Kez kelgen álem tilderi sekildi qazaq tiliniń quramynda da basqa tilderden engen sózder barshylyq. Keıingi jyldary qazaqtyń óz sózindeı bolyp ketken kóp sózdiń biri – paıyz. Arabtan engen osy sózdiń anyqtamasyna nazar aýdaraıyq. «Paıyz [ar. ]... Bútin retinde alynǵan ólshemniń júzden bir bóligi, prosent». Paıyz sózi «Orfografııalyq sózdiktiń» betinen de nyq oryn tepken (Almaty, Til bilimi ınstıtýty, 2007, 325-bet).
Sonymen bul sózdiń Keńes dáýirinde keń qoldanylǵan latynnyń prosent sóziniń arab tilinen engen, qazaqylanǵan teń balamasy ekendigi daý týdyrmaıdy. Qazaq topyraǵyna arab tilinen engen sózder orys ne basqa tilderge qaraǵanda birneshe ǵasyr buryn enip, qazaqtyń tabıǵatyna etene jaqyn, sińisti bolyp ketken.
Paıyz sózi Qazaqstan táýelsizdik alǵan jyldardan beri qaraı qoǵamda keń qoldanys tapqandaı edi. Biraq keıingi kezderi BAQ-tarda, qoǵamda osy sózdiń ornyna qaıtadan prosent sóziniń qoldanylýy keń etek alyp bara jatyr. Sondyqtan prosenttiń ornyna ǵasyrlar boıy elimizde tamyryn tereń jaıǵan, qazaqy ortada biraz jyldan beri qoldanylyp kele jatqan paıyz sózin jatsynbaı, jetimsiretpeı qaıtadan keń qoldansaq degen tilegim bar. Bul sóz qazaqy tilge oralymdy da ıkemdi, jeńil aıtylady. Eń bastysy, ol qazaqtyń tól sózindeı jaqyn ári nanymdy estiledi.
Naqypbek SÁDÝAQASTEGI,
zańger-quqyqtanýshy, pýblısıst
NUR-SULTAN
