Jalǵan sóz, shyn sóz – qatar ómir súretin egiz qubylys. Bárin bilý úshin biriniń mańyzynan mánin, biriniń mazmunynan maǵynasyn tanyǵan jón.
Qarsy aldynda turǵan – qara qurdym bólgen qaıqań bıik. Joǵarydan kóriný úshin tómennen bastaý qajet.
Shyńyraý ózine tesilip qaraǵan adamǵa ózi de qadalyp qaraıdy. Tuńǵıyqtyń júzi sýyq. Tereń shuńǵymanyń qushaǵy keń.
Povest – Ábekeńdiki (Ábish Kekilbaı), kınoversııasy – Jánibek Jetirýdiki. Aqıqat qana Qudaıdiki.
Rejısser álemdi operatordyń kózimen kóredi, operator dúnıejaryqty rejısserdiń dúnıetanymyna (ólshemine) syıǵyzady.
Fılmdegi árbir kadr – pań.
Shalqaq. Sán-saltanaty asqan kósh, aıbyny basqan lek. Fotoapparattaı jarq-jurq etken kórinis joq, sahnada estrada emes, opera. Oılandyratyn, tolǵandyratyn janr.
Ár kadr – baıaý. Ýaqıǵalary báseń. Qaharmandary ornyqty, baıypty, sabyrly. Klassıkada asyǵystyq joq. Ol – máńgiliktiń kategorııasy. Búginginiń ýaqyty tar.
Bir sýret – bir kadr.
Jıvopıs.
О́z aldyna shedevr. Áreket – mazmundy, sóz – derekti. О́tkir kózde, qumyǵyp jetken daýysta – ómir. Dybystarda – san alýan tirshiliktiń boıaýy. Qaraketi. Keıde jalpy fon iri planǵa qyzmet etedi. Iri plan óz kezeginde fon keńdigin, tereńdigin, uzaqtyǵyn bildiredi.
Shýdyń da tártibi bar. Dybys daýysty, daýys dybysty qozǵaıdy. Sýdyń kele jatqany tula boıyńdy shymyrlatady. Onyń ózi kıno.
Bylǵary shelektiń túskeni men kóterilgeni – ǵajap. Kıno degenimiz sol. Qudyqtyń aýzyna jetip, keneresimen teńeskende dóńgelek keńistikten aıdyń qıyǵy kórinedi. Bul jeke taldanýy tıis epızod.
Baıaý fılmniń beıneti kóp, sonysymen qundy. Sıýjette jalǵan detektıv azaıǵanda, shyn kıno kóbeıedi.
Ásem kadr – kınonyń aldy. Fabýladan ssenarııdi qıyp alǵanda, sıýjet shyǵady.
Dıspozısııadan – kompozısııa, jeliden – kógen.
Fılmniń mazmuny – qudyqtyń syrtynda emes, ishinde. Shyn arpalys shyńyraýda. Baqtalastyq ta, baqyt ta, baq ta.
Qaraqalpaqstan aýyp kelgen sheberdiń kinási sol – ol talantty. Ertede daryn darynǵa dos, bir-birine jaq edi. Ony shaıtan arbady. Ataǵyn, abyroıyn qyzǵandy. Sodan beri basynan baq taıdy, quty qashty, sorlady.
Shyńyraýǵa qyzyǵyp edi, shyńyraýdy molynan kórdi. Ony shyńyraý jutyp qoıdy, teńizge bet alǵan aǵys jolyndaǵysyn qıratyp, joıyp, qoparyp, ózimen birge aq teńizge ala ketti.
Teńiz alǵanyn bermeıdi, adam alǵanyn berýi tıis eken. Boıyndaǵy qarym-qabilet, qadir-qasıet halyqtiki.
Eńsep kómýsiz qaldy. Qazǵan uly qudyǵy «Eńsep ólgen» atandy.
Bul shyǵarma – támsil. Jańabektiń kıno-támsili: talant – Qudaı bergen qaryz. Ony ótemeı o jaqqa kete almaısyń.
Elge jasaǵan qyzmetińdi kópsinbe, eldiń boıyndaǵy talantty azsynba, deıdi kıno. Bas keıipkerdi somdaýshy akterdiń sheberligi tamsandyrdy. Negizinen, rejısserlik jumys, avtorlyq kózqaras.
Rasynda, bul Jańabektiń, qala berdi, qazaqtyń eń úzdik kınolarynyń biri. Ol top jaryp shyqty. Tek sabyr kerek...
Dıdar AMANTAI
