Bul Konvensııa halyqaralyq kommersııalyq kelisimderdi saqtaý kepildikterin kúsheıtýge arnalǵan. Sondaı-aq onyń ulttyq zańnamasyna sáıkes basqa ıýrısdıksııada medıasııa arqyly qol jetkizilgen kelisimderdi taný men oryndaýdyń qoljetimdi júıesin qurýdy kózdeıdi.
«Búgingi tańda medıasııaǵa degen suranys neǵurlym artty. Medıasııanyń kómegimen eki taraptyń múddelerin qanaǵattandyra otyryp, daýdy sheshýge bolatyny azamattardy qyzyqtyrady. 2019 jylǵy 7 tamyzda Sıngapýrda Qazaqstan BUU-nyń medıasııa nátıjesinde qol jetkizilgen halyqaralyq tatýlasý kelisimderi týraly konvensııasyna qol qoıdy. Konvensııanyń maqsaty – medıasııa nátıjesinde qol jetkizilgen halyqaralyq kelisimderdi qatysýshy memleketterdiń aýmaǵynda taný jáne oryndaý. Osy ýaqytqa deıin medıasııa nátıjesinde qol jetkizilgen halyqaralyq kelisimderdi taný jáne saqtalýyn qamtamasyz etý úshin biryńǵaı tetik bolǵan joq. Sáıkesinshe, daý taraptary úshin tatýlasý kelisimin basqa ıýrısdıksııada taný jáne oryndaý úshin sotqa júginýge múmkindik týyndaıdy», dedi qujat jóninde baıandama jasaǵan Ádilet mınıstri Qanat Mýsın.
Konvensııa qatysýshy memleketterdiń eki jáne odan da kóp kompanııalary arasyndaǵy halyqaralyq kommersııalyq daýlaryna ǵana qoldanylady. Qujatqa sáıkes tatýlasý kelisimin oryndaý ulttyq zańnamaǵa sáıkes júzege asyrylady.
Zań jobasyna qatysty pikir bildirgen Senat Tóraǵasy: «Konvensııa oǵan múshe memleketterde kommersııalyq daýlar kezinde medıasııa arqyly qol jetkizilgen kelisimderdi oryndaý úshin quqyqtyq negiz qalyptastyrady. Qazirgi tańda medıasııa kommersııalyq daýlardy retteýdiń balamaly jáne tıimdi quraly bolyp otyr. Soǵan sáıkes osy Konvensııa bızneske jáne ınvestorlarǵa medıasııalyq kelisimderdiń ózge memleketterde oryndalýyna qosymsha kepildik beredi», dedi Máýlen Áshimbaev.
Sonymen qatar otyrys barysynda senatorlar depýtattyq saýaldaryn da joldady. Depýtat Nurlan Bekenov syrtqy memlekettik qaryzdardyń turaqty ósýine alańdaýshylyǵyn bildirip, Premer-Mınıstrdiń atyna joldaǵan depýtattyq saýalynda mundaı qaryzdaryn paıdalanýda tıimdilik deńgeıi tómen ekenin atap ótti.
«Qarjy mınıstrliginiń aqparatyna sáıkes, 2022 jylǵy 1 qańtardaǵy jaǵdaı boıynsha memlekettik qaryz 22 trln teńgege nemese IJО́-niń 27,4%-yna jetti. Úkimettiń syrtqy boryshy, memleket pen kvazımemlekettik sektordyń kepildik bergen syrtqy boryshy 37 mlrd AQSh dollaryn qurady, bul Ulttyq qor aktıvteriniń 67%-yn quraıdy jáne shekti mánge jaqyndap keledi. Ulttyq qordy qaryzdardy óteý boıynsha kepildendirilgen rezerv retinde ǵana qarastyrýǵa bolmaıdy», dedi Nurlan Bekenov.
Senator qazirgi tańda jalpy somasy 12,2 mlrd dollardy quraıtyn memlekettik syrtqy 52 qaryz bar ekenin atap ótti. Bul rette onyń bar bolǵany 80 paıyzy ıgerilip otyr. Depýtat elimizdiń syrtqy qaryzynyń artýyna yqpal etetin negizgi faktorlardyń qatarynda tıimsiz paıdalaný, qaryz aqshaǵa suranystyń joqtyǵy, nesıeniń bir bóligin joıý, sondaı-aq kvazımemlekettik kompanııalardyń aqshany óndiristik emes maqsatqa tartýyn atap ótti.
«2017 jyly «QazMunaıGaz» AQ enshiles uıymynyń óz qarjysy bola tura aksıonerlerge dıvıdend túrinde berý maqsatynda 300 mln AQSh dollary somasyn úsh jyl merzimge qaryzǵa aldy. Iаǵnı bul qaryz dıvıdendter tóleý úshin alyndy. Bul – halyqaralyq qaryzdardy jónsiz josparlaý men paıdalanýdyń jekelegen mysaldary ǵana», dep atap ótti depýtat.
Senator qazirgi jaǵdaıdy jaqsartý úshin syrtqy memlekettik qaryzdardyń tıimdiligi máseleleri boıynsha senatorlardyń memlekettik organdar men kvazımemlekettik sektor ókilderimen kezdesýi barysynda ázirlengen birqatar júıeli sharalardy atap ótti. Olardyń ishinde satyp alý úderisine jáne kelisim-shartty basqarýǵa turaqty monıtorıngti júzege asyrý, odan ári ózektiligin joıý úshin ázirlenip jatqan jobalardyń sapasyn arttyrý sharalary bar. Ol úshin senator qarjylandyrýdyń aǵymdaǵy baǵyttaryn jiti taldaý, jobalyq-smetalyq qujattamanyń qunyn naqty retteý jáne ekonomıkanyń barlyq salalaryndaǵy shyǵyndardyń basymdyqtaryn belgileý arqyly syrtqy qaryzdardy tartýdy mańyzdy dep sanaıdy.
Senator Olga Býlavkına Shyǵys Qazaqstan oblysynyń joldaryn jóndeýge qatysty elimizdiń Premer-Mınıstriniń orynbasary Roman Sklıardyń atyna depýtattyq saýal joldady. Depýtat keleshegi bar eldi mekenderdi, shekara mańyndaǵy aýyldar men kentterdi damytý úshin jol ınfraqurylymynyń mańyzdy ekenin atap ótti. Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstrliginiń aqparaty boıynsha 2025 jylǵa deıin 27 myń shaqyrymdy barlyq jumys túrimen qamtý josparlanyp otyr. Bul josparda bıyl aıaqtalýy tıis jobalar da bar.
«Jalpy sany 160 myń aýyl halqy bar Jarma, Kókpekti, Tarbaǵataı, Zaısan aýdandaryn biriktiretin, QHR-men kóliktik-logıstıkalyq dáliz sanalatyn Shyǵys Qazaqstan oblysyndaǵy strategııalyq mańyzy bar Qalbataý-Maıqapshaǵaı avtomobıl jolyn jańǵyrtý obektisi – osyndaı jobalardyń biri. Bul rette naqty jaǵdaıǵa qaraǵanda, nysan atalǵan merzimde aıaqtalmaıdy», dedi senator.
Senator jaqynda Zaısan aýdanyna jasaǵan sapary barysynda qoǵamdyq belsendiler men aýdandyq máslıhat depýtattary atalǵan máseleni tezirek sheshýge qoldaý kórsetý týraly ótinish bildirgenin atap ótti.
«Negizgi jańǵyrtylatyn obektiniń qurylysyn qaıta bastaý jáne ol aıaqtalǵanǵa deıingi máseleni sheshý kezeńinde negizgi tapsyrys berýshi retinde «QazAvtoJol» UK AQ jáne onyń merdigerlik uıymdaryn aınalma joldy qalpyna keltirý jáne ony tehnıkalyq kútip-ustaýǵa tartý jónindegi barlyq qajetti jaǵdaıdy sheshý jumystaryn júrgizýdi suraımyn. О́ńirdegi áleýmettik jáne ekonomıkalyq máselelerdiń aldyn alý maqsatynda joǵaryda kórsetilgen aýdandardaǵy búkil eldi mekeniniń tolyqqandy jumys isteýin qamtamasyz etý úshin qajetti jaǵdaıdy jasaýǵa járdem kórsetilsin», dedi Olga Býlavkına.
Jol máselesine nazar aýdarǵan Narıman Tóreǵalıev Premer-Mınıstrdiń atyna joldaǵan depýtattyq saýalynda Batys Qazaqstan oblysyndaǵy joldardyń sapasy syn kótermeıtinin aıtty. BQO-nyń Qaztalov, Jánibek jáne Bókeıorda aýdandarynyń turǵyndary oblys ortalyǵyna baratyn jolda 12-14 saǵatyn ótkizedi. Onyń basty sebebi – kólik joldarynyń nasharlyǵy. Ásirese kóktem jáne kúz mezgilderinde mundaı jolmen júrý qıyn. Depýtat Prezıdenttiń 2019 jyly bul máseleni sheshýdi tapsyrǵanymen, onyń áli oryndalmaǵanyna nazar aýdardy.
«2019 jyly Qaztalov – Jánibek – Reseı Federasııasy shekarasyna deıingi 145 km jáne Bısen – О́nege – Saıhyn baǵytyndaǵy 103 km jol ýchaskeleriniń jobalaý-smetalyq qujattamasy ázirlenip, qurylys jumysyn júrgizetin 4 merdiger kompanııa anyqtalǵan bolatyn. Jobalardyń quny – 57 mlrd teńge. О́kinishke qaraı, josparlaǵandaı bolmaı shyqty. Úsh jylda nebári 248 km joldyń 55 shaqyrymy ǵana jasaldy. Bulaı jalǵasa beretin bolsa atalǵan jol ýchaskelerin bitirý úshin keminde 4-5 jyl kerek», dedi depýtat.
Senatordyń aıtýynsha, jol qurylysynyń ýaqytyly aıaqtalmaýyna birneshe faktorlar keri áserin tıgizip otyr. Bul jyl saıyn tolyq qarjylandyrýdyń joqtyǵy, qurylys materıaldary qunynyń kúrt ósýi, ınertti materıaldarmen qamtamasyz etýdegi qıyndyqtar, dálirek aıtqanda júk vagondarynyń ótkir tapshylyǵy. Máselen, 2021 jyly oblysqa qajetti mólsherdegi qıyrshyq tasty tasymaldaý úshin aıyna 600 vagon jetkizý qajet bolsa, onyń 12 paıyzy ǵana jetkizilgen.
«Atalǵan josparǵa «Qazaqstan temirjoly» aksıonerlik qoǵamy men Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstrligine qurylys materıaldaryn Aqtóbe oblysynan jetkizý úshin vagondarmen qamtamasyz etýdi tapsyrý, eger de bul másele sheshimin tappaıtyn bolsa kórshi Reseı Federasııasynan óńirge qajetti qurylys materıaldaryn tasymaldaýǵa arnaıy ruqsat berýińizdi suraımyz», dedi senator.
Senator Sergeı Ershov Premer-Mınıstrdiń atyna joldaǵan depýtattyq saýalynda kóktemgi sý tasqyny jaǵdaıyna qatysty máselelerdi kóterdi. Depýtat Qazaqstanda ár kóktem sý tasqynymen qatar júretinin atap ótti. Olardyń basym kópshiligi ótken ǵasyrdyń 60-70 jyldary salynǵan jáne qazirgi ýaqytta fızıkalyq jáne moraldyq jaǵynan 40 paıyzǵa deıin tozǵan bógetter men bógetterdegi gıdrotehnıkalyq qurylystardyń jaı-kúıi, al keıbir jaǵdaılarda tolyq bolmaýy erekshe alańdaýshylyq týǵyzady. Qazaqstandaǵy gıdrotehnıkalyq qurylystardyń jartysyna jýyǵy apatty jaǵdaıda jáne jóndeýdi ne jańǵyrtýdy qajet etedi.
«Bul másele birneshe jyldar boıy Senatta parlamenttik tyńdaýda, Úkimet saǵatynda talqylandy. Onda ǵalymdar men sarapshylardyń qatysýymen qadamdyq is-qımyldarmen keshendi usynymdar ázirlendi. Úkimet, ortalyq jáne jergilikti atqarýshy organdardyń basshylary óz esepteri men jaýaptarynda elimizdiń sý qaýipsizdigin qamtamasyz etý boıynsha qabyldanyp jatqan júıeli sharalar týraly birneshe ret sendirdi, alaıda aǵymdaǵy sý tasqyny, atap aıtqanda, Batys Qazaqstan, Aqtóbe, Aqmola, Soltústik Qazaqstan jáne Qaraǵandy oblystaryndaǵy jaǵdaı kerisinshe bolyp otyr», dedi senator S.Ershov.
Osyǵan baılanysty depýtat Úkimetten sý tasqynynyń aldyn alýǵa jáne joıýǵa baǵyttalǵan uıymdastyrýshylyq, zańnamalyq jáne keshendi sıpattaǵy qajetti ári júıeli sharalardy qabyldaýdy jáne Palatanyń taıaýda ótetin otyrysynda jaýap berýdi surady.
Senator Andreı Lýkın Mınıstrler kabınetiniń basshysynyń atyna joldaǵan depýtattyq saýalynda kásipkerlerdiń quqyqtaryn qorǵaýǵa qatysty máselelerdi atap ótti. Depýtat bıznes ókilderi tekserý taǵaıyndalǵan jáne júrgizilgen kezde, onyń ishinde moratorıı men karantın kezeńinde anyqtalǵan zań buzýshylyqqa shaǵym aıtqanyn jetkizdi.
«Shaǵyn bıznes baqylaý jáne qadaǵalaý organdary tarapynan eleýli qıyndyqtarǵa tap bolyp otyr. 2020 jyly árbir 3-shi tekserý shaǵyn kásipkerlik sýbektisiniń qyzmetine boldy. Bul rette árbir 5-shi tekserý kásipkerlerdiń quqyqtaryn buza otyryp júrgizildi. Osylaısha, tıisti organdar kásipkerlerdiń qyzmetine tekserý júrgizý kezinde olardyń quqyqtary 12 myńnan astam buzylý derekteri bolǵanyn anyqtady», dedi A.Lýkın.
Depýtattyń aıtýynsha, zańsyz qozǵalǵan 8 745 ákimshilik is júrgizý, shekteý sharalaryn zańsyz qoldanýdyń 2 665 faktisi, ýákiletti emes tulǵalardyń 93 ret tekserý taǵaıyndaǵany, esh negizsiz 38 tekserý, ózge de 86 zań buzýshylyq bolǵany anyqtaldy. Senator osyǵan baılanysty Premer-Mınıstrden osy zań buzýshylyqtardy joıýǵa kómektesýdi surady.
«Ýákiletti organdardyń tekserý men baqylaýdyń ózge de túrleri boıynsha qyzmetin memlekettik baqylaýdyń ýaqtylylyǵyn qamtamasyz etý, baqylaý jáne qadaǵalaý organdarynyń qyzmetindegi baqylaý is-sharalaryn sapaly jáne tıimdi josparlaýǵa mán bergen jón. Onyń ishinde táýekelderdi baǵalaýdyń vedomstvolyq júıesin jetildirý arqyly uıymdastyrýdy, sondaı-aq kásipkerlik qyzmetke zańsyz aralasý faktileri boıynsha qoldanystaǵy zańnamaǵa laýazymdy adamdardyń jaýapkershiligin qatańdatýǵa baǵyttalǵan ózgerister men tolyqtyrýlar engizý jóninde bastama jasaý múmkindigin qarastyrýdy suraımyn», dedi senator.
Depýtat sonymen qatar qaramaǵyndaǵy qyzmetkerlerdiń is-áreketine tıisti baqylaýdy qamtamasyz etpegen baqylaý jáne qadaǵalaý organdarynyń kináli laýazymdy tulǵalarymen qatar, ortalyq memlekettik jáne jergilikti atqarýshy organdar basshylarynyń da tártiptik jaýaptylyǵy týraly máseleni qaraýdy surady.fs
