Bizdiń oıymyzsha, ǵylymı qaýym ókilderi halyqtyń, memlekettiń jáne bıznes qurylymdarynyń suranysyn zerdeleı otyryp, der kezinde basqarý sheshimderin qabyldaýǵa septigin tıgizetin qoldanbaly zertteýlerdi kóbirek júrgizýi kerek.
2021 jyly BǴM Ekonomıka ınstıtýtynyń zertteý toby eldiń osal aımaqtary men eldi mekenderiniń ózekti máselelerin anyqtady. Aıta ketý kerek, óńirlerdegi mańyzdy áleýmettik-ekonomıkalyq máselelerge az jalaqy (30,4%), kúnkóristiń tómendigi (20,9%), damý múmkindikteriniń joqtyǵy (28,4%), jumys oryndarynyń bolmaýy (11,7%) jáne aqsha tabý múmkindiginiń azdyǵy (11,7%), kásiptik bilim alý, qaıta daıarlaý máseleleri (5,5%) jatady. Sondaı-aq turǵyndardyń nesıe máselesi, baspana máselesi, aqsha tapshylyǵy, densaýlyǵy, jylý men aýyz sý máselesi bar.
Biz zertteý barysynda damýǵa kedergi bolatyn mynadaı faktorlardy anyqtadyq: eldi mekenderdiń negizgi ınfraqurylymdyq jáne ekologııalyq problemalary: nashar joldar (21,4%), nashar baılanys, ınternettiń bolmaýy (11,1%), turǵyn úı máseleleri, turmystyq jaǵdaılardyń nasharlyǵy (10,6%), ekologııalyq problemalar, sapaly aýyz sý (5,5%), mektepke deıingi jáne mektep mekemelerindegi oryn tapshylyǵy – 2,4%.
Al kedeıliktiń sebepteri: óndiris oryndary men tıimdi jumys oryndarynyń joqtyǵy (35,4%), shaǵyn bıznestiń nashar damýy (16,5%), aýyldyq jerlerge kólik toraptarynyń alystyǵy, joldar men basqa kommýnıkasııalardyń nashar damýy (11,6%), jaıylymdyq jáne egistik jerlerdiń jetispeýshiligi (10,1%).
Ishki mıgrasııanyń rettelmeýine áser etetin faktorlar: jumys izdeý (41,5%), turmystyq jaılylyq deńgeıiniń tómendigi (gazben jabdyqtaý, ortalyqtandyrylǵan jylýmen qamtý (23,6%) ), qajetti áleýmettik (bilim berý jáne densaýlyq saqtaý mekemeleri) jáne kólik ınfraqurylymynyń bolmaýy (16,2%), qorshaǵan ortanyń nasharlaýy (6,3%), aýyz sýǵa qoljetimdiliktiń tómen deńgeıi (5,2%), tehnogendik ekologııalyq tepe-teńdiktiń saqtalmaýy (3,7%).
Bul problemalar Qazaqstandaǵy eldi mekenderdi (aýyldar men monoqalalardy) áleýmettik-ekonomıkalyq qaıta qurý boıynsha birqatar baǵytty jetildirýdi, qaıta qaraýdyń qajettigin alǵa tartyp tur. Joldaýda aıtylǵan saıası reformalar, sonyń ishinde jańa aımaqtardyń qurylýy, jergilikti ózin ózi basqarý organdarynyń ákimshilik jáne qarjylyq resýrstarynyń ulǵaıýy alys-jaqyn eldi mekenderdiń jergilikti máselelerin sheshýge yqpal etedi dep senemiz. Ásirese Qazaqstannyń aýdandaryn, aýyldaryn ınfraqurylymdyq damytý, jańa turaqty jumys oryndaryn ashý, bilim men medısınalyq qyzmet kórsetý sapasyn arttyrý mańyzdy.
Aısulý MOLDABEKOVA,
BǴM Ǵylym komıteti Ekonomıka ınstıtýtynyń zamanaýı zertteý ádisteri bóliminiń meńgerýshisi
