Eńbek degen baılyq bar, erinbegen jetedi

Kóp aıtylyp júrgen myna bir másele týraly az-kem sóz qozǵa­sam deımin. Ol – halyqtyń saýat­tylyǵy jaıyndaǵy áńgime. Bizdiń kásipodaqtardyń deni negizinen jurttan aqsha jınaýmen isi bitetin sııaqty bolyp kórinedi. Olardyń jetekshileri, máselen, eshýaqytta kásiporyn, mekeme basshysyna qarsy shyqpaıtyny taǵy aıan. Basshyǵa baǵynyshty adam qalaı batyl sóıleıdi, kimniń múddesin qorǵaıdy deısiń. Bul arada men kásipodaq jetekshileriniń isine jańashyl rýh kerek ekenin basa aıta otyryp, jalpy osydan týyndaıtyn eńbek daýlaryna qatysty áńgimeni qozǵaýǵa májbúrmin. Mysaly, qazir mundaı jaısyz faktilerdi elimizdiń qaı óńirinen bolsyn kezdestirerińiz haq. Kisi ju­mys­qa alynýyn alynady-aý, biraq sońynan sol taǵdyrlardyń óz jumystaryna laıyqty qarjyǵa qol jetkize almaı zar eńirep, ár esikti bir syǵalap júrgenin kóremiz. Mundaı soraqylyq, ásirese, jastardyń eńbekke degen qulshynysyn álsiretedi, keı jaǵdaıda jumystan bosap qalyp jatady. Solardyń ishinen dıplommen jumyssyz júrgen mamandardy da jıi kezdestiresiz. Qoǵamdaǵy mundaı qyrsyzdyq beleń almas úshin aldaǵy ýaqytta ne isteý kerek degen suraq týady. Kásiporyn-kompanııalar, mekemeler men uıymdar bos oryndar týraly quzyrly oryndarǵa aqparat bermeıdi, al munyń sońy qoldan jasal­ǵan sendeliske ulasa ma dep tujyrasyń. Aıta berseń, óńirden bul má­se­lege oraı nebir oılar týyndaı beredi. Elbasynyń qoǵamdy eńbekpen qamtý baǵytyndaǵy jıyrma naqty tapsyrmasy sol jaǵdaılardy kóptiń talqysyna sala otyryp, ortaq sheshim qabyldaýǵa ıtermeleıdi. Jumystyń úlken-kishisi bolmaıtyny sııaqty aımaqtaǵy qaı nárseniń de ózegi eńbekpen kórkeıeri sózsiz. Sonyń arasynan azdy-kópti biz jastardy eńbekpen qamtý, olardyń quqyqtyq saýattylyǵyna qatysty birer oıdy ortaǵa salyp kórdik. О́ziniń adal eńbegine nápaqasyn ózge bir pysyqaılar joldan jymqyryp ketpeý úshin quqyqtyq saýattylyq qaı jastaǵylarǵa da qajet dep esepteımiz. Kórshiles Qytaıda balalarǵa 1-synyptan bastap «saıasat», «quqyqtaný» sabaqtary ótetinin estigende, tań-tamasha qaldym. Tıtimdeı sábıge ol nege kerek dep oılaýyńyz múmkin ǵoı. Biraq onyń ar jaǵynda keleshektiń qamy jatqanyn, ózińdi óziń qorǵaı bilý sııaqty másele turǵanyn birimiz bilsek, birimizge áli qyzyq. Ekinshi bir jaǵynan Prezı­denttiń eńbek týraly paıymdary úlken-kishiniń báriniń ditte­gen oıynan shyqqan másele. «Men ne bitirdim, ne istedim?» dep kádim­gideı alańdaǵan egde kisilerdiń degbirsizdengen kúıin kórgende, erekshe tolqyp ketedi ekensiń. Olar qıyndyqty da, joqshylyq pen jalqaýlyqty da bár-bárin tek eńbek maıdany jeńerin tilge tıek etkende, ata-babalarymyzdyń keıingi ósıet etip qaldyrǵan adal tirlik haqyndaǵy asyl muralary sanany taǵy da otty sáýlemen toltyrady. Ekinshi jáne úshinshi dárejeli «Eńbek Dańqy» ordeniniń ıegeri, KSRO Memlekettik syılyǵynyń laýreaty, sharýa qojalyǵynyń jetekshisi Juma Qusaıynovtyń baspasóz betindegi: «Naryn topyraǵynda týyp-óstik, ǵumyrymyzdyń sanaly bólshegi de osynda ótip keledi. Kezinde «Zabýryn» keńsharynyń №1 fermasynda aǵa shopan bolyp eńbek ettim. «Mal ósirseń qoı ósir, tabysy onyń kól-kósir» demekshi, ondaǵan jyldar boıyna qoı sharýashylyǵymen shuǵyldanyp, qıyndyqtardy jeńip, biraz jetistikterge de qol jetkizdim, eńbegimniń jemisin kórdim. Tutastaı alǵandaǵy sharýashylyqtyń, qala berdi aýdannyń tabysyna ózindik úlesimdi qostym», dep bastalatyn aqsaqaldyq tebirenisin oqyǵanda, munyń óskeleń urpaq úshin taýsylmas ǵıbrat ekenine kózim jetti. Bireýdiń ala jibin attap kórmegen, eshqashan jeńil paıda tabýdy izdeme­gen, ómir boıy qarapaıym eńbek etip, baqytyn qarapaıym eńbekten tapqan osyndaı jandardy búgingi kúnniń basty qaharmany tutý ıdeıasyn munan keıin de jalǵastyra bergen jón. Elbasy eń ózekti másele, túpki maqsat – qoǵamymyzdyń erteńi bolar búgingi urpaqty osy sátten bas­tap eńbek etýge jumyldyrý, onyń áleýmettik te saıası mániniń zor eken­digin uǵyndyrý bolyp tabylatynyna toqtalǵan bolatyn. Oǵan qosa, Memleket basshysy tutastaı qoǵam bolyp órkenıet kóshine ilesý úshin eń aldymen boıkúıezdikten, basqa da jat qylyqtardan, masyldyqtan qutylýymyz basty shart ekenin qadap turyp jetkizdi. Sondaı-aq, táýelsizdik jyldarynda Qazaqstanda áleýmettik zańnamalardyń aýqymdy arqaýy quryldy desek, mundaı mańyzdy salalar qataryna Elbasy sportty qosqan bolatyn. Atyraý oblysy Týrızm, dene­shynyqtyrý jáne sport bas­qar­masy buqaralyq sportty damytýǵa, salamatty ómir saltyn qalyptastyrýǵa barynsha moıyn buryp, bul maqsatta kóptegen ıgi isterdiń uıytqysy bolyp júr. Halyqtyń barlyq toptaryn sportqa tartýǵa qol jetkizý – ómir talabyna aınalyp otyrǵan basym baǵyttyń biri. Sońǵy bir-eki jyl bederinde Atyraýda eskek esý bazasy, Balyqshy, Geolog eldi mekenderinde sporttyq keshender jáne Isataı aýdanynyń Aqqystaý aýylynda, sondaı-aq, Qyzylqoǵa aýdanynyń Mııaly, Saǵyz eldi mekenderinde sporttyq keshender, Atyraý memlekettik ýnıversıtetinde sportzal paıdalanýǵa berilgen. Halyqaralyq talapqa saı ortalyqta júzý basseıniniń iske qosylýy – barsha qalalyqtardyń maqtanysh sezimin týǵyzar oqıǵa. Munda oqýshylardyń sportpen shuǵyldanýyna barlyq jaǵdaılar jasalǵan. Qurmanǵazy jáne Inder aýdan­darynyń ortalyqtaryndaǵy, Aty­raý qalasynyń «Nursaıa» shaǵyn aýda­nyndaǵy sporttyq keshender de halyqtyń ıgiligine jumys isteıtin materıaldyq qundylyqtar bolyp tabylady. Oblystyq deńgeıdegi 10 balalar men jasóspirimder sport mektebi tegin qyzmet kórsetse, kesh­kilik jastardyń sportpen tegin shuǵyldanýy da nazardan tys qalma­ǵan. Úzdikterge kórsetiletin demeý­shiliktiń jyldan-jylǵa arta túsýi kóńil marqaıtady. Joǵary jáne orta bilim berý oshaqtarynda stýdentter men oqýshylardy sportqa tartý maqsatynda ótetin túrli sporttyq sharalardyń mańyzy joǵary. «Deni saýdyń – jany saý» demekshi, den­saýlyǵy myqty urpaq tárbıeleý úshin óńirde munan da basqa qyrýar jumystar atqarylýda. Sońǵy úlgidegi sport keshenderiniń boı kóterýi ynta-jigeri bar adamǵa tirshilik aınasyn jaıyp salyp turǵandaı áser qaldyrady. ... Qaı qalaǵa barsań da qurylysta, basqa da aýyr salalarda eńbek etip júrgen ózge ult ókilderin – ózbekterdi, qyrǵyzdardy, t.b. kóresiń. Kóresiń de, ishteı táýbe deısiń. Qazaqtyń osylaı bóten elde bir úzim nan úshin sendelgenin kórgen joqpyz. Demek, ózgeler Qazaqstanǵa qumartqanǵa qaraǵanda, mundaǵy tirshilik olar úshin jumaqqa bara-bar bolǵandyqtan-aý dep oılaısyń. Álgi jumys izdep kelgenderdiń arasynda jasy da, jasamysy da júredi. Qarty bosqan jurtqa qarap, keń-baıtaq Qazaq eliniń búgingi marqaıǵan kelbetine, halqyn tyǵyryqtan alyp shyqqan Elbasy barlyǵyna myń márte shúkirshilik etesiń. «Eńbek degen baılyq bar, Erinbegen jetetin. Jalqaýlyq degen jebirdi, Jermen jeksen etetin», dep aqyn jyrlaǵandaı, toqsan aýyz sózdiń tobyqtaı túıinin jasasaq, ár qazaqtyń tórinde eńbek áni shyrqalýyn tileý bárimizge ortaq murat. Tirshilik besigi eńbekpen terbelgen qoǵamnyń erteńinen búgingi qol jetken mejeden de asatyn bıiktikti kórgiń keledi. Ashat BEKENOV, Májilis depýtaty.