Bul jóninde oraldyq Saltanat Saǵynǵalıeva habarlady. Osy aýylda týyp-ósken, muǵalimdik eńbek jolyn osy jerden bastaǵan ol oqıǵaǵa jany kúıip, shaǵyn aýyldyń máselesine osy kezge deıin kóńil bólmeı otyrǵan aýdan basshylyǵyna úlken ókpesin aıtqan.
«Qabyrǵasy sonaý 1988 jyly qalanyp, sodan beri bir kúrdeli jóndeý kórmegen mekteptiń qalaı qulamaı turǵanyna tańym bar. Alǵashqyda ot jaǵyp, kúlimsi ıis pen ystyń ortasynda talaı sabaq oqyǵan kezderim esime túsedi. Bertin kele kógildir otynnyń qyzyǵyn kóre bastady. Mektep ákimshiligi oqýshylardyń bilim alýyna barynsha jaǵdaı jasap, óz jyrtyǵyn ózderi jamap álek. Aýyl bop jańa korpýsty da ózderi jalǵap salyp aldy. Aýdan tarapy kómek qolyn sozbady. «Sen tımeseń, men tımen» bop aıadaı ǵana aýylǵa atqaminerlerdiń bireýiniń de jany ashymady. Qazirgi jaǵdaıy óte múshkil. 2022 jyldyń 28 naýryzynda qyrdan kelgen qyzyl sý mekteptiń jalǵanǵan bóligin túgeldeı derlik jalmap ketti. Kitaptar men qujattar sýǵa ketti. Ustazdar men aýyl halqy sharasyz kúıde. Qoskól aýyldyq okrýgi ákimi men aýdandyq bilim bóliminiń basshysy qoldarynda bir kúregi joq, ne alyp kelgen tehnıkasy joq, kelip qur sózben jubatqandaı keıip tanytyp ketip qaldy. Aýyl azamattary óz tehnıkalaryn jumyldyrdy. Traktormen qum tósep, qyzmetkerler birese sý, birese kitap pen qujat tasyp sharshady. Kelgen atqaminerler «osy mektepti jappaı otyrǵanymyzǵa rahmet aıtyńdar» degendeı sózben túırep, qorqytqandaı boldy. Halyqtyń osy jerde shoǵyrlanyp, tútinin tútetip otyrǵandaǵy sebebi – balalarynyń bilim alatyn mektebi ǵana. Mektep jabylsa, aýyl da údere kóshpek...»
Shynynda da shaǵyn aýyldardy ustap turǵan mektep ekeni, mektep jabylsa, aýyl joıylatyny týraly talaı aıtylyp júr. Biz dereý aýdan basshylyǵyna habarlasyp, máseleniń mán-jaıyn bildik.
Shalǵyn aýyly – burynǵy Qoskól keńsharynyń bólimshesi. Aýdan ortalyǵy Qaratóbe kentinen tikeleı dala jolymen júrgende 120 shaqyrymdaı bolsa, qazirgideı laısańda Jympıty kenti arqyly aınalyp qana bara alasyz. Ol – 200 shaqyrymdyq jol. Sonyń ózinde Aqtóbe-Samara kúre jolynan Shalǵynǵa deıin baratyn 12 shaqyrym dala joly kólikti de, jolaýshyny da ábden synaıdy. Qaratóbe aýdandyq bilim bóliminiń basshysy Berikjan Ǵarapshıev oqys habardy estigen boıda tańerteń jolǵa shyǵyp, Shalǵyn aýylyna tús aýa áreń jetkenin aıtady. Ásirese sońǵy 12 shaqyrym kólikti 3 saǵat tusaǵan.
– Shalǵyn aýylynda 38 úı bar, onyń 8-i – sharýa qojalyǵy. Sońǵy on jyl boıyna oqýshy sanyn 41-42-ge áreń jetkizip, negizgi mektep mártebesin saqtap kelemiz. Aýylda ósim bolmaǵanymen, kóshý de joq. Turǵyndar mekteptiń saqtalǵanyn qalap otyr. Bıyl aýylda 8 otbasy patronattyqqa bala tárbıelep alýǵa ótinish berdi, – deıdi Berikjan Ǵarapshauly.
Aýdandyq bilim bóliminiń basshysy aıtqandaı, aýyldaǵy bilim oshaǵy áý basta 1964 jyly bastaýysh mektep bolyp ashylǵan eken. 1988 jyly ortalaý mektepke aınalyp, negizgi ǵımaraty salynǵan. Ol ǵımarat tarlyq etken soń, 2007 jyly aýyl azamattary ózderi bas qosyp, shıki kirpishten, saman tastan 4-5 bólmeni jalǵap qosqan. 2015 jyly mektep ǵımaraty tabıǵı gazǵa qosylǵan. Mine, qar sýynan búlingen de osynaý irgetasy alasa, jergilikti qurylys materıaldarynan salynǵan qosymsha ǵımarat eken.
– Jalpy, Shalǵyn aýyly – Shıli degen ózenniń jaǵasynda, biraq shaǵylda ornalasqan, jeri qumdy óńir. Sý keletin reti joq. Mektep aınalasy da ýaqytynda qardan tazartylǵan. Jylda aýyl irgesinde shaǵyldan erigen sý saılarǵa aǵyp baryp, ózenge quıylatyn. Bıyl, naýryzdyń 28-i kúni tańda jerdegi toń erip úlgermeı, qar sýy tereń jolmen aǵyp kelip, aýylǵa kirip ketken. Sol kúni tańda bir qojalyqtyń traktory osy jerden ótip, sý aǵyp jatqan arnanyń bir shetin buzyp jibergen eken. Sol ýaqytta sý lap qoıyp, mektep ǵımaratyna kirgen. Ǵımarattyń syrtqy korpýsy aman. Biraq ishki qabyrǵalary qulap qaldy. Aıtpaqshy, 30 naýryz kúni kún raıy jylynyp, kúrt erigende aýylǵa taǵy sý keldi. Bul jaǵdaı aýdandyq tótenshe jaǵdaı mekemesine habarlanyp, tirkeldi. Bul joly mektepke sý jibermeı, aman alyp qaldy, – deıdi Berikjan Ǵarapshauly.
Tabıǵattyń tosyn qubylysynan Shalǵyn negizgi mektebiniń 4 synyby oqıtyn qosymsha ǵımaraty búlingen. Biraq negizgi ǵımaraty saý. Mektepte 31 naýryzda tórtinshi toqsannyń sabaǵy bastalmady. О́ıtkeni mektep aınalasyndaǵy sý men balshyq tazartylyp jatyr. «Bul kúnniń sabaǵy senbi kúnine aýystyryldy» dep habarlady aýdandyq bilim bóliminiń basshysy.
Endi Shalǵyn mektebiniń bolashaǵy qalaı bolmaq? Mektep jabylyp, turǵyndar amalsyz jan-jaqqa kóship ketpeı me? Kópshiliktiń kókeıindegi saýal – osy.
«Biz aýyl mektebine kúrdeli jóndeý júrgizý úshin 2020 jyly tehnıkalyq saraptamaǵa tapsyrys bergen edik. Biraq sarapshylar «bul ǵımarat kúrdeli jóndeýge jatpaıdy» degen jaýap qaıtardy. Sondyqtan aýdandyq ákimdik pen oblystyq bilim basqarmasy bul aýylǵa 2023 jyly modýldik mektep salýdy josparlap otyr». Bul – Qaratóbe aýdandyq bilim bólimi basshysynyń jaýaby.
Aıta keteıik, óńirde ǵımaraty apattyq jaǵdaıǵa túsip, oqýshylary qosymsha ǵımarattarda bilim alýǵa májbúr bolyp otyrǵan mektepter az emes. Solardyń biri – Aqjaıyq aýdany Almaly aýyldyq okrýgine qarasty Atameken aýylyndaǵy Mahambet О́temisuly atyndaǵy orta mektep týraly buryn da jazǵan edik. Qazir mektep oqýshylary aýyldyq ákimdik, kitaphana, balabaqsha ǵımarattaryna bólinip oqyp júr. Jospar boıynsha bul aýylǵa da modýldik mektep ǵımaraty salynýǵa tıis. Biraq qurylys qashan bastalary áli belgisiz.
Batys Qazaqstan oblysy
