne de: «Pro­por­sıonaldy-majorıtarly úlgi­de saılaýshylardyń múddesi ulttyq jáne óńirlik deńgeıde tolyq kórinis tabady. Májilistiń depýtattyq korpýsynyń 70 paıy­zy proporsıonaldyq, 30 paıy­zy majorıtarlyq tásilmen ja­saq­talatyn bolady» degen syndarly usynystardy, sondaı-aq «Qazaqstandaǵy túrli quqyq normalaryn Konstıtýsııalyq keńes túsindiredi. Biraq azamattar osyndaı túsinikteme alý úshin bul organǵa tikeleı júgine almaıdy. ...Konstıtýsııalyq sot qurý – ádil ári quqyqtyq memleket qurý jolyndaǵy mańyzdy qadam bolady dep senemin», «Endi quramy jaǵynan aýqymdy Ulttyq quryltaı qurýdy usynamyn. Jańa qurylym Ulttyq keńestiń qyzmetin jalpyhalyqtyq deńgeıde jalǵastyrady. Quryltaı qoǵamdyq dıalogtiń birtutas ınstı­týsıonaldyq modelin qalyp­tastyrýǵa tıis», t.b. ádiletti de tegeýrindi pikirlerdi – Qazaqstan qoǵamynyń jańarýynyń alǵy­sharty retinde qaraý qısyndy.

Búginde eldiń yntymaǵy men jerdiń tutastyǵy – Táýelsizdiktiń rııasyz ólshemine aınaldy. 19 mıllıonnan asqan halqymyz taǵdyr buıyrtqan jolmen, burynǵy-keıinginiń ádiletti joralǵysymen ta­bıǵı túrde ult bolyp uıysýǵa baǵyt túzedi. Til de, dil de, din de Qazaq­stan memleketiniń aq peıil yqy­las-yjdaǵatymen jańa deńgeıge kóterildi. Osy baǵdarda qara kúsh emes, adamshylyq is jeńetini kún saıyn dáleldenip keledi. Joldaýda Memleket basshysy tarıh pen jańarý sabaqtastyǵyn meńzep, Abaı, Ulytaý, Jetisý ataýyn alatyn oblystardyń enshiles Shyǵys Qazaqstan, Qaraǵandy, Almaty ob­lystarymen qatar órkendeı ala­tynyna ǵylymı negizde dálel keltirdi. Bolashaq oblys ortalyǵy – Qapshaǵaı qalasynyń ataýyna qalyń jurtshylyq D.A.Qonaev esimin la­ıyq­ty kóretinin de meńzedi. Mine, halyq únine qulaq asýdyń bir kórinisi – osy. Árıne, óńirler men ortalyqtyń damyp-órkendeýi bári­mizdiń erik-jigerimizge, adal eńbegi­mizge baılaýly. Osyǵan qatys­ty Memleket basshysynyń: «Jańa Qazaqstandy qurý eldi damytý paradıgmalaryn ózgertýge ba­ǵyt­talǵan. Biz ár qadamymyzdy sara­lap, tańdaǵan jolymyzben alǵa senim­di qadam basamyz!» degen sózi bar­shamyzdy jigerlendirdi.

Halqymyzda «Tymaq – tóbesinen, el tóresinen tozady» degen ataly sóz bar. Eldiń búgingi tóbesi de, tóresi de – qyzmet basyndaǵy azamattar, oqyǵan zııalylar, qoǵamnyń aldynda júrgen azamattar. Qasym-Jomart Kemeluly el basshysy retindegi jeke jaýapkershiligin de qadap aıtty: «Meni, eń aldymen, halqymnyń bolashaǵy qandaı bolatyny tolǵandyrady. Qyzmetime túrli adamdardyń beretin baǵasynan góri, memleketimizdi qorǵap qalý – men úshin asa mańyzdy mindet. Osy jolda jaýapkershiliktiń bárin moınyma alýǵa daıynmyn! Babalar amanatyna adal bolyp, ony urpaqqa tabystaý – men úshin kıeli paryz».

Joldaýda aıryqsha qoǵamdyq ıns­­tıtýt – «Ulttyq quryltaı» qury­­latyny málim etildi. Bul Ult­tyq qoǵamdyq senim keńesiniń transformasııasyndaı kórindi. Elordadaǵy, óńirlerdegi túrli qoǵamdyq keńes ókilderi, Parlament depýtattary, Assambleıa músheleri, isker azamattar, zııalylar, eńbek­pen jetilgen tulǵalar enetin bul qurylym – arǵy-bergi tarıhtaǵy keleli halyq keńesiniń jańaryp-jańǵyrýy syndy. Burynǵynyń «Keńesti jerde kemdik joq» degen ósıeti de beker aıtylmaǵan. Suhbat alańy, pikir alańy, oı alańy – jamyraý emes, uıysý men túsinisý óresi. San ǵa­syrlyq taǵdyrymyz ben tarı­hy­myzdyń, adamshylyǵymyz ben asqaqtyǵymyzdyń ónegesi. Alýan túrli pikirdiń eldik múddege sýarylýy memleketshildik ustanym men kózqarasty nyǵaıtady.

Rámizdi jańa kún – Naýryz qar­sańynda halyqqa arnalǵan Prezı­dent Q.K.Toqaev Joldaýy syn saǵattaǵy elshil joldy – mem­le­­ket pen qoǵamdaǵy sóz ben istiń úı­­lesim tetigin nusqady. Bul jol eldi túrli qıyndyqtan da, tos­qaýyl­dan da aman alyp ótetinine senimdimiz.

Dıhan QAMZABEKULY,

L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń prorektory,

UǴA akademıgi