Saıası mádenıet – saýatty qoǵamnyń negizi

Qańtar oqıǵasy – elimizdegi úlken ózgeristiń qozǵaýshy kúshi bolǵany anyq. Nendeı jańalyqtar, emosııalyq tolqý­lar bolsa da, Qańtar oqı­ǵa­syna qatysty ádil tergeý júrýi kerek. Memleket bas­shysy Joldaýynyń basty túıini osy boldy.

Quqyq qorǵaý organdary­nyń bedeli men repýtasııasy mańyz­dy. Instıtýt retinde repýta­sııasyn saqtaı otyryp reformalaý kerek. Kez kelgen memlekette bıliktiń bas­ty fýnksııalary – qorǵanys, ishki tártip, ádil sot júıesi, qarjylyq ınfraqurylymdy retteý. Qalǵan baǵyttar negi­zinen azamattyq qoǵamnyń ju­my­syna kómek turǵysynan qaras­ty­rylady. Sondyqtan qor­ǵa­nys pen ishki tártipti qam­ta­masyz etetin kúshtik qury­­lym­dardyń bedeli joǵa­ry bolýǵa tıis. Oǵan nuqsan kelti­retin faktorlardy reformalap, el senimin qaıtarý asa mańyzdy.

Parlamenttiń bedelin kú­sheı­tý – el kútken eń syn­dar­ly saıası reforma. Pre­zı­dentke qatysty usynylǵan shekteý­ler osy maqsatty aı­qyndap tur. Joǵa­ryda aıtyl­ǵan «yqpaldy Par­lament» qaǵıdatyn júzege asyrý úshin Senat­taǵy Prezı­dent kvotasyn 15-ten 10 depý­tatqa kemi­tip, olarǵa zań joba­syn qabyl­daý men keri qaıtarý quqy­ǵyn mindetteý, Qazaqstan halqy Assamb­leıasy­nan saılanatyn depýtattardy Senat­qa jiberý de qoǵamda birshama ýaqyt­tan beri aıtylyp kele jatqan máseleler.

Osy oraıda tómengi Pala­tada elimi­z­degi túrli saıası kóz­qa­rastardyń kórinis ta­ýyp, esh­kimge jasandy artyqshylyq ber­meý ustanymy elimizde parla­mentarızm mádenıetin qalyptastyryp, shyn mánin­de el múddesinen shyǵatyn zań­dar­dyń qabyldanýyna yqpal etedi dep senemiz.

Partııa qurýǵa qatysty je­ńil­­dikter mańyzdy. Biraq mu­nyń keri jaǵy da joq emes. Qoǵam­da bólinýshilikke sebep bol­maý úshin, saıası mádenıetti de da­my­týǵa kóńil bólý kerek. Aı­na­lyp kelgende, jalpy qoǵam­daǵy mádenıetti arttyrý mańyzdy.

Qazirgi álemde aqparattyq maıdanda qýatty bolýymyz kerek. Sol úshin BAQ týraly zańǵa qatysty usynystar da ózekti. Qańtar oqıǵasy kezin­de aqparat­tyq qaýipsizdik má­se­lesi týyndady. Ulttyq aqpa­rat­tyq keńistikti saqtaý ıdeıa­sy tolyqqandy júzege asýǵa tıis.

Eldi eleń etkizgen úlken ja­ńalyq – qaıta qurylǵan ob­lys­tarǵa qatysty sheshimder boldy. Semeıdi Alash qoz­ǵa­ly­­synyń ortalyǵy retin­de, Ulytaýdy – qazaq memle­ket­tiginiń tarıhı oshaǵy, úlken tarıhı ıdeologııalyq faktor retinde atap ótýi óte mańyzdy. Elimizdiń rýhanı, mádenı, ádebı áleminde erekshe oryn alatyn, tarıhy tereń óńirler oblys ortalyǵy mártebesin qaıta ıelenýi­men ekinshi tynysy ashylatynyna daý joq.  Oǵan ortalyq mártebesin al­ǵan Taldy­qorǵan, Kókshetaý, Túrkistan qala­laryndaǵy jaq­sy úderisterdi mysal retin­de aıtýǵa ábden bolady. En­deshe, atalǵan óńir tur­ǵyn­dary­men birge barsha qazaq­stan­dyq­tardy osynaý tamasha tabystarymen quttyqtaǵym keledi.

Qapshaǵaıdyń atyna qa­tysty usynys­tyń máni – ta­rıhı ataýǵa nemquraıdylyq emes, Dinmuhamed Qonaevtyń tarıh­taǵy rólin aıqyndap, tarı­hı jáne ıdeolo­gııalyq ádi­letti qalpyna keltirý tur­ǵy­­synan óte zor mánge ıe. Bul da eski stereotıpterden bas tartýǵa degen naqty qadam dep qabyldaǵan jón.

Jergilikti basqarý júıe­sine qatys­ty usynystar, onyń ishinde ákim­derdi saılaý jú­ıesin engizý – eń áýeli jer­gi­likti halyq­tyń aı­maq­tyń damýyn­­daǵy jaýap­­­ker­shiligin art­tyrý dep qa­byl­daǵan jón.

Bul Joldaýda basymdyq saıası reformalar men ıdeo­lo­gııalyq basymdyqtarǵa beril­geni baıqalady. Ekono­mı­kalyq-áleýmettik blok boıyn­sha da biraz máselege toqtal­ǵanymen, salystyrmaly túrde az aıtyldy. Onyń sebebi – halyqaralyq jáne aımaqtyq jaǵdaıattar­ǵa baılanysty naryqtyq shıelenistermen jumys isteý – Úkimettiń kún­delikti basty jumysy. Stra­tegııalyqtan góri naqty, jedel tak­tıkalyq reaksııany talap etedi. Al saıası jáne ákimshilik reformalar – sondaı reaksııany tıimdi ári jedel kórsetýge qyzmet etýge tıis.

Eldiń damýy úshin, saıası mádenıet qalyptastyrý jaıy arnaıy atalyp ótti. Bul úrdis­tiń adamdardyń tikeleı saıası ómirge aralasyp, ózderine jaýapkershilik júktelgende ǵana qalyptasatynyn eskerý qajet.

Maqpal TÁJMAǴAMBETOVA,

Parlament Májilisiniń depýtaty