Qurylymdyq reformalarǵa degen adaldyqty quptaý kerek

Qalaı bolǵanda da bul pikir jeke kózqarasym ekeni ras. Sebebi maǵan EYDU maman­dan­dyrylǵan dırektorattarynan esh­qandaı naqty usynys túsken joq. Sonymen qatar Joldaý arqaý etken birqatar máselege qatysty kóp nár­seni aıta almaımyn. Sebebi munda eko­nomıkalyq refor­ma­larǵa emes, saıası reformalar­dyń tujyrymdamalyq baǵ­darlamasyna nazar aýdarǵan lázim.

Joldaýda aıtylǵan kóptegen saıa­sı reforma EYDU saraptamasy­nan tysqary tur. Memlekettik bas­qarý máseleleri boıynsha aýqym­dy jumys atqarǵanymyzǵa qaramas­tan bizdiń múshelerimizdiń arasyn­da saılaý júıelerine, atqarýshy jáne zań shyǵarýshy bılik arasyn­daǵy tepe-teńdikke jáne ózge baǵyttar­ǵa qatysty aıtarlyqtaı aıyrmashy­lyq­ bar. Eń bastysy, tosyn saıası refor­malar arqyly ár el óz jolyn tabýy kerek.

Bir anyǵy, Qazaqstannyń osy jyl­ǵy basty qujatynda ekonomıkalyq reformalar, memlekettik basqarý bo­ıyn­sha EYDU jumysymen ún­desetin birneshe mańyzdy taqyryp qam­tylǵan. Qasym-Jomart Toqaev­tyń baıandamasyndaǵy eń mańyz­dy joldar – «azamattardyń ál-aýqa­ty­nyń artýy shynaıy básekeles­tik jaǵ­daıynda ǵana múmkin bolady» degen málimdemede kórinis tapqan. Bul – ekonomıkaǵa da, saıasatqa da or­taq shyndyq ári dáleldeýdi qajet etpeıtin aksıoma. Memleket basshy­synyń adal jáne ashyq báseke­les­tikke, ekonomıkada da, saıasatta da jasandy monopolııalardy joıýǵa basa nazar aýdar­ǵany kóńil qýantady. Bul EYDU-nyń Qazaqstanmen kvazımemlekettik kásiporyndar men ishinara memleket qatysatyn mekemelerdi reformalaý, naryqqa shyǵý jáne básekelestik úshin qolaıly jaǵdaılar jasaý jónindegi taıaýdaǵy jáne aǵymdaǵy jumysyna sáıkes keledi.

Prezıdenttiń bıýrokratııany joıý­ǵa, aımaqtyq bıliktiń ókilet­tik­terin naqty keńeıtýge basa nazar aýdarýy kóptegen sebep boıynsha maquldaýǵa laıyq. Ortalyqtaǵy «joǵarydan tómen» jáne mıkromenedjment tásilderi Qazaqstan azamattaryna el muqtaj bolyp otyrǵan ósý men damýdy qamtamasyz ete almaıdy.

Sondaı-aq Prezıdent sózindegi qurylymdyq reformalarǵa degen adaldyqty quptaý kerek. Bul – jańa mindetteme emes. Memleket basshysy men Úkimet ne isteý qajettigin burynnan túsinip, kóptegen salada reformalardy ilgeriletý úshin naqty basymdyqtardy aıqyndady. Mindet ádettegideı dáıekti jáne tıimdi iske asyrýdy qamtamasyz etý bolyp otyr.

Budan bólek Reseı men Ýkraına ara­syndaǵy áskerı operasııa nátı­jesinde Qazaqstannyń bastan keshken ekonomıkalyq máselesine jaýap retinde birqatar is-sharanyń qabyl­danýy atap ótildi. Sondaı-aq «ko­mandalyq-ákimshilik» dep atala­tyn sharalardyń shekteýli jáne ýaqyt­sha qoldanylatyndyǵyn atap ótken jón. Máselen, shetel valıýtasyn eks­port­taýǵa shekteý qoıý eger ol uzaq ýaqyt saqtalsa, jaǵdaıy rettel­gen qaty­sýshylar úshin naryqtyq aýy­t­qýlarǵa jáne ekonomıkalyq renta­nyń paıda bolýyna ákelýi múmkin.

Joldaýda aıtylǵan reforma­lar­dyń aıasy keń. Olardy júıeli túrde júzege asyrý úshin ýaqyt qajet. Kóp­tegen bastama EYDU-nyń «úzdik ómir úshin – úzdik saıasat» mıs­sı­ıasyna sáıkes keledi. Biz Qazaq­stan­men osy baǵytta jumys isteýge nıettimiz.

Ýılıam TOMSON,

Jahandyq qatynastar Bas hatshylyǵy Eýrazııalyq bólimshesiniń basshysy (Fransııa)