Pikir • 30 Naýryz, 2022

Presseportal.de: Saıası erkin básekelestikke jol ashylady

270 ret
kórsetildi
3 mın
oqý úshin

Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev 16 naýryzda usynǵan Joldaýynda aýqymdy reformalar týraly ashyq aıtty. Onyń sózine qaraǵanda, Jańa Qazaqstan tek adal jáne erkin saıası básekelestik jaǵdaıynda qalyptasady. «Jańa Qazaqstandy azamattyq qoǵamy qalyptasqan tıimdi memleketke aınaldyra alamyz», dedi Prezıdent Q.Toqaev.

Presseportal.de: Saıası erkin básekelestikke jol ashylady

Memleket basshysy «reformalar úshin reformalarǵa» qarsy shyqty. «Qaǵaz betinde ǵana júzege asyrylǵan, biraq shyndyqqa esh janaspaıtyn jalǵan tabystarǵa masattanyp otyratyn zaman kelmeske ketti. Halyqqa kópirme sóz, bos ýáde emes, kózben kórip, qolmen us­taýǵa bolatyn oń ózgerister kerek. Biz kúshti Parlamenti bar prezı­denttik respýblıkany quryp jatyrmyz», dedi ol.

Onyń aıtýynsha, sońǵy jyldary júrgizilip jatqan reformalar keıbireýlerge unaǵan joq. Son­dyqtan yqpaldy adamdar óz­deriniń zańsyz áreketterin keder­gisiz jalǵastyrý úshin qoldan kel­genniń bárin jasady. Onyń piki­rinshe, «bárin barmaq basty, kóz qystymen» sheship úırengen adamdar buǵan deıingi artyqshylyqtary men tabys kózderin joǵaltyp alý­­dan qoryqty. Bul qańtar oqı­ǵa­lardy týyndatty. Beıbit sherýge shyqqandardy arandatýshy toptar óz maqsattary úshin paıdalandy.

«Zań bárine ortaq, oǵan bı­lik­­tegi azamattar da, qoǵam bel­sendileri de birdeı baǵynýǵa tıis», dedi Q.Toqaev. Prezıdenttiń aıtýynsha, Qazaqstanǵa «halqy­myzdyń qaýipsizdigi jáne azamattardy áleýmettik qorǵaý» úshin buryn­ǵysynsha aýqymdy reformalar qajet. Q.Toqaev tamyr-tanys­tyq pen jemqorlyqqa qarsy kúres jarııalady.

Reformalar boıynsha Pre­zıdenttiń budan bylaı mýnısı­palıtetterdiń ákimderin qyzmetten bosatýǵa quqy bolmaýy kerek. Parlamenttik baqylaý keńeıtilip, Prezıdenttiń Konstıtýsııalyq sottyń tóraǵasy men Joǵary Sot Keńesiniń tóraǵasyn taǵaıyndaýy Par­lament Senatynyń maqul­daýyn talap etedi. Memlekettik qyzmet­shiler men saıası qaıratkerler bir mezgilde atqara alatyn laýazymdar sany shekteýli bolady.

Reformalar Májiliske de qatys­ty bolmaq, onda depýtat­tar­dyń 70 paıyzy partııalyq tizimder boıynsha proporsıonaldy ókildik boıynsha tikeleı daýys berý arqyly, al 30 paıyzy majorıtarlyq júıe boıynsha saılanatyn bolady. Ortalyq saılaý komıssııasy úlken táýelsizdikke ıe bolady. Parlament kóbirek zańnamalyq ókilettikterge ıe jáne eldiń búkil elektoratynyń únin jetkizýshi bolady.

Saıası partııalar qurý úshin burynǵydaı 20 myń emes, 5 myń múshe jetkilikti bolady. Saılaý qorlaryna qaıyrymdylyqtyń shekti mólsherin engizý jeke tulǵalardyń saılaý barysyna áserin boldyrmaýǵa kómektesedi.

Prezıdent Q.Toqaevtyń aıtýyn­sha, qylmystyq qýdalaý salasy da reformalanyp, azamattardyń quqyqtary keńeıtiledi. Azaptaý jáne qatygezdik jaǵdaılary toly­ǵymen jáne derbes tergeledi. Konstıtýsııalyq sot bolashaqta azamattardyń konstıtýsııalyq qu­qyqtarynyń saqtalýyn qada­ǵalaýǵa tıis, Adam quqyqtary jónin­degi ýákil de oǵan júgine ala­dy. Joǵary Sot Keńesiniń otyrys­tary onlaın rejimde kórsetiletin bo­lady, sýdıalardy irikteý pro­sesi neǵurlym ashyq bolady, al alqabıler sottary keńeıtiledi.

Prezıdent BAQ róliniń ma­ńyz­­dylyǵyn da atap ótti. BAQ bos­tandyǵy men básekelestikti qam­tamasyz etý maqsatynda BAQ týraly zań da reformalanady. Q.Toqaevtyń aıtýynsha, táýelsiz BAQ-syz demokratııalandyrý isin ilgeri jyljytý múmkin emes.

Sońǵy jańalyqtar