Kollajdy jasaǵan Amangeldi Qııas, «EQ»
Mamandar mıgrasııasy qarqyndy
Dúnıejúzi pandemııany jeńýge shaq qalǵanda baýyrlas elder arasyndaǵy qarýly qaqtyǵys jahandyq ekonomıkany san soqtyryp, jyǵylǵanǵa judyryq bolǵandaı. Demek jahandyq geosaıası prosester álemniń qanshalyqty kúrdeli ári názik ekenin baıqatyp otyr. Qarsha boraǵan sanksııalar janjaldasýshy memleketterde eńbek mıgrasııasynyń oryn alýyna túrtki boldy. Bul ásirese IT-salasyna qatysty. Jasyratyny joq, TMD aýmaǵynda sıfrly tehnologııalar naryǵynda jumys isteıtin kompanııalar men mamandar jetkilikti. IDC kompanııasynyń TMD-daǵy óńirlik dırektory Andreı Beklemıshevtiń pikirine súıensek, byltyr Reseıde aqparattyq-kommýnıkasııalyq tehnologııalar naryǵyndaǵy aqsha aınalymy 52 mlrd dollarǵa jetse, Ýkraınada onyń kórsetkishi 6 mlrd dollarǵa jaqyn. Soǵys jaǵdaıy bul tabys kózin quldyratyp qana qoımaı, kórshiles Belarýs eli men Polsha, Chehııadaǵy IT-salasyna keri áserin tıgizedi.
«Bizdiń sarapshylarymyzdyń málimetine sáıkes, Ýkraınada 14 myńdaı baǵdarlama ázirleýshileri bolǵan. Qazir olardyń keıbirin evakýasııalap, atalǵan mamandar qonystaryn aýystyryp jatyr. Belarýs elinde de basqa elderge kóship jatqan IT-salasynyń ókili kóp. Aıtalyq, keıbiri Eýropany tańdasa, Ortalyq Azııa, onyń ishinde Qazaqstan, Qyrǵyzstan jáne О́zbekstanǵa qonys aýdaryp jatqandar da az emes. Bul mıgrasııa naryqqa qajetti ónimderdiń kesh jetkizilýine áser etýi múmkin. Tutastaı alǵanda, qyzmettik lokasııany aýystyrý úrdisi jahandyq naryq úshin jaǵymdy ne jaǵymsyz bolatyny da ázirge belgisiz», dedi A.Beklemıshev.
IT-salasynyń sarapshysy Azıza Shýjeevanyń aıtýynsha, Reseı men Ýkraınanyń AKT mamandary ýaqytsha qonys retinde otandyq ınternet keńistiginde talqylanǵandaı Qazaqstanǵa emes, kóp jaǵdaıda Armenııa men Qyrǵyzstanǵa basymdyq beredi.
«Keıingi aptalarda áleýmettik jelilerde ýkraındyq jáne reseılik mamandardyń elimizge qonys aýdarýyna baılanysty áńgime kóp talqylana bastady. Muny qoldaıtyndar da, kerisinshe kelispeıtinder de bar. Desek te, bir qyzyǵy, Reseı men Ýkraınadaǵy IT-kompanııalar qyzmettik mekendi aýystyrý boıynsha tańdaýy Armenııa men Qyrǵyzstanǵa túsip jatyr. Nege deseńiz, atalǵan elderde salyq júıesi kásip júrgizýge qolaıly. Olarda sheteldik rezıdentterge 20%-dyq salyq salý tártibi qoldanylmaıdy. Buǵan qosa tirkeý rásimi de ońtaılandyrylyp, valıýtalyq qadaǵalaý júrgizilmeıdi. Sol sekildi Reseıdegi amerıkalyq kompanııalardyń Túrkııaǵa kóship jatqany týraly aqparattar taraı bastady. Túrkııalyq áriptesterimizben sóıleskende, olar óz IT-naryqtaryn damytý úshin mamandardy tartýǵa daıyn ekenderin jetkizdi», dedi A.Shýjeeva.
«Sber» jobasy qajetsiz ekenin kórsetti
Documentolog kompanııasynyń bas dırektory Baıjan Qanafın aıtqandaı, Qazaqstanda joǵary tehnologııalar salasynda bilikti mamandardy tabý qıyn. Sol sebepti jumys ónimdiligin arttyrý úshin kórshiles elderden eńbek resýrsyn tartý qalypty úrdis.
«О́z basym atalǵan máselege kásibı turǵydan qaraımyn. Bul mamandardyń izimen keıin Reseıdiń bıligi de kelip, elimizdi jaýlap alady degendeı pikirler de aıtyldy. Alaıda bul aqylǵa qonbaıtyn jáne qısynsyz pikir dep sanaımyn. Sebebi qonys aýdarýshylardyń basym bóligi jergilikti bıliktiń saıasatymen kelispeı, elderin tastaýǵa májbúr. Mundaı qadamǵa olar toıyp sekirgendikten baryp otyrmaǵanyna senimdimin. Ekinshi másele, elimizge kelýge nıetti kompanııalarǵa artyq preferensııalar berilip qoımaı, ádil básekelestik saqtalsa ıgi. Osyndaı syn sátte el Úkimeti ishki máselelerge, ózimizdiń salamyzdy damytýǵa mán berse eken deımin. Atap aıtqanda, memlekettiń ekonomıkadaǵy úlesin shyn máninde azaıtatyn kez jetti. Sybaılas jemqorlyqty aýyzdyqtap, tıisti sheshimderdi qabyldaýda ashyqtyq qajet. Sondyqtan basqa jaqta órbip jatqan máselelerden góri ózimizdiń ishki ahýalymyzdy jaqsartýǵa kóńil bólgen tıimdirek bolar. Bir jaǵynan, kórshiles eldegi jaǵdaı Úkimetke «Sbermen» aradaǵy kelisimdi qaıta qarastyrýǵa yqpal etkendeı. Meniń oıymsha, bul joba elimizge qajet emes jáne odan bas tartý kerek», dedi B.Qanafın.
Internetsiz qalýymyz múmkin be?
«Transtelekom» kompanııasynyń Strategııalyq josparlaý jáne taldaý baǵytynyń bólim meńgerýshisi Mırhat Serikbaevtyń sózine sensek, Reseıge salynǵan sanksııalardyń salqyny janama túrde elimizge de tııýi ǵajap emes. О́ıtkeni «Transtelekom» baılanys qyzmetin usynatyn operator retinde negizgi trafıkti Reseıden satyp alady. Bul shamamen 320 gıgabıt sekýndty quraıdy. Ary qaraı bul trafık tranzıt arqyly Ortalyq Azııa elderi men Qytaıǵa taralady. Qazir ınternet-trafıginiń álemdik taratýshysy LINX (London Internet Exchange) reseılik «Megafon» men «Rostelekom» provaıderlerin telekommýnıkasııa qyzmetinen ajyratyp tastaǵan. Ulttyq baılanys operatory osynyń kesirinen qajetti baılanys sıgnalynan aıyrylyp qalamyz ba dep alańdaýly.
«Mundaı sátte elimizdiń quzyrly organy qandaı jumysty qolǵa aldy degenge kelsek, Sıfrly damý mınıstrligi qoldaýdyń ornyna, kerisinshe aıyppuldyń somasyn on esege kóterip jiberdi. Ekinshiden, telekommýnıkasııa qyzmeti men IT-naryǵyna arnalǵan qural-jabdyqty biz EAEO-dan tys dollar jáne eýro valıýtasymen satyp alatynymyzdy aıtqym keledi. Sol sebepti bul da tabysymyzǵa áser etip, abonentterge usynylatyn qyzmettiń tarıfin qaıta qarastyrýǵa týra keletin shyǵar. Sondyqtan mınıstrlik ókilderi kabınetterinde qur otyrmaı, tez arada Qytaı elimen qajetti qondyrǵylardy satyp alýǵa baılanysty halyqaralyq kelisimshartqa otyryp, esep aıyrysýdy ıýan-teńge valıýtasymen júrgizgeni abzal», dedi M.Serikbaev.
Bıznes júrgizýge qolaısyz óńir
Qazaqstannyń ınternet qaýymdastyǵynyń prezıdenti Shavhat Sobırovtyń aıtýynsha, reseılik kompanııalardyń qaptaýyna alańdamaq túgili armandaýdyń qajeti shamaly. Uıym basshysy elimizde IT-bıznesti júrgizý ońaıǵa soqpaıtynyn aıtady. Oǵan jetildirilmegen zańnama men tym artyq shekteýler mursat bermeıdi.
«Qazaqstan kez kelgen kásipti júrgizý boıynsha qolaıly óńir degen jańsaq pikirden arylý qajet. Keıingi ýaqytta Máskeý, Omby, Sankt-Peterbýrg jáne Novosibirdegi IT-kompanııalarmen kóp pikir almastym. Túsinesiz be, elimizdiń zańnamasy tym bıýrokratııalanǵan. Pandemııa bastalǵaly beri sheneýnikterge tıisti zańdardy qabyldaýda ońtaıly sheshimder qarastyrýdy usynǵan edik. Jumys toptarynyń otyrysynda da birneshe ret aıttyq. Nátıjesi – nól. Onyń ústine qańtar qasiretinde ınternettiń qalaı óshirilgenin jaqsy bilesizder. Bul memlekettik tóńkerispen para-par. Ony eshkim aıtyp jatqan joq. Nege? Internet jáne tutastaı sıfrly ınfraqurylym tek qana áleýmettik jelilerden turmaıdy. Bul telemetrııa, aýrýhanalar jáne basqa da mańyzdy qyzmettermen tyǵyz baılanysty túrli derekter qory. Onda myńdaǵan adam jumys isteıdi. Shyn máninde, bizge túrli erejeler men aktilerdi qabyldaýdy jeńildetetin tetik qajet dep oılaımyn.
Trafık almasý núktesindegi memlekettik monopolııa jóninde aıtyp kele jatqanymyzǵa biraz boldy. Qashanǵa deıin «Qazaqtelekom» «Bılaınmen» birge trafık almasý núktesin jeke- dara ıemdenedi? Nege ony básekelestik ortaǵa bermeıdi? Búkil álemde trafık almasý núktesi bıznestiń arasynda teń úlestiriledi», dedi Sh.Sobırov.
Túıindeı kelgende Qazaqstannyń IT qaýymdastyǵy qazirgi salyq júıesi jaǵdaıynda elimizge sheteldik kompanııalardyń keletinine kúmánmen qarap otyr.
