Kollajdardy jasaǵan Amangeldi Qııas, «EQ»
Atalǵan vedomstvo Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes óńdeý ónerkásibiniń qazirgi jaı-kúıi men damý perspektıvalaryna tereń taldaý júrgizgen. Taldaý barysynda ımportty almastyrý, ishki naryqty daıyn ónimdermen qamtamasyz etý, sondaı-aq shıkizat bazasyn, ınfraqurylymdy jáne qazaqstandyqtardyń kadrlyq quzyretin eskere otyryp, eksporttyq áleýetti arttyrý múmkindikteri zerdelengen.
– Mınıstrlik jelisi boıynsha elimizdiń barlyq ımportyna taldaý júrgizildi. Importtyń jalpy somasy jylyna 38,4 mlrd dollardy quraıtyny anyqtaldy. Elimizge mashına jasaý (16,4 mlrd dollar), hımııa ónerkásibi (3,2 mlrd dollar), qara jáne tústi metallýrgııa (3,1 mlrd dollar), jeńil ónerkásip (2,2 mlrd dollar), sondaı-aq qurylys materıaldary (1,4 mlrd dollar) ónimderi kóp kólemde jetkiziledi, – dedi mınıstr.
Vedomstvo zertteý nátıjelerin jınaqtap, zerdelegen soń ımportty almastyrýdaǵy basymdyqtardy aıqyndapty. Soǵan sáıkes jergilikti ákimdiktermen birlesip, óńdeý ónerkásibiniń 6 baǵyty boıynsha ınvestısııalyq jobalar pýly jasalǵan. Oǵan jalpy somasy 20 trln teńge bolatyn 700-den astam iske asyrylyp jatqan jáne perspektıvalyq óndirister kirdi. Kásiporyndar 131 myń jańa turaqty jumys ornyn ashýdy kózdeıdi.
– Jobalar 4 sanatqa bólingen: bıyl engiziletin, iske asyrylatyn, pysyqtalatyn jáne perspektıvalyq jobalar. Sondaı-aq olar óńirler boıynsha bólinip, asa mańyzdy baǵyttar jeke tizbege engizilgen. Ár óńir men tizimdi tolyq quzyreti bar kýratorlar júrgizedi. Olar jobalardy ilgeriletýge kómektesip, jaýapty bolady. Mysaly, eger qandaı da bir kásiporynda joldyń joqtyǵyna baılanysty problema týyndasa, kýrator qujattardy daıyndap, mınıstrlik pen jergilikti atqarýshy organdardyń basshylyǵyn habardar etýge tıis, – dedi mınıstr Qaıyrbek О́skenbaev.
Kýratorlar qazirdiń ózinde arnaıy oqýdan ótip, baılanys arnalary jasalǵan. Jolǵa qoıylǵan júıe ár jobany derbes súıemeldeýge, problemalaryn jedel sheshýge jáne iske qosýdy jedeldetýge múmkindik beredi. Qazirgi ýaqytta 131 negizgi joba iske asyrylýy tıis dep aıqyndalǵan.
– Elde bolat óndirisin damytý áleýeti zor. Mysaly, 12,5 mln tonna temir keni konsentratyn bolatqa qaıta óńdeý múmkindigi bar. Ol úshin 1 mln tonna bolat shyǵaratyn jańa iri bolat quıý zaýyty qajet. Nátıjesinde, 700 myń tonna armatýrany ımporttaý jáne avtolıst óndirisin jolǵa qoıamyz. Osy oraıda ımportty almastyrý turǵysynan jylyna 1,8 mln tonna ónim óndirýge jáne joǵary sapaly bolat ımportyn 75 paıyzǵa qysqartýǵa múmkindik beretin 4 bolat quıý zaýytyn salý josparlanýda. Olar Pavlodar, Qostanaı jáne Aqtóbe oblystarynda salynady, – dedi mınıstr.
Q.О́skenbaevtyń dereginshe, qýattylyǵy jylyna 1 mln tonna bolatyn jartylaı koks jáne arnaıy koks óndiretin 2 jańa zaýyt iske qosylmaq. Kásiporyndar atalǵan ónimniń 330 mln dollar kólemindegi ımportyn tolyǵymen almastyrmaq. Eki zaýyt ta Qaraǵandy oblysynda boı kóteredi.
– Qara metallýrgııada qosymsha 5 ferroqorytpa zaýytyn salý josparlanýda. Joba sheńberine 3 mlrd dollarǵa 1,1 mln tonna ferroqorytpa shyǵarylady. Jobalar tolyǵymen eksportqa baǵyttalǵan jáne Qytaı zaýyttarynyń jabylýyna baılanysty álemdik ferroqorytpalar naryǵyndaǵy 2,5 mln tonnalyq tapshylyqty jabady. Zaýyttar Pavlodar jáne Qaraǵandy oblystarynyń aýmaǵynda boı kótermek. Tústi metallýrgııada 2025 jylǵa deıin 12 negizgi jobany iske asyrý josparlanyp otyr. Alıýmınıı boıynsha 830 myń tonna otandyq glınozemdi óńdeıtin jańa elektrolız zaýytyn salý kózdelgen. Ol bastapqy alıýmınıı eksportyn 4 ese, ıaǵnı 1,2 mlrd dollarǵa deıin ulǵaıtady. Qosylǵan quny joǵary taýarlardy óndirý sheńberinde alıýmınııden ónim óndirý boıynsha 6 negizgi jobany iske asyrý josparlanýda. Bul eksportty 645 mln dollarǵa deıin ulǵaıtýǵa jol ashady, – dedi vedomstvo basshysy.
Sonymen qatar 1,1 mln tonna otandyq mys konsentratyn óńdeıtin jańa mys balqytý zaýytyn salý josparda bar. Bul katodty mys eksportyn 2 ese, ıaǵnı 3 mlrd dollarǵa deıin ulǵaıtpaq. Mystan qýat kabelderi, sozba sym jáne symdar, mys qubyrlary men tútikter sekildi daıyn buıymdar shyǵaratyn zaýyttar salý da kún tártibinde tur. Bul eksportty 200 mln dollarǵa arttyrady dep kútilýde.
– Qorǵasyn óńdeıtin jańa zaýyt salynady. Ol qorǵasynnan daıyndalatyn ónimniń eksportyn 150 mln dollarǵa arttyrady. Sırek jáne sırekjer metaldardy damytý bóliginde tehnologııalyq kúrdeli ónimder – joǵary sapaly ammonıı perrenaty jáne vanadıı pentaoksıdın shyǵaratyn zaýyttar salý oıda bar. О́nim eksporty 133,5 mln dollardy quraıdy. Budan basqa, iri halyqaralyq óndirýshilerdi tartýdy qajet etetin basqa da sırek kezdesetin metaldardy óndirý áleýeti baıqalyp otyr. Sondaı-aq quramynda tústi metall kenderi mol 5 asa iri barlanǵan ken oryndaryn tıimdi ıgerý boıynsha jumys júrgiziledi. Bul ónim eksportyn 3,7 mlrd dollarǵa ósirmek, – dedi mınıstr.
Mashına jasaý salasynda 21 negizgi ınvestısııalyq jobany iske asyrý josparlanǵan. Negizgi baǵyttary – avtomobıl shınalary, turmystyq tehnıka, kompıýterlik júk avtomobılderi, metall óńdeýdiń avtomattandyrylǵan jelileri, munaı-gaz jabdyǵy ımportyn almastyrý. Eksportqa baǵyttalǵan jobalar da bar. Olar arqyly eksport kólemin 622 mln dollarǵa arttyrýǵa bolady. Budan bólek munaı-gaz mashınalary óndirisinde taýashaly jobalardy iske asyrýǵa ınvestısııalar tartý kózdelgen. Sektordaǵy ımportty almastyrý áleýeti 2,5 mlrd dollarǵa teń.
– Hımııa ónerkásibinde 2025 jylǵa deıin 18 negizgi joba iske asyrylmaq. Jobalar kalsıılengen soda, polıpropılen, natrıı sıanıdi jáne mıneraldyq tyńaıtqyshtar óndirisine qatysty. О́ndirilgen ónim ishki naryqpen shektelmeı (823 mln dollarǵa ımportty almastyrý), eksportqa (2 750 mln dollar) baǵyttalady. Qurylys materıaldary óndirisinde 24 negizgi jobany iske asyrý kózdelip otyr. Olar 890 mln dollar kólemindegi ımportty almastyrýǵa, sondaı-aq eksport kólemin 206 mln dollarǵa arttyrýǵa múmkindik beredi. Keramıkalyq plıtalar, avtoklavty gazbloktar, jylý oqshaýlaǵysh materıaldar, sendvıch-panelder sııaqty taýar túrleri boıynsha ımportty 100 paıyz almastyrý josparlanyp otyr. Budan basqa qurylys materıaldary óndirisinde sanfaıans, bólmearalyq esikter, LDSP, eden jabyndary sııaqty buryn-sońdy Qazaqstanda óndirilmegen jańa taýarlar óndirisi ashylady, – dedi Q.О́skenbaev.
Mınıstrdiń aıtýyna qaraǵanda, jeńil ónerkásipte 2025 jylǵa deıin maqta boıynsha otandyq shıkizatty qaıta óńdeýge, sondaı-aq ıirimjip, matalar, toqyma buıymdaryn óndirýge baǵyttalǵan 7 negizgi jobany iske asyrý kózdelgen. Josparlanyp otyrǵan jobalar otandyq maqtany túgeldeı el ishinde qaıta óńdeýge, sondaı-aq ıirimjip eksportyn 3 ese, ıaǵnı 50 mln dollarǵa deıin, mata eksportyn 5 ese, ıaǵnı 40 mln dollarǵa deıin, trıkotaj buıymdary eksportyn 48 mln dollarǵa deıin arttyryp, ishki naryqta 48 mln dollarǵa ımportty almastyrýǵa múmkindik beredi.
– Jún óńdeıtin 3 fabrıka salynbaq. Bul ishki naryqta 5,5 mlrd teńgege ımportty almastyrýǵa jáne eksport kólemin 10 mln dollarǵa deıin arttyrýǵa jol ashady. Iri qara mal terisin óńdeıtin fabrıka salý josparda bar. Bul ishki naryqta 3,6 mlrd teńgege ımportty almastyrýǵa jáne eksport kólemin 19,3 mln dollarǵa deıin arttyrýǵa múmkindik beredi. Sondaı-aq mınıstrlik júrgizgen taldaý otandyq jeńil ónerkásip kásiporyndary memlekettik tapsyrysqa arqa súıeıtinin jáne kommersııalyq segmentke baǵdarlanbaǵanyn kórsetti. Bul baǵytta 8 mlrd dollar (EAEO-dan kıim ımporty) kóleminde iri taýashalar bar. Atalǵan máseleni sheshý úshin kórshiles elderdiń jeńil ónerkásip kompanııalarymen kelissózder júrgizildi. Qazirdiń ózinde keıbir iri ınvestorlar óz jobalaryn elimizde iske asyryp, Reseı Federasııasyna eksportqa baǵyttaýǵa múddeli bolyp otyr, – dedi ol.
Osylaısha, 131 negizgi jobany iske asyrý 38 myń jumys ornyn qurýǵa, 4 mlrd dollar kólemindegi ımport almastyrýǵa jáne shıkizattyq emes eksportty 9 mlrd dollarǵa arttyrýǵa múmkindik beredi. Jalpy, qurylys materıaldary men hımııa ónerkásibi ónimderi boıynsha ımportty 100 paıyz almastyrý josparlanyp otyr. Sondaı-aq qabyldanǵan sharalar ferrosılısııdiń álemdik eksportynda 2-oryn alýǵa, qazaqstandyq maqtany tolyǵymen qaıta óńdeýge jol ashady.
Jobalardy ýaqtyly jáne tabysty iske asyrý úshin birqatar memlekettik yntalandyrý sharalaryn usynbaq. Olar – qarjylandyrý, ınfraqurylym, mamandar daıarlaý, kómirtegi beıtaraptyǵyna kóshýde bıznes úshin táýekelderdi azaıtý boıynsha teńgerimdi tásildi qoldanýǵa qatysty sharalar. El ishinde salaaralyq kooperasııany qamtamasyz etý jáne álemdik deńgeıdegi ónim berýshilerdi damytý, onyń ishinde iri kásiporyndardyń aınalasynda shaǵyn jáne orta kásipkerlik beldeýin qurý sharalary qoldanylady.
131 negizgi jobany iske asyrý 5,6 trln teńge mólsherinde ınvestısııa tartýǵa múmkindik beredi. Onyń ishinde 1,3 trln teńge ǵana bıýdjettik nesıe retinde bólinbek. Usynylatyn sharalar sheńberinde jumyskerlerdiń jalaqysyn arttyrý jáne qarjylandyrylatyn iri zaýyttar aınalasynda óz muqtajdary úshin shaǵyn jáne orta kásiporyndar beldeýin qurý sııaqty bıznes úshin qarsy mindettemeler qoldanylady. Atalǵan qarajat óńdeý ónerkásibi jobalaryn qarjylandyrýdy bastaý úshin damý ınstıtýttaryna bólinedi. Baǵdarlama jazdyń ortasynda iske qosylmaq.
