«Báıterek» ulttyq basqarýshy holdınginiń dırektorlar keńesi 2014-2023 jyldarǵa arnalǵan damý strategııasyn bekitti.
Memleket basshysynyń Úkimet pen ulttyq holdıngke júktegen aýqymdy áleýmettik-ekonomıkalyq mindetterdi múltiksiz júzege asyrý maqsatymen osynaý uzaq merzimdi qujat ázirlenip, muqııat pysyqtaldy. Alaıda, buǵan kirispes buryn, holdıngtiń toǵyz aıda atqaryp shyqqan jumysyna toqtalyp ótelik. Alǵashqy nátıjeler Úkimet basshysynyń qatysýymen ótken alqa májilisinde aıtyldy. Ol málimetterge súıensek, holdıng qysqa merzim ishinde damý ınstıtýttarynyń qyzmetin aıtarlyqtaı jaqsartqan. Byltyr «Báıterek» holdınginiń kompanııalar toby jyldy rekordtyq tabyspen aıaqtady. Tabys kólemi 35-40 mlrd. teńge shamasynda. Bul kórsetkish halyqaralyq aýdıtorlar tarapynan naqtylanǵan. «Báıterek» holdınginiń basshysy Qýandyq Bıshimbaev atap ótkendeı, tabys deńgeıi damý ınstıtýttarynyń 2012 jylǵy ortaq kórsetkishinen eki esege deıin asyp túsken. Aıta keterligi, 2013 jyldyń mamyr aıynda holdıng qurylǵan sátte, jalpy tabys 6,5 mlrd. teńge shamasynda mejelengen bolatyn.
Eń alǵashqy jetistik retinde Qazaqstan Damý bankiniń aldyńǵy jyldary qordalanyp qalǵan qaıtarymsyz nesıelerden tazartylýyn aıtýǵa bolady. «Zııandy» balanstan arylǵan bank nesıelik qyzmetin jandandyrýǵa múmkindik aldy. Byltyrǵy jyldyń basynan bıylǵy naýryz aıyna deıin onyń nesıelik portfeli 32-den 40 paıyzǵa deıin ulǵaıdy. Kelesi jyly ındýstrııalyq jobalary nesıelendirýdi jalǵastyrý jáne nesıelik portfeldiń kórsetkishin 55 paıyzǵa jetkizý kózdelip otyr.
Holdıngtiń bastamasymen Qazaqstan Damý banki bankaralyq nesıelendirý baǵdarlamasyn qolǵa aldy. Baǵdarlama aıasynda atalǵan bank elimizdiń ekinshi deńgeıli bankterin, al olar óz kezeginde óńdeý ónerkásipterin nesıelendiredi. Bul maqsatqa respýblıkalyq bıýdjetten bólingen 30 mlrd. teńge qazirgi tańda bes otandyq bankke berildi. Buǵan qosymsha, baǵdarlamany júzege asyrýǵa Damý bankiniń rezervinen taǵy 15 mlrd. teńge bólingen. Baǵdarlamanyń 20 paıyzyn bankter óz qarajatynyń esebinen qarjylandyrady. Qýanarlyǵy, «Báıterek» holdıngi damý ınstıtýttarynda osy ýaqytqa deıin beleń alǵan keleńsiz úrdisten arylyp, qozǵalyssyz jatqan qarajattyń ekonomıkaǵa jumys isteýine uıytqy boldy. Qazirgi tańda bul baǵdarlama boıynsha 16 joba maquldanǵan.
Qazaqstan Damý bankiniń qyzmetinde holdıng quramyna kirgenge deıin qalyptasqan taǵy bir túıtkil – jobalardy qarastyrý merziminiń tym uzaqtyǵy bolatyn. Úkimet tarapynan da, nesıe alýshylar tarapynan da jıi kóterilip kelgen bul másele de sheshimin tapty. Holdıngtiń jańa menedjmenti júrgizgen saraptama nátıjesinde qajetsiz rásimder joıylyp, jobalardy qarastyrý merzimi 85 kúnnen 52 kúnge deıin qysqartylǵan.
Qazaqstan Damý banki balansyndaǵy qaıtarymsyz qaryzdar holdıng quramyndaǵy túıtkildi jobalardy saýyqtyrýmen aınalysatyn taǵy bir enshiles mekeme – Qazaqstan ınvestısııalyq qorynyń quzyretine ótti. Qysqa merzim ishinde holdıngtiń jańa basshylyǵy damý ınstıtýttaryndaǵy qaıtarymsyz nesıeler boıynsha memleket aktıvterin óndirýge qol jetkizdi.
Damý ınstıtýttarynyń ınvestısııalyq belsendiligi turǵyn úı qurylysy salasynda da artyp keledi. FitchRatings halyqaralyq reıtıng agenttigi «Qoljetimdi baspana-2020» baǵdarlamasynyń operatory Qazaqstan ıpotekalyq kompanııasynyń uzaq merzimdi reıtıngin kóterdi.
Ekinshi deńgeıli bankter ıpotekalyq nesıelerdi barynsha shektegen shaqta, Qazaqstan ıpotekalyq kompanııasy aktıvterdiń tabystylyǵyn arttyrý úshin 2013 jyly ıpotekalyq qarajat qorjynyn 50 mlrd. teńgege jetkizdi. Nátıjesinde, paıyzdyq tabystar 9,7-den 11,6 paıyzǵa deıin ósip, kompanııanyń ssýdalyq portfeli eki esege ulǵaıdy. Eger sońǵy 3 jyl ishinde nesıelendirý ústemesi 9,4-11,5 paıyz aralyǵynda bolsa, kompanııa «Báıterek» holdınginiń quramyna engennen keıin, ótken jyldyń qazan aıynan bastap 8-8,5 paıyz mólsherinde turaqtaldy.
Qazaqstan turǵyn úı qurylys jınaq banki de salymshylaryna 61,2 mlrd. teńge nesıe bólip, «Qoljetimdi baspana-2020» baǵdarlamasyna ózindik úles qosty. Memleket basshysynyń synyna oraı bank operasııalyq sharalar men tutynýshylarǵa qyzmet kórsetý sapasyn kóterýge baǵyttalǵan bastamalardy qolǵa aldy. Naqtylar bolsaq, bank basshylyǵy men olardyń jaqyndarynyń «Qoljetimdi baspana-2020» baǵdarlamasyna qatysýy doǵaryldy. Alypsatarlyq áreketterge tosqaýyl qoıý úshin turǵyn úı salymdary týraly kelisimderdi bóten tulǵalardyń atyna qaıta resimdeýge tyıym salyndy. Sonymen qatar, Elbasynyń tapsyrmasy boıynsha bank komıssııasy orta eseppen 30 paıyzǵa arzandatyldy.
Endi «Báıterek» holdınginiń strategııasyna kóshsek. Dırektorlar keńesi bekitken qujat 2014-2023 jyldarǵa, ıaǵnı taıaý onjyldyqqa eseptelgen. Aıta keterligi, qujat Elbasynyń bastamasymen qabyldanǵan «Qazaqstan-2050» Strategııasyn qazirgi kúnnen bastap júzege asyrýǵa baǵyttalǵan. Holdıngtiń mıssııasy – ekonomıkanyń basym baǵyttaryn qarjylandyrý jáne qoldaý arqyly memlekettik saıasat pen áleýmettik baǵyttaǵy mindetterdi oryndaý, sondaı-aq «Qazaqstan-2050» Strategııasynda kórsetilgen maqsattarǵa qol jetkizý.
Osyǵan sáıkes bes strategııalyq damý baǵyty belgilenip otyr. Birinshi, ekonomıkanyń basym baǵyttaryna qarjylyq qoldaý kórsetý arqyly el ekonomıkasynyń turaqty damýyna yqpal etý. Ekinshi, shaǵyn jáne orta bıznesti qoldaý. Úshinshi, ekonomıkanyń zamanaýı salalary men ınnovasııany damytý. Tórtinshi, qazaqstandyq kompanııalardyń eksporttyq qyzmetine qoldaý kórsetý. Besinshi, memlekettiń áleýmettik baǵyttaǵy mindettemeleriniń oryndalýyna yqpal etý.
Ekonomıkanyń negizgi sektorlaryna qarjylyq qoldaý kórsetý jónindegi birinshi basymdyq boıynsha holdıngtiń negizgi mindeti – óziniń enshiles mekemeleriniń ınvestısııalyq jáne nesıelik belsendiligin arttyrý. Nesıe bólý jáne tikeleı ınvestısııalaý arqyly qarjylandyrý aýqymyn arttyrý jumysy Qazaqstan damý banki, Qazaqstan ınvestısııalyq qory, «Qazyna kapıtal menedjment» arqyly júzege asyrylady.
Investısııalyq belsendilikti arttyrý úshin holdıngtiń damý strategııasynda kelesi maqsatty ındıkatorlar belgilengen. Birinshi, byltyrǵy jyl qorytyndysy boıynsha 816 mlrd. teńgege baǵalanǵan nesıelik portfel aýqymyn 2023 jylǵa qaraı 6 619 mlrd. teńgege jetkizip, 8 esege deıin ósirý. Ekinshi, ótken jyl qorytyndysy boıynsha 23 mlrd. teńgege baǵalanǵan ınvestısııalyq portfel aýqymyn 2023 jyly 335 mlrd. teńgege jetkizý. Úshinshi, ınvestısııalyq jáne nesıelik portfel ósimine saı holdıng aktıvteriniń eldiń ishki jalpy ónimindegi úlesin byltyrǵy 5,6 paıyzdyq kórsetkishten 2023 jylǵa qaraı 7 paıyzǵa deıin ulǵaıtý. Osylaısha, holdıng óziniń ekonomıkany damytýdaǵy rólin arttyrýǵa umtylmaq. Salystyrar bolsaq, Qytaıda ishki jalpy ónimdegi Damý banki aktıvteriniń úlesi – 14,5, Brazılııada – 15,3, Koreıada 13 paıyzdy quraıdy.
Strategııanyń ekinshi basymdyǵy – shaǵyn jáne orta bıznesti qoldaý. Memleket basshysy shaǵyn jáne orta bıznestiń ekonomıkadaǵy úlesin qazirgi 18 paıyzdan 2050 jylǵa qaraı 50 paıyzǵa jetkizý týraly mindet qoıǵany belgili. Holdıng quramynda bul sala úshin «Damý» kásipkerlikti damytý qory jaýapty. «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasynyń qarjylyq agenti retinde qor qarjylyq jáne qarjylyq emes qoldaý sharalaryn kúsheıtpek. Bul baǵytta kepildeme berý, paıyzdyq ústemelerdi sýbsıdııalaý, ekonomıkanyń basym sektorlaryna jeńildetilgen nesıeler berý, konsýltasııalyq qyzmet kórsetý jáne kásipkerlerdi oqytyp, biliktiligin arttyrý syndy qoldaý quraldary bar. Osynaý keshendi sharalardy júzege asyryp, shaǵyn jáne orta kásiptiń el ekonomıkasyndaǵy úlesin arttyrý úshin atalmysh baǵyt boıynsha holdıng kelesi maqsatty ındıkatorlardy belgilep otyr.
Birinshi, shaǵyn jáne orta bıznesti qarjylyq qoldaý aýqymyn 2013 jylǵy 236 mlrd. teńgelik kórsetkishten 2023 jyly 583 mlrd. teńgege deıin arttyrý. Ekinshi, bıznesin ashqan kásipkerlerdi oqý baǵdarlamasymen qamtý aýqymyn byltyrǵy 8 paıyzdyq kórsetkishten 2023 jyly 25 paıyzǵa deıin jetkizý. Strategııanyń taǵy bir mańyzdy baǵyty – ınnovasııany damytý jáne eksportty qoldaý. Innovasııalyq bastamalarǵa grant bólý, tehnologııalar transferti, tehnologııalyq bıznes-ınkýbator syndy quraldar arqyly qoldaý qarastyrylǵan. Strategııalyq tehnologııalardy damytý úshin keń aýqymdy qoldanbaly ǵylymı zertteýlerge otandyq ǵylym ókilderin tartyp, mundaı jobalardy bıznespen birlesip qarjylandyrý josparlanǵan.
Eksportty qoldaý úshin holdıng óziniń enshiles mekemesi «Qazeksportgarant» arqyly eksporttyq operasııalardy saqtandyrý jumysyn jalǵastyryp, eksportqa umtylǵan kásiporyndardy qarjylandyrý baǵdarlamasyn engizý arqyly saqtandyrý ónimderiniń aýqymyn keńeıtpek. Osyǵan sáıkes, qazaqstandyq eksporttaýshylardyń shıkizatqa jumsaǵan shyǵyndaryn sheteldik ımporttaýshylar sol ónimdi saýdalyq qarjylandyrý quraldaryn paıdalana otyryp, nesıege satyp alý arqyly óteı alady. Iаǵnı bul baǵytta da eksporttaýshylar úshin eń bastapqy kezeńnen aqyryna deıin súıemeldeý ádisteri tolyq qamtylǵan.
Atalmysh baǵytta kelesi kórsetkishter mejelengen. Birinshi, qoldaý sharalary arqyly shyǵarylǵan ónim kólemin 2023 jylǵa qaraı 13 mlrd. teńgege jetkizý. Ekinshi, 2023 jyly kommersııalyq jobalar úlesin qazirgi 14 paıyzdyq kórsetkishten 30 paıyzǵa deıin ósirý. Mysaly, qazirgi tańda bul salada eń joǵary jetistikke qol jetkizgen Izraılde bul kórsetkish 30 paıyz shamasynda eken. Úshinshi, shıkizattyq emes eksport úlesin qazirgi 1,5 paıyzdyq kórsetkishten 2023 jyly 3 paıyzǵa jetkizý kózdelip otyr.
Holdıngtiń besinshi strategııalyq damý baǵyty – el Úkimetiniń áleýmettik baǵyttaǵy mindettemeleriniń oryndalýyna yqpal etý. Bul basymdyqty oryndaýda Turǵyn úı qurylys jınaq banki men Qazaqstan ıpotekalyq kompanııasynyń róli erekshe. Olar turǵyn úı qurylys júıesin odan ári damytý, ıpotekalyq naryqty qoldaý jáne baspanany keleshekte satyp alý quqymen jaldaý júıesin damytý úshin jaýapty.
Bul baǵyt boıynsha kelesi maqsatty ındıkatorlar aıqyndalǵan. Birinshi, ekonomıkalyq belsendi azamattardyń turǵyn úı qurylys jınaq júıesindegi úlesin 2013 jylǵy 4 paıyzdyq kórsetkishten 2023 jylǵa qaraı 17 paıyzǵa ulǵaıtý. Ekinshi, paıdalanýǵa berilgen jaldamaly baspana kólemin 2023 jyly 615 myń sharshy metrge jetkizý. Úshinshi, 2023 jylǵa deıin jyl saıyn ekinshi deńgeıli bankterden 8 mlrd. teńgeniń ıpotekalyq nesıelerdi talap etý quqyn satyp alý. Eń mańyzdysy, «Báıterek» holdınginiń strategııasy damý ınstıtýttarynyń sınergııasyn qamtamasyz etýge baǵyttalǵan. Bul turǵyda, ásirese, ınvestısııalyq qyzmetti úılestirýge jáne ońtaılastyrýǵa erekshe mán berilip otyr.
Jalpy, strategııa holdıngtiń dırektorlar keńesi, sonyń ishinde onyń táýelsiz músheleri tarapynan tolyq qoldaý tapqanyn aıta ketý kerek. Olardyń ishinde Eýropa qaıta qurý jáne damý bankiniń besinshi prezıdenti Tomas Mırov, Sıngapýr úkimeti janyndaǵy Orta jáne shaǵyn bıznesti damytý agenttiginiń tóraǵasy Fılıp Ieo, Ernst&Young aýdıtorlyq kompanııasynyń basqarma múshesi Klaýs Mangold syndy halyqaralyq arenada belgili tulǵalar bar. Dırektorlar keńesiniń táýelsiz músheleri holdıng strategııasynyń sapasyna joǵary baǵa berip, qujattyń naqty nátıjelerge baǵyttalǵanyn atap ótti.
Nurbaı ELMURATOV,
«Egemen Qazaqstan».
Eń alǵashqy jetistik retinde Qazaqstan Damý bankiniń aldyńǵy jyldary qordalanyp qalǵan qaıtarymsyz nesıelerden tazartylýyn aıtýǵa bolady. «Zııandy» balanstan arylǵan bank nesıelik qyzmetin jandandyrýǵa múmkindik aldy. Byltyrǵy jyldyń basynan bıylǵy naýryz aıyna deıin onyń nesıelik portfeli 32-den 40 paıyzǵa deıin ulǵaıdy. Kelesi jyly ındýstrııalyq jobalary nesıelendirýdi jalǵastyrý jáne nesıelik portfeldiń kórsetkishin 55 paıyzǵa jetkizý kózdelip otyr.
Holdıngtiń bastamasymen Qazaqstan Damý banki bankaralyq nesıelendirý baǵdarlamasyn qolǵa aldy. Baǵdarlama aıasynda atalǵan bank elimizdiń ekinshi deńgeıli bankterin, al olar óz kezeginde óńdeý ónerkásipterin nesıelendiredi. Bul maqsatqa respýblıkalyq bıýdjetten bólingen 30 mlrd. teńge qazirgi tańda bes otandyq bankke berildi. Buǵan qosymsha, baǵdarlamany júzege asyrýǵa Damý bankiniń rezervinen taǵy 15 mlrd. teńge bólingen. Baǵdarlamanyń 20 paıyzyn bankter óz qarajatynyń esebinen qarjylandyrady. Qýanarlyǵy, «Báıterek» holdıngi damý ınstıtýttarynda osy ýaqytqa deıin beleń alǵan keleńsiz úrdisten arylyp, qozǵalyssyz jatqan qarajattyń ekonomıkaǵa jumys isteýine uıytqy boldy. Qazirgi tańda bul baǵdarlama boıynsha 16 joba maquldanǵan.
Qazaqstan Damý bankiniń qyzmetinde holdıng quramyna kirgenge deıin qalyptasqan taǵy bir túıtkil – jobalardy qarastyrý merziminiń tym uzaqtyǵy bolatyn. Úkimet tarapynan da, nesıe alýshylar tarapynan da jıi kóterilip kelgen bul másele de sheshimin tapty. Holdıngtiń jańa menedjmenti júrgizgen saraptama nátıjesinde qajetsiz rásimder joıylyp, jobalardy qarastyrý merzimi 85 kúnnen 52 kúnge deıin qysqartylǵan.
Qazaqstan Damý banki balansyndaǵy qaıtarymsyz qaryzdar holdıng quramyndaǵy túıtkildi jobalardy saýyqtyrýmen aınalysatyn taǵy bir enshiles mekeme – Qazaqstan ınvestısııalyq qorynyń quzyretine ótti. Qysqa merzim ishinde holdıngtiń jańa basshylyǵy damý ınstıtýttaryndaǵy qaıtarymsyz nesıeler boıynsha memleket aktıvterin óndirýge qol jetkizdi.
Damý ınstıtýttarynyń ınvestısııalyq belsendiligi turǵyn úı qurylysy salasynda da artyp keledi. FitchRatings halyqaralyq reıtıng agenttigi «Qoljetimdi baspana-2020» baǵdarlamasynyń operatory Qazaqstan ıpotekalyq kompanııasynyń uzaq merzimdi reıtıngin kóterdi.
Ekinshi deńgeıli bankter ıpotekalyq nesıelerdi barynsha shektegen shaqta, Qazaqstan ıpotekalyq kompanııasy aktıvterdiń tabystylyǵyn arttyrý úshin 2013 jyly ıpotekalyq qarajat qorjynyn 50 mlrd. teńgege jetkizdi. Nátıjesinde, paıyzdyq tabystar 9,7-den 11,6 paıyzǵa deıin ósip, kompanııanyń ssýdalyq portfeli eki esege ulǵaıdy. Eger sońǵy 3 jyl ishinde nesıelendirý ústemesi 9,4-11,5 paıyz aralyǵynda bolsa, kompanııa «Báıterek» holdınginiń quramyna engennen keıin, ótken jyldyń qazan aıynan bastap 8-8,5 paıyz mólsherinde turaqtaldy.
Qazaqstan turǵyn úı qurylys jınaq banki de salymshylaryna 61,2 mlrd. teńge nesıe bólip, «Qoljetimdi baspana-2020» baǵdarlamasyna ózindik úles qosty. Memleket basshysynyń synyna oraı bank operasııalyq sharalar men tutynýshylarǵa qyzmet kórsetý sapasyn kóterýge baǵyttalǵan bastamalardy qolǵa aldy. Naqtylar bolsaq, bank basshylyǵy men olardyń jaqyndarynyń «Qoljetimdi baspana-2020» baǵdarlamasyna qatysýy doǵaryldy. Alypsatarlyq áreketterge tosqaýyl qoıý úshin turǵyn úı salymdary týraly kelisimderdi bóten tulǵalardyń atyna qaıta resimdeýge tyıym salyndy. Sonymen qatar, Elbasynyń tapsyrmasy boıynsha bank komıssııasy orta eseppen 30 paıyzǵa arzandatyldy.
Endi «Báıterek» holdınginiń strategııasyna kóshsek. Dırektorlar keńesi bekitken qujat 2014-2023 jyldarǵa, ıaǵnı taıaý onjyldyqqa eseptelgen. Aıta keterligi, qujat Elbasynyń bastamasymen qabyldanǵan «Qazaqstan-2050» Strategııasyn qazirgi kúnnen bastap júzege asyrýǵa baǵyttalǵan. Holdıngtiń mıssııasy – ekonomıkanyń basym baǵyttaryn qarjylandyrý jáne qoldaý arqyly memlekettik saıasat pen áleýmettik baǵyttaǵy mindetterdi oryndaý, sondaı-aq «Qazaqstan-2050» Strategııasynda kórsetilgen maqsattarǵa qol jetkizý.
Osyǵan sáıkes bes strategııalyq damý baǵyty belgilenip otyr. Birinshi, ekonomıkanyń basym baǵyttaryna qarjylyq qoldaý kórsetý arqyly el ekonomıkasynyń turaqty damýyna yqpal etý. Ekinshi, shaǵyn jáne orta bıznesti qoldaý. Úshinshi, ekonomıkanyń zamanaýı salalary men ınnovasııany damytý. Tórtinshi, qazaqstandyq kompanııalardyń eksporttyq qyzmetine qoldaý kórsetý. Besinshi, memlekettiń áleýmettik baǵyttaǵy mindettemeleriniń oryndalýyna yqpal etý.
Ekonomıkanyń negizgi sektorlaryna qarjylyq qoldaý kórsetý jónindegi birinshi basymdyq boıynsha holdıngtiń negizgi mindeti – óziniń enshiles mekemeleriniń ınvestısııalyq jáne nesıelik belsendiligin arttyrý. Nesıe bólý jáne tikeleı ınvestısııalaý arqyly qarjylandyrý aýqymyn arttyrý jumysy Qazaqstan damý banki, Qazaqstan ınvestısııalyq qory, «Qazyna kapıtal menedjment» arqyly júzege asyrylady.
Investısııalyq belsendilikti arttyrý úshin holdıngtiń damý strategııasynda kelesi maqsatty ındıkatorlar belgilengen. Birinshi, byltyrǵy jyl qorytyndysy boıynsha 816 mlrd. teńgege baǵalanǵan nesıelik portfel aýqymyn 2023 jylǵa qaraı 6 619 mlrd. teńgege jetkizip, 8 esege deıin ósirý. Ekinshi, ótken jyl qorytyndysy boıynsha 23 mlrd. teńgege baǵalanǵan ınvestısııalyq portfel aýqymyn 2023 jyly 335 mlrd. teńgege jetkizý. Úshinshi, ınvestısııalyq jáne nesıelik portfel ósimine saı holdıng aktıvteriniń eldiń ishki jalpy ónimindegi úlesin byltyrǵy 5,6 paıyzdyq kórsetkishten 2023 jylǵa qaraı 7 paıyzǵa deıin ulǵaıtý. Osylaısha, holdıng óziniń ekonomıkany damytýdaǵy rólin arttyrýǵa umtylmaq. Salystyrar bolsaq, Qytaıda ishki jalpy ónimdegi Damý banki aktıvteriniń úlesi – 14,5, Brazılııada – 15,3, Koreıada 13 paıyzdy quraıdy.
Strategııanyń ekinshi basymdyǵy – shaǵyn jáne orta bıznesti qoldaý. Memleket basshysy shaǵyn jáne orta bıznestiń ekonomıkadaǵy úlesin qazirgi 18 paıyzdan 2050 jylǵa qaraı 50 paıyzǵa jetkizý týraly mindet qoıǵany belgili. Holdıng quramynda bul sala úshin «Damý» kásipkerlikti damytý qory jaýapty. «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasynyń qarjylyq agenti retinde qor qarjylyq jáne qarjylyq emes qoldaý sharalaryn kúsheıtpek. Bul baǵytta kepildeme berý, paıyzdyq ústemelerdi sýbsıdııalaý, ekonomıkanyń basym sektorlaryna jeńildetilgen nesıeler berý, konsýltasııalyq qyzmet kórsetý jáne kásipkerlerdi oqytyp, biliktiligin arttyrý syndy qoldaý quraldary bar. Osynaý keshendi sharalardy júzege asyryp, shaǵyn jáne orta kásiptiń el ekonomıkasyndaǵy úlesin arttyrý úshin atalmysh baǵyt boıynsha holdıng kelesi maqsatty ındıkatorlardy belgilep otyr.
Birinshi, shaǵyn jáne orta bıznesti qarjylyq qoldaý aýqymyn 2013 jylǵy 236 mlrd. teńgelik kórsetkishten 2023 jyly 583 mlrd. teńgege deıin arttyrý. Ekinshi, bıznesin ashqan kásipkerlerdi oqý baǵdarlamasymen qamtý aýqymyn byltyrǵy 8 paıyzdyq kórsetkishten 2023 jyly 25 paıyzǵa deıin jetkizý. Strategııanyń taǵy bir mańyzdy baǵyty – ınnovasııany damytý jáne eksportty qoldaý. Innovasııalyq bastamalarǵa grant bólý, tehnologııalar transferti, tehnologııalyq bıznes-ınkýbator syndy quraldar arqyly qoldaý qarastyrylǵan. Strategııalyq tehnologııalardy damytý úshin keń aýqymdy qoldanbaly ǵylymı zertteýlerge otandyq ǵylym ókilderin tartyp, mundaı jobalardy bıznespen birlesip qarjylandyrý josparlanǵan.
Eksportty qoldaý úshin holdıng óziniń enshiles mekemesi «Qazeksportgarant» arqyly eksporttyq operasııalardy saqtandyrý jumysyn jalǵastyryp, eksportqa umtylǵan kásiporyndardy qarjylandyrý baǵdarlamasyn engizý arqyly saqtandyrý ónimderiniń aýqymyn keńeıtpek. Osyǵan sáıkes, qazaqstandyq eksporttaýshylardyń shıkizatqa jumsaǵan shyǵyndaryn sheteldik ımporttaýshylar sol ónimdi saýdalyq qarjylandyrý quraldaryn paıdalana otyryp, nesıege satyp alý arqyly óteı alady. Iаǵnı bul baǵytta da eksporttaýshylar úshin eń bastapqy kezeńnen aqyryna deıin súıemeldeý ádisteri tolyq qamtylǵan.
Atalmysh baǵytta kelesi kórsetkishter mejelengen. Birinshi, qoldaý sharalary arqyly shyǵarylǵan ónim kólemin 2023 jylǵa qaraı 13 mlrd. teńgege jetkizý. Ekinshi, 2023 jyly kommersııalyq jobalar úlesin qazirgi 14 paıyzdyq kórsetkishten 30 paıyzǵa deıin ósirý. Mysaly, qazirgi tańda bul salada eń joǵary jetistikke qol jetkizgen Izraılde bul kórsetkish 30 paıyz shamasynda eken. Úshinshi, shıkizattyq emes eksport úlesin qazirgi 1,5 paıyzdyq kórsetkishten 2023 jyly 3 paıyzǵa jetkizý kózdelip otyr.
Holdıngtiń besinshi strategııalyq damý baǵyty – el Úkimetiniń áleýmettik baǵyttaǵy mindettemeleriniń oryndalýyna yqpal etý. Bul basymdyqty oryndaýda Turǵyn úı qurylys jınaq banki men Qazaqstan ıpotekalyq kompanııasynyń róli erekshe. Olar turǵyn úı qurylys júıesin odan ári damytý, ıpotekalyq naryqty qoldaý jáne baspanany keleshekte satyp alý quqymen jaldaý júıesin damytý úshin jaýapty.
Bul baǵyt boıynsha kelesi maqsatty ındıkatorlar aıqyndalǵan. Birinshi, ekonomıkalyq belsendi azamattardyń turǵyn úı qurylys jınaq júıesindegi úlesin 2013 jylǵy 4 paıyzdyq kórsetkishten 2023 jylǵa qaraı 17 paıyzǵa ulǵaıtý. Ekinshi, paıdalanýǵa berilgen jaldamaly baspana kólemin 2023 jyly 615 myń sharshy metrge jetkizý. Úshinshi, 2023 jylǵa deıin jyl saıyn ekinshi deńgeıli bankterden 8 mlrd. teńgeniń ıpotekalyq nesıelerdi talap etý quqyn satyp alý. Eń mańyzdysy, «Báıterek» holdınginiń strategııasy damý ınstıtýttarynyń sınergııasyn qamtamasyz etýge baǵyttalǵan. Bul turǵyda, ásirese, ınvestısııalyq qyzmetti úılestirýge jáne ońtaılastyrýǵa erekshe mán berilip otyr.
Jalpy, strategııa holdıngtiń dırektorlar keńesi, sonyń ishinde onyń táýelsiz músheleri tarapynan tolyq qoldaý tapqanyn aıta ketý kerek. Olardyń ishinde Eýropa qaıta qurý jáne damý bankiniń besinshi prezıdenti Tomas Mırov, Sıngapýr úkimeti janyndaǵy Orta jáne shaǵyn bıznesti damytý agenttiginiń tóraǵasy Fılıp Ieo, Ernst&Young aýdıtorlyq kompanııasynyń basqarma múshesi Klaýs Mangold syndy halyqaralyq arenada belgili tulǵalar bar. Dırektorlar keńesiniń táýelsiz músheleri holdıng strategııasynyń sapasyna joǵary baǵa berip, qujattyń naqty nátıjelerge baǵyttalǵanyn atap ótti.
Nurbaı ELMURATOV,
«Egemen Qazaqstan».
