Tarlanboz

О́tken ǵasyrdyń jetpisinshi jyldary... Almatynyń qaq tó­rin­degi eki teatrdyń ár qoıy­ly­my oqıǵa bolyp ótetin kez... Reformator-Mámbetovtiń «Ana-Jer Anasy», «Qobylandy», «Qozy Kórpesh – Baıan sulýy» el aýzynan túspeı óner alamanynyń dúrkirep turǵan qıqýly shaǵynda men Mádenıet mınıstrligine re­pertýarlyq-redaksııalyq kol­­­legııaǵa qyzmetke keldim. Usy­nys jasaǵan – marqum Safýan Shaı­merdenov aǵamyz. Sha­qyrt­qan – mınıstr Músilim Bazar­baev. «Nurlan, teatr deıtin óz­ge álem. Sen jas adamsyń... О́leńderińdi oqyp turamyn. Du­rys... Mınıstrlikke bir saýatty redaktor kerek. Jumysqa shaqy­raıyn, dep otyrmyn. Qalaı qaraısyń?» dedi barlaı kóz qadap... «Oılanaıyn, aǵaı...» dedim. «Oılanatyn jer emes. Mı­nıs­trl­ik – kelip, qyzmet etetin jer», dedi Safýan aǵamyz myrs etip kúlip. «Úıiń joq eken, úı alasyń, buıyrsa... Músilim Bazarbaev Qonaevqa týra shyǵyp, mádenıet pen óner qaıratkerlerine qaladan qaptatyp úı alǵaly jatyr... Iligip ketersiń... Qysqasy, bul jerge kelgenińe ókinbeısiń... Jazatyn adam qaıda júrse de jazady...», dedi.

Bul – 1972 jyldyń aqpany edi.

Qazirgi Qaldaıaqov kóshesi (ol kezdegi 8 mart kóshesi) men Gogol­ kóshe­siniń qıylysyndaǵy eki qabat­ty shaǵyn qyzyl kúreń úıden shyǵyp kele jatyr em, al­dym­nan qasynda alasa boıly, júrisi shıraq bir jigiti bar Sáken Júnisov aǵamyz kezdese ketti. Amandasyp, jón surasty. Men bolǵan jáıdi aıttym. Ol kisi «Oılanba! Bar da, eńbek kitapshańdy al da, kel!» dedi. Kúle qaljyńdap, arqamnan qaqty: «Pesa jazǵysy keletinniń bári aldyńa keledi... Zyr qaǵyp... Resen­zentiń, mine, myna turǵan aǵań «Ajar men ajaldy» qoıǵan Qadyr Jetpisbaev... Rejısser...» dedi.

Qadyr Jetpisbaevpen tanys­ty­ǵym osylaı boldy.

Sonymen...

Sol jyly kóktemde aqyn, jýrnalıst Nurlan Orazalınniń ómirinde jańa bir kezeń bastaldy. Buryn da eki teatrdyń birde-bir spektaklin jibermeı, keıde eki, keıde úsh qaıtalap kórip júretin ónerdiń osy bir túrine degen ishki yntyzarlyǵym meni teatr álemine qınalmaı enýime sebep boldy.

Shynynda da, men qyzmetke ornalasqan repertýarlyq-redak­sııa­lyq kollegııa dramatýrgter men rejısserlerdiń qoıyn-qol­tyq aralasyp, ııý-qııý áńgime kórigin úrlep jatatyn, ordaly jeri eken. Dramatýrgter pesalaryn ákeledi. Tapsyrady. Men oqyp shyǵyp, qorytyndy pikir jazamyn. Nemese... Pesa tanıtyn, shyǵarmanyń kórkemdik sapasyna baǵa beretin bilikti, bilgir synshylarǵa resenzııaǵa beremin. Olar «jaraıdy», «jaramaıdy» degen qorytyndy sózderin qaǵazǵa túsiredi. Baıqaımyn. Meniń jatpaı-turmaı kollegııa ju­­mysyna jan sala kiriskenim Safýan aǵamyzǵa da, teatr repertýaryn jańa dúnıelermen ja­saq­taý úshin jıi kelip, shap­qy­lap júretin rejısserlerge de unaı bastaǵan tárizdi.

Osy arada júrip, Qadyr Jet­pis­baevpen jaqyndasa tústim. Jam­byldan – Maman Baıserkenov, Qaraǵandydan – Jaqyp Omarov, Semeıden – Esmuhan Obaev, Atyraýdan – Muhtar Qambarov, Shymkentten – Ásker Quldanov, Qyzylordadan – Temir Huseıinov, Torǵaıdan Ersaıyn Tápenov sekildi árqaısysy bir-bir ob­lys­tyq teatrdyń kóshbastar marqasqalary kelip, pesa oqıdy, unaǵandaryn tańdaıdy, jańa repertýardy jasaqtaıdy. Jastar men jasóspirimder teatry­nan – Men Don Ýk pen Vıktor Pusyrmanov, Áýezov teatry­nan Qadyr Jetpisbaev keledi. Keıde Raıymbek Seıtmetov tóbe kórsetedi... Repertýarlyq kol­legııadaǵy shyǵarmashylyq tul­ǵa­lardyń dabyr-dubyry, erkin júristeri ózge bólimderge asa unaı qoımaıdy... Keletin dra­matýrgterimizdiń deni esim­de­ri elge keń tanys ataqty kisi­ler. Áljappar Ábishev, Ábdildá Tá­jibaev, Tahaýı Ahta­nov, Ábdijámil Nurpeıisov, Sadyqbek Adambekov, Qaltaı Muhamed­ja­nov, Sáken Júnisov, Ákim Tarazı, Qalıhan Ysqaqov, Orazbek Body­qov­tar... Eń kishisi – Qalıhan aǵamyz. Kabınetten bastalǵan gý-gý talqylaý keıde irgedegi úl­ken park ishindegi «Juldyzda» jal­­ǵasady... Mınıstrlikten men jáne teatrlar bóliminiń bastyǵy Áshirbek Syǵaı qatysady... Ara-tura teatrlar bóliminiń bas ıns­pektory Qadyr Karımov keledi. Naǵyz kýlýardaǵy qyzý aıtys-tartys... Mınıstrlikke kelemiz... Jolda gý-gý... Kabınette gý-gý... Pesa talqylaý... Bas redaktorymyz – Safýan Shaımerdenov. Kelýshiler áýeli sol kisige kiredi. Sonan soń maǵan jolyǵady. Maqsattary – qolǵa jaqsy pesa túsirý...

Bir kúni Áshirbek dosym ke­lip: «Áı, danyshpanym! Myna­lar mınıstrlikti kóshirip keter... Baıqa! Bular ketedi... Biz qalamyz... Taıaǵy kimge tıetinin umytpa! Grafıkpen qabylda!» dedi... Aıtqany keldi... Meni mı­­nıs­trdiń orynbasary Jek­sem­­bek aǵa Erkimbekov sha­qyr­­dy. «Slýshaı, Nurlan, bul ara – Ja­­zýshylar odaǵy emes, bul ara – mınıstrlik! Memlekettik meke­me! Ústerińnen shaǵym aıtylyp jatyr. Restoranǵa barýdy toqtatý kerek! Rejısserlerdi kóp toıtańdatpaı, qalaǵan pesalaryn alsyn da, qonaq úıge aparyp oqysyn. Tańdasyn. Alsyn. Qaıtsyn!» dedi tártipke sha­qy­ryp...

Men ol kezde jasym 25-26-lar­­daǵy jas­ jigit­pin. Mú­ıiz­­­­deri qaraǵaıdaı aǵa­laryma «qo­ıyńyzdar» deýge dátim de, quqym da jetpeıdi. Áıteýir, shama kelgenshe, tártipke túsirgen boldyq. Jylyna keıde bir, keıde eki ret bolatyn kollegııalardyń tusynda kelip, rejısserlerimiz pesa tań­daı­dy... Sondaı qyzyqty kún­der­diń birinde Oralhan Bó­keı­men kezdesip: «Qaıdasyń, qas­qa qulynymnan!» pesa jasaý­ǵa bolar edi...» dedim. Orekeń ma­ǵan jymııa qarap: «Ras aıtasyń ba?» dedi. Men: «Myqty pesa ja­saýǵa bolady!» dedim oıymdy shegelep.

Arada úsh-tórt aı ótti...

Bir kúni Qadyr ekeýi qol ustasyp kelip tur. Oralhan:

– О́tken jolǵy tapsyrmańdy oryndap, pesany myna Qadyr­dyń qolyna tapsyrdym! – dedi.

– Myqty dúnıe bolady! Ja­saı­myz... – dedi rejısser aǵamyz.

– Myqty dúnıe bolady? Jasaı­myz?

– Iá... Bolady! Jasaımyz! – dedi Qadekeń.

– Bar nárseniń nesin jasaısyń? – dedi Orekeń shamyrqanyp.

– Oralhan, sen renjime! Bul bergeniń – ázirge lıteratýrnyı materıal!

Orekeńniń óńi buzyldy:

– Materıalyń ne? Qolyńdaǵy kórkem shyǵarma ǵoı!..

– Jaraıdy... Sózge jarmaspa!

– Qolyńdaǵy kórkem shyǵarma! – dedi Orekeń sózin nyǵarlap.

Osy­dan jarty ǵasyrdaı bu­ryn bolǵan osy bir áńgime esime túsip, ishteı únsiz jymıdym. Netken taza, tunyq kúnder edi?.. Ekeýi qol ustasyp, kelip, eki bólinip kete jazdap, qaıyra tabysqan sát qaz-qalpy kóz aldymda tur...

Qaıran, Qadekem-aı!

Qaıran, Orekem-aı!

Aqyry meniń redak­tor­ly­ǵym­men «Qulynym meniń» pesasy sahnaǵa joldama aldy. Eki dos birde kelisip, birde kerisip júrip, spektakl, áýeli, kórkemdik ke­ńes­ke, sonan soń mınıstrlikten keletin komıssııaǵa tapsyryldy... Bir emes, eki, úsh ret tapsyryldy. Avtor men rejısser otqa úsh kirip, úsh shyqty. Oralhan ár sózin qyzǵyshtaı qoryp álek. Qadyr spektakldiń tutastyǵy men stılin oılap shyryldaıdy. Pesa avtorynyń ulttyq rýhty qaıtsek saqtap qalamyz, deıtin jan-dármen aıqaıyn arqalaǵan Boztaılaq qasiretin spektakldiń altyn ózegi etý ońaıǵa túspedi. El aýzynda keń jaıylyp ketken «Qulynym» úsh qulap, tórtinshi joly ǵana sahnaǵa jiberildi, de­gen áńgime osy kezde boldy. Spektakldiń úsh súrinýi avtorǵa da, rejısserge de ońaı tımedi. Osyǵan deıin jazǵan dúnıeleri qamshy saldyrmaı, ozyp úırengen Oralhan Bókeı tórtinshi tapsyrylýda ıyǵy salbyrap, zaldyń bir qarańǵy buryshyna tyǵyldy. Jeksembek Erkimbekov keldi. Ortalyq Komıtettiń bólim basshysy Mıhaıl Esenálıev keldi.

Sonymen... Progon bir demmen, jınaqy, sátti ótti... Zal ty­­nysh. Áldenýaq joǵarydan kel­gen aǵamyz Mıhaıl Ivano­vıch Esenálıev ornynan turyp: «Oralhan qaıda? Qadyr kórin­beı­di ǵoı?» dedi. Dedi de aspaı-saspaı qolyn soqty. «Quttyqtaımyn!» dedi salmaqty saltyn saqtap. Teatr ishi gý ete qaldy. Shette tur­ǵan Oralhannyń kózinen tamyp túsken qos tamshyny kórgendeı boldym... Qýanyshtyń... О́nerdiń kóz jasy... О́nerdiń qos tamshy­sy... Qaıran, qudiretti qazaq óne­ri-aı!

Shynynda da, bul sırek bo­la­tyn jaǵdaı. Kınoda Asqar Súleımenovtiń ssenarııimen qo­ıylyp, uzaq jyl polkada jatqan «Qulagerdiń» taǵdyryn eske salar «Qulynymnyń» komıssııa talqysyna tórt ret túsýi kóp suraq týdyrǵany ras. Jańa dúnıe, jaqsy dúnıe! Qazaqtyń taǵdyrynan sýyrtpaqtaı otyryp, qolqańdy qozǵaıtyndaı qasiretti syr aıtý, árıne, aýyr! Ásirese ıdeologııanyń qylburaýyna tús­ken qoǵam úshin mundaı oıdy sah­naǵa alyp shyǵý aýyrdyń aýyry! Oralhan jazdy! Qadyr qoı­dy! Ult taǵdyryna qatysty ashy oılardy tuspaldap aıtyp, oqyrman men kórermen janyn qozǵaý kerek! Betin tyrnap, qanyn shy­ǵarsań, shyǵarmanyń joly kesi­le­di. Keńester Odaǵy deıtin ıdeıaǵa baǵynǵan ımperııanyń aıdy­nyn­da júrip jatqan kóleńkeli, kúngeıli ómirdi kórkem ári shynshyl etip jazý, shama kelse, álem­dik klassıkalyq tartys deń­­ge­ıi­ne kótere jazý – maqsat! Qadyr Jetpisbaev qoıǵan atalǵan spek­takl tórkininde osyndaı kúrdeli tartys bar-tuǵyn. Jo­ıylýǵa bet alǵan ulttyń uly qun­dy­lyq­tary menmundalap turǵan kór­kemdik qýaty men ker­neıi myq­ty dúnıe edi! Arada jarty ǵa­syrdaı ýaqyt ótse de qazirgi TIýZ-diń sahnasynan (Áýezov teatrynyń eski ǵımaraty) sańq etip, kórermen oıyna órt salyp ótetin Boztaılaq rólindegi Tynymbek Pirimjanovtyń otty kózi – jadymda! Jalyndy sózi – qulaǵymda! «Áı, Ardakúreń-aı! Ekeýimizdiń taǵdyrymyz qalaı uqsas edi?! Men qalaǵa syı­madym. Sen ıppodromǵa kón­bediń!..» dep, shamyrqana qoz­ǵalyp, qam­shy­symen etiginiń qonyshyn tartyp qalatyn oıly, maǵynaly mızansena áli kún kóz aldymda turady. Kóńilimnen ketpeıdi. Áýelgide «osy arada bir sózim qysqaryp qaldy», dep ashýlanǵan Orekeńniń birinshi premeradan soń Qadyrdy aıqara qushaqtap, emirene súıgeni, ornynan tik kóterip alǵany esimnen ketpeıdi...

Iá... Shynaıy tvorchestvonyń qýanyshty sátteri eken ǵoı osy­nyń bári...

Týrasyn aıtý kerek. On eki jyl mınıstrlikte redaktor, aǵa redaktor, bas redaktor bolyp qyz­met etken kezeń – men úshin aıryqsha ystyq, teatrdyń jaratylysyn tanyp, dramatýrgııa deıtin janrdyń qyr-syryn ıgergen, óner álemine barynsha tereń boılaýǵa umtylǵan kezeń. Oralhannyń «Qulynym meniń» – meniń redaktorlyq qyzmetimniń ǵana basy emes, dramatýrgııaǵa jańa lep alyp kelgen, jańa, jas býynnyń óner qaqpasyn aıqara ashyp, erkin kirgen kezeńiniń basy edi. Oralhannan soń Dýlattyń «Ápkesi», meniń «Shyraq janǵan túnim», Rollannyń «О́zimdi izdep júrmini», Baqqojanyń «Qosh bol, ertegisi!», Smaǵuldyń «Jańa aı­dyń júzi», Ádilbektiń «Mahab­bat araly», Sultanáliniń «Qyz jıyr­ma­ǵa tolǵanda», t.t. tárizdi jańa dáýir dúnıelerine jalǵasty.

«О́tken ómir – aqqan sý» deıdi bizdiń halyq.

Osy sózdi Saǵat marqum jıi aıtýshy edi.

Ras eken.

Amankeldi Muqanov deıtin teatrtanýdyń jańa kezeńine qyzý aralasyp, ter tógip, eńbek etip júrgen inimizdiń aıtýymen Qadyr Raqymbaıuly Jetpisbaev jaıly estelik jazý barysynda men ótken ǵasyrdyń sońǵy otyz jyly men jańa ǵasyrdyń eleń-alań basyna qaıta oralǵandaı boldym. О́tken aılar men kóshken jyldar saǵym qushaǵynda qalǵan sardalanyń sýretindeı bolyp, tizilip óte bas­tady.

Teatr deıtin tekti álemniń kósh kerýeni! Basy jıyrmasynshy ǵasyrdyń qula tańymen ja­­rysyp ómirge kelgen «Es-Aımaq», «Qoıandynyń» qalyń jur­­tyn aýzyna qaratqan týma talant­­tar­dyń keskin-kelbetteri eles­te­di... Dala teatrynyń Del-Arte­si­men til­des­kendeı boldym. Esime ult teatry­nyń alyptary tústi... Elýinshi... Alpysynshy... Jet­pi­sinshi jyldarǵa jetip, apty­ǵymdy bastym...

Iá... Shanın, Toqpanov, Mám­be­tov­ter­den kósem óner­diń estafetasyn alǵan jańa býyn rejısserleriniń ishin­de Jet­pis­baevtyń orny aıryq­sha edi. Biz biletin sýretker Qadyr­dyń qoıylymdary kórermen janyna nur men shýaq, oı men pa­rasat sebe otyryp, adam balasyna tán qýanysh, qaı­ǵy, qasiret, shat­tyq, mahabbat, zulym­dyq deıtin máńgilik uǵym­dar­dy tanýǵa taldaýǵa, baǵa­laý­­ǵ­a ju­myl­dyratyn kórkem­dik sa­pa­sy joǵary, kerneýi keń kór­kem dúnıeler edi. «Han Kene», «Iýlıı Sezar», «Dos-Bedel dos», «Qyz Jibek», «Qozy Kór­pesh-Baıan sulý», «Odısseıa», «Ajar men ajal», «Qulynym meniń», «О́liara», «Apa, apataı», «Anamnyń aq kóılegi», t.t. se­kildi ult teatrynyń kórkine aı­nalǵan kezeńdik týyndylar óz kezinde kórermeniniń ystyq yqylasyna qalaı bólengeniniń kýási bolǵanbyz.

Men Qadyrmen jaqyn ara­las­­qan jyldarda onyń ózine de, ózgege de qatal talap qoıa bile­tin, teatr ónerine essiz beril­gen shynaıy sýretker, naǵyz shyǵarmashyl tulǵa ekenine kózim san márte jetti. Jaqsy spektakl kórse, ózi qoıǵandaı qýanyp, súreńsiz spektaklge qolyn bir-aq siltep, «sózdi qor etýdiń keregi joq» dep burylyp ketýshi edi. Tipti bolmasa, basyn baýyryna tyǵyp, únsiz qalatyn. Sondaı sátterde maǵan jymyń etip qa­rap Áshirbek marqum: «Qadekeń unaǵan, unamaǵanyn tym qurysa jasyra da almaıdy... О́zgeler sekildi ótirik kólgirsý de kelmeıdi qolynan... Qarashy, túri aıtyp turǵan joq pa?..» dep ishek-silesi qata kúlýshi edi. «Jetpisbaevta mı joq... О́ıtkeni tula boıy júrek pen talant!» deýshi edi Asqar Súleımenov.

Qadyr Jetpisbaev izdenýden jalyqpaıtyn, sahnanyń qyr-syryn sheber ıgergen, óziniń oıy men boıynda baryn qoıylymǵa shashaý shyǵarmaı, tógip-shashpaı, júregimen, janymen órip otyryp salatyn, kórermenin birden jaýlap alatyn sırekter sana­ty­nan edi. Rejısserdiń shabyt pen sheberliktiń bıigine kóte­ril­gen eń bir shańqaıly kezeńi – Respýblıkalyq Uıǵyr teatryn­da bas rejısser bolyp is­te­­gen jyldary boldy... Onyń osy teatr­ sahnasyna shyǵarǵan «Odıs­­seıasy» men «Anamnyń aq kóı­le­gi» spektaklderi teatrtanýshylar men synshylary tarapynan joǵary baǵalanǵany da, M.Lermontov teatrynda qoıǵan «Qozy Kórpesh-Baıan sulý» spek­tak­liniń kórermenniń ystyq yqy­lasyna bólengeni de osy ke­zeńde.

Aıta bersek... О́ziniń órkendi ómiri men tarlanboz taǵdyryn qazaq teatryna ólsheýsiz arnap, «kúndiz – kúlkisin, túnde – uı­qy­syn» sahnanyń sáni men saltanatyna, ýaıymy men qaıǵysyna arnap júrip, ǵumyr keshken ult óneriniń baǵy men soryn júrek tarazysy arqyly ótkize júrip, úlken óner jasaǵan zamandasymyz týraly sóz kóp.

Sańlaq sýretkerdiń ólsheýge kónbeıtin shyǵarmashylyq bolmysy da, otbasylyq ómiri de ózgeshe edi. Záýresh jeńgemizben qol ustasyp qatar júrgen sát-saǵattary, myna jalǵan dúnıeden tym erte ketken uly men qyzynyń qasireti, basyn taýǵa da, tasqa da uryp júrip, úzeńgiles dostaryn joǵaltqany Qadyr ómirinde izsiz qalǵan joq. Oıy, qasireti, ómir jaıly paıym-túıinderi sahna tórinen úzdiksiz sóılep jatty... Ásirese... Uly Abylaıdan mezgilsiz aıyrylǵan tustaǵy zar-qaıǵysyn tilmen aıtyp jetkizý múmkin emes... О́mirdiń usaq-túıek, otbasy-oshaq qasylyq arbaýlary men tusaýlaryna shy­ǵar­mashylyq kúreskerligin baǵyn­dy­ra bermeıtin Qadyrdy óz or­tasy – teatr deıtin syry men jum­baǵy mol álemniń úlken-kishisi aıryqsha jaqsy kóretin. Árip­­testeri men rejısserdiń talan­­tyn baǵalaýshy qalyń jur­ty óner tarlanyn sırek talanty men sýretkerlik bolmys-bitimi úshin, azamattyq ustanymy men ómirdegi esepsiz adaldyǵy úshin syılaıtyn...

Iá... Ýaqyt ótti...

Biz Almatyda qaldyq. Ol árip­tes dosy marqum Jaqyp Oma­rov ıne-jibine deıin túgendep jú­rip, júregin, janyn salyp ashqan Qallekı atyndaǵy drama teatryna ıe bolyp, Astanaǵa kóshti...

Arqanyń aq borany aqyrap, sary aıazy saqyldap turǵan kezeń­niń birinde men Qadekeńdi izdep, Astanaǵa, teatrǵa bardym. Qadyr ózinde eken. Meni kórgendegi qýa­nyshyn aıtyp jetkizý múm­kin emes edi. Shashynyń aǵy molaı­ǵa­nymen, rýhy, minezi berispeı, salǵan jerden shyǵarmashylyq jos­parlaryn aıtty. Jańa-ja­ńa Arqaǵa kelip, kósh-kóligin túgendep, úzeńgi-ba­ýyn bútindep úlgermeı jatqan azamattyń bo­ıynan qaıǵyny jeń­gen óner ıesiniń qaısarlyǵyn kórgende, men de ishteı qýandym. «Jaqyp marqum ózi qurǵan teatry­na túrenin tereńdetip-aq salǵan eken... Otyrsam da, tur­sam da, repetı­sııa jasasam da sań­qyl­da­ǵan úni qulaǵymnan, aqja­rylǵan kúl­kisi kóz aldymnan ketpeıdi. Myna kishkentaı ǵı­ma­rattyń ár bu­ryshynan Ja­qy­bym shyǵa kele­tindeı kórinip turady...» degeni esimde. «Seniń «Qıly zamanyńdy» ala kelip em... Túbi sahnaǵa shyǵaram ba degen úmit. Esińde me, 1987 jyly spektakl shyqqaly tur­ǵan jerinen toqtatylyp edi ǵoı! Átteń! Sol jolǵy eki ke­zeń ún­destigin 1916 jyl men 1986 jyl arasyndaǵy ǵajaıyp baı­lanysty Jámekeńniń túsi etip beretin formam qalaı edi, Nurlan? Esińde me? Seniń qar­sylyǵyńa kónbeı, Qarqara qyr­ǵynyn Jeltoqsan kóteri­li­si­men jalǵaýym sahnadaǵy jańalyq edi ǵoı?! Solaı ǵoı, á?! Sola-a-ı! Biraq SK-daǵylarǵa bireý­ler jetkizgen... Birden toq­­tatty! Uly Muhańnan da, se­niń Qaraqolda atylǵan uly babalaryńnan da shimirikpeı... Birden toqtatty! Jeltoqsan úshin sen gorkomnyń bıýrosyna, Saǵat marqum SK-nyń Bıýrosyna túsip jatqan ekensińder ǵoı... Qaıdan bileıik? О́ziń aıtpaısyń... Keıin, elden estidim... Endi sol sheshimmen qoıaıyn desem... myna teatrda múmkindik joq! Joq! Krýg joq! Kolosnık joq! Avanssena... Jo-oq! Qos portalǵa shyntaǵyń syımaıdy. Joq jerden, túgi joq gorkomnyń kishkentaı májilis zalynan teatr jasaǵan Jaqyp naǵyz er!» dedi jadyraı jymıyp. «Qolda barda altynnyń qadiri joq... Avanssenasynan sy­byr­laǵan daýysyń artqy qa­tar­ǵa estiletin qaıran ákemniń teatry-aı! Qadirin jańa bilip jatyrmyz?!.» dep edi kúrsinip...

Sol joly Qadekeń ekeýmiz ish bosatyp, uzaq áńgimelestik. О́tken-ketkendi aıttyq...

– Sen de... Teatrdan alystap kettiń. Pesa jazýdy qoıdyń? Durys emes. Sahnanyń jaıyn biletin, teatrdyń janyn uǵa­tyn jigitter jazǵany durys! – dep edi qoshtasyp turyp tarlan­boz taǵdyr ıesi. Sol joly Qa­dyr­dyń kózinen bir tarqamas muń men seıilmes saǵynyshty kórgendeı bolyp em. «Almatyǵa sálem aıt. Saǵynyp júrmin. Ondaǵylar shaqyrsa... Baryp, Áýezov teatrynyń sahnasyna bir ǵajap spektakl qoıǵym keledi. Bozdap turyp, eldi, jurtty bozdatyp turyp... Máńgilik ómir týraly! Jazshy! Jazyńdarshy! Men sahnany, zaldy, teatrdyń tórt keregesin qozǵap turyp, bir sumdyq spektakl qoıaıyn! – dep edi.

Iá. Qadyrdyń sahnadaǵy ómi­ri ystyǵy men jalynyn esh­qa­shan báseńsitken emes.

Araǵa ýaqyt salyp talaı sah­na­lyq dúnıeni bozdatyp ómir­ge alyp kelgen óristi ónerdiń metri oıda-joqta el-jurtyn bozdatyp ózi ómirden ótti.

Búgin, mine...

О́mirden ózi ozǵanymen óne­ri, oıy, ult teatrymen qatar ómir súrip, júregi ult ónerimen qatar soǵatyn Qadyr týraly, óki­­nishke qaraı, ótken shaqpen sóı­lep, es­te­lik jazyp otyrmyn.­ Jıyr­ma­­synshy ǵasyr týra­ly, ala­ma­ny qalyń uly dáýir jaıly sóz aıtqan saıyn, teatr deıtin kıeli ónerge qalaı at basyn bursaq, sol teatrdyń ult topyraǵynda tamyryn tereń jaıýy úshin bar sanaly ómiri men sańlaq bolmysyn arnaǵandar sanatynda óristi tulǵa, órkendi óner ıesi, Qazaqstannyń halyq ártisi, talantty rejısser, tarlanboz taǵdyr ıesi Qadyr Raqymbaıuly Jetpisbaevtyń da turary daýsyz...

Ýaqyt alystaǵan saıyn taldaý, taný, saralaý, zertteý, baǵa­laý mádenıeti tereńdeı túser teatr­ deıtin sıqyrly, syrly jum­­baq álemniń aspanynan Qadyr Jet­pis­­baevtyń Máńgilik О́miri de jıi-jıi til qatary haq.

Nurlan ORAZALIN,

aqyn-dramatýrg,

Memlekettik syılyqtyń laýreaty