– Ult densaýlyǵyn bekemdeý máselesi de óte ózekti. Barlyq jas sanaty arasynda buqaralyq sport túrlerin nasıhattaı berý kerek. Balalar úshin sporttyq ınfraqurylymnyń barynsha qoljetimdi bolýyn qamtamasyz etý kerek. Buqaralyq sportty damytý – pıramıdaǵa aınalýy qajet. Onyń basyna chempıondar shyqsa, onyń negizinde biz saý ári sanaly urpaqty, myqty ultty qalyptastyramyz, – degen Qasym-Jomart Kemeluly buqaralyq sportty damytýǵa arnalǵan keshendi baǵdarlama qabyldaý kerektigin aıtqan bolatyn.
Prezıdenttiń osy tapsyrmasyn oryndaý maqsatynda «Dene shynyqtyrý men buqaralyq sportty damytý jónindegi 2020-2025 jyldarǵa arnalǵan keshendi jospar» ázirlenip, ol Úkimettiń qaýlysymen bekitilgeni málim. Osy josparǵa sáıkes, memleket-jekemenshik áriptestigi aıasynda balalar men jasóspirimderge arnalǵan sport seksııalaryna jan basyna qarjylandyrý júıesi engizildi.
Sport keshenin ashyp, memlekettik sporttyq tapsyrys aıasynda jumys istegisi kelse, arnaıy ashylǵan www.artsport.edu.kz portaly arqyly ótinish beredi. Jergilikti ýákiletti organdar qyzmet kórsetýshiniń talapqa sáıkestigin tekserip, portalǵa engizedi. О́z kezeginde ata-analar da balasyn tegin óner úıirmesi nemese sport seksııasyna jazdyrǵysy kelse, atalǵan portal arqyly ótinish berýine bolady. Portalǵa tirkelip, óz shaǵyn aýdanyndaǵy sport seksııasyn jáne ondaǵy sport túrin ózi tańdap alady. Sodan keıin balanyń týý týraly kýáliginiń kóshirmesi men medısınalyq anyqtamany daıyndap ótkizse bolǵany, balasy sport seksııasyna tegin barady.
Búginde atalǵan baǵytta nátıjeli jumys júrgizilip jatqan aımaqtardyń biri – Shymkent qalasy. Qala ákiminiń orynbasary Muqsut Isahovtyń aıtýynsha, memlekettik sporttyq tapsyrystyń aıasynda jumys isteý úshin 109 kásipkerden ótinim túsken. Talapqa saı kelgen 67 kásipkerdiń ótinimi maquldanǵan. Olar 137 sport kesheninde balalardy sporttyń 16 túri boıynsha jattyqtyryp jatyr. Taǵy 12 ótinim qaralyp jatsa, talapqa saı kelmegen 30 ótinim keri qaıtarylǵan.
– Bıyl 14 myń balaǵa bıýdjetten 2 mıllıard 323 mıllıon teńgeden astam qarajat bólindi. Ata-analardan 15 281 ótinish tússe, sonyń 14 myńymen kelisimshart jasalǵan. Osy baǵyt boıynsha Shymkent respýblıkada birinshi orynda tur. Bul – baǵdarlamanyń artyqshylyǵy ata-analar balasyn qaı seksııaǵa, qaı sport túrine beretinin ózi sheshedi, – deıdi qala ákiminiń orynbasary.
Osyndaı júıemen jumysyn bastaǵan sport keshenderiniń biri – «Anýsh». Bul – memlekettik sporttyq tapsyrystyń aıasynda jan basyna qarjylandyrý júıesi boıynsha jumys isteıtin Shymkenttegi eń úlken sport kesheni. Qarataý aýdany «Nursát» shaǵyn aýdanynda ornalasqan bul keshende sporttyń 5 túri, atap aıtqanda, karate, taekvondo, dzıýdo, boks jáne erkin kúres boıynsha 1 200 bala jattyǵady.
– Qazir adamdar sportpen aınalysý balanyń densaýlyǵyna da, tárbıesine de paıdaly ekenin jaqsy túsinedi. Kúndelikti sportzalǵa keletin jetkinshekter túrli jaman ádetterden aýlaq bolyp, erik-jigeri men tabandylyǵyn shyńdaıdy. Bolashaqta mundaı balalar qıyndyqqa tózimdi, tek qana alǵa umtylatyn azamat bolyp ósedi. Sol sebepti ata-analardyń da, balalardyń da yqylasy kúshti. Bizde olardyń alańsyz ári qaýipsiz jattyǵýyna barlyq jaǵdaı jasalǵan, – deıdi «Anýsh» JShS-niń dırektory Erjan Besterekov.
Balalar tek jekpe-jek túrlerine ǵana emes, ózge sporttarǵa da qyzyǵady. Máselen, Shymkenttegi Basket Kids seriktestigine qarasty 4 sport kesheninde 500 bala basketbolmen, 220 bala voleıbolmen aınalysady. Al «Madeıra Mereı» sport kesheninde 384 jasóspirim júzýmen aınalysyp jatyr.
– Qazir, ásirese úlken qalalarda ata-analar tańerteńnen keshke deıin jumysta bolady da balalar sabaqtan tys ýaqytta qaraýsyz qalady. Olardyń kóbi kompıýterlik oıyndardan bas almaıdy. Bul – densaýlyqqa óte zııan. Bos ýaqytyn tıimdi ótkizbegendikten, ókinishke qaraı, keıbir jasóspirimder teris jolǵa túsip, qylmys jasap ta jatady. Sondyqtan memlekettiń jas jetkinshekterdi sportqa baýlýǵa osylaı nazar aýdaryp otyrǵany óte oryndy, – deıdi greplıngten álem chempıonatynyń qola júldegeri, Shymkent MMA akademııasynyń dırektory ári jattyqtyrýshysy Qanat Sultan.
Áý basta MMA baǵytynda ashylǵan bul sport kesheni ótken jyldan beri memlekettik sporttyq tapsyrys boıynsha da jumys isteýde. Qazir munda sporttyń 5 túrinen 570 bala jattyǵady.
– Bul júıe jattyqtyrýshylarǵa úlken múmkindik usynyp otyr. Máselen, bizdiń sport kesheninde búkil álemdik boks serııasy (WSB) boıynsha álem chempıony, kásibı boksshy Oljas Baınııazov, grek-rım kúresinen halyqaralyq dárejedegi sport sheberi Ashat Jańbyrov pen karateden qara belbeý ıegeri, álem chempıonatynyń kúmis júldegeri Nazerke Isabek syndy belgili sportshylar balalardy jattyqtyrýmen aınalysady. Olar bir jaǵynan shákirt tárbıelep, el sportyn damytýǵa úles qossa, ekinshi jaǵynan qosymsha tabys tabý múmkindigine ıe bolyp otyr, –- deıdi Qanat Sultan.
Iá, jastaıynan osyndaı myqty jattyqtyrýshylardan tálim alǵan jetkinshekter tek shymyr bolyp qana qoımaı, olardyń arasynan bolashaq chempıondar da sýyrylyp shyǵarynan úmitimiz zor.
Jalpy, kásipkerler memlekettik sporttyq tapsyrystyń aıasynda jan basyna qarjylandyrý júıesi boıynsha jumys isteýdiń tıimdi ekenin túsinip, osy baǵytqa bet burýda. Máselen, Shymkenttegi Abaı dańǵylynyń boıynda ornalasqan burynǵy «Yrys» toıhanasy sport kesheni bolyp qaıta jasaqtalǵan. Al «Turan GHA» jáne «Otyrar» sport klýby» kompanııalary jańa, úlken ári zamanaýı sport keshenderin salyp jatyr.
Iá, buqaralyq sport – ult saýlyǵynyń kepili. Shymkentte 14 myń balanyń sportpen shuǵyldanyp jatqanyn tek quptaý kerek. Biraq halqynyń demografııalyq ósimi joǵary shahar úshin munyń ózi az sııaqty. Sebebi qazir Shymkenttegi 204 mektepte 250 myńǵa jýyq oqýshy bilim alýda. Prezıdenttiń respýblıka boıynsha 4,5 mıllıon bala sport seksııalary jáne óner úıirmelerimen qamtylýy tıis degen tapsyrmasy oryndalýy úshin kórsetkishter eselep artýy kerek. Tek Almaty oblysyndaǵydaı jaǵdaı ózge aımaqtarda da qaıtalanyp, memlekettik sporttyq tapsyrystyń aıasynda jan basyna qarjylandyrý júıesi toqtap qalmasa degen tilek bar.
Aıdar QULJANOV,
jýrnalıst
ShYMKENT
