Etnosaralyq tatýlyqty qalyptastyryp otyrǵan Qazaqstan halqy Assambleıasynyń óńirlerdegi jumysy qanshalyqty jolǵa qoıylǵan? Bul suraqqa jaýap berý úshin Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetine arnaıy atbasyn burǵan Qaraǵandy jáne Aqmola oblystyq Qazaqstan halqy Assambleıalarynyń ókilderi óńirlerdiń bul saladaǵy tynys-tirshiligi jaıly áńgimelep berdi.
Qaraǵandy oblysy 100-den astam etnos ókilderin biriktirgen polıetnosty óńirlerdiń biri ári munda 75 etnomádenı birlestik jumys isteıdi. О́ńirde EMB qazaq tilin meńgerý, qazaq halqynyń salt-dástúrin úıretý úrdisine qosylý jáne ártúrli sharalarǵa atsalysý jolǵa qoıylǵan. Qazirgi tańda oblys ákimdiginiń granty esebinen qarjylandyrýy arqasynda «Vıdergebýrt» nemis qoǵamynyń, «Vaınah» cheshen-ıngýsh EMB, evreı mádenıeti ortalyǵynyń ókilderi jáne ózgeleri memlekettik tildi jan-jaqty úırenýde.
Bul turǵydan kelgende, Qaraǵandy oblystyq evreı etnomádenı birlestiginiń tóraǵasy, QHA múshesi Vılen Molotov-Lýchanskıı Assambleıa trendi – qazaq halqy dástúrleri mańynda toptasý ekenin erekshe atady. Onyń pikirinshe, túrli etnomádenı birlestikter arasynda ózara tyǵyz qarym-qatynastyń júzege asýy shyn máninde ınnovasııalyq trend bolyp tabylady.
«Bizdiń bir-birimizdiń, ultymyzdyń mádenıetin zerttep, úırený ádisterimiz, qazaq halqy dástúrleri mańynda, memlekettik til mańynda toptasýymyz boldy. Búgin biz úshin ózimizdiń erik-jigerimizdi biriktire otyryp, tatý-tátti qalpymyzda Qazaqstandy órkendetýge atsalysý óte mańyzdy bolýda», dedi V.Molotov-Lýchanskıı. Sonymen qatar, ol óńirlerde biraz jumystar atqarylyp jatqandyǵymen de bólise ketti. Bul jumystar negizinen nysandy kezdesýlermen, ıaǵnı naqty ujymdarmen kezdesýler uıymdastyrýmen baılanysty. Jáne de Assambleıa ókilderi elimizdiń óńirlerine tek konserttik baǵdarlamalarmen ǵana emes, naqty tájirıbelik maqsattarmen de shyǵýda.
О́zderiniń Balqash qalasynda bolǵandyǵymen bólisken Vılen Molotov-Lýchanskıı onda tórt etnomádenı birlestiktiń zańdy tirkeletinin jetkizdi. Qaraǵandy óńiriniń taǵy bir ókili oblystyq «Lıtýanıka» lıtva etnomádenı birlestiginiń tóraǵasy Vıtalıı Tvarıonas QHA quramynda bolǵan 12 jyldyń ishinde kóptegen áleýmettik jobalardyń júzege asqandyǵyn erekshe maqtanyshpen jetkizdi. «Negizinen elimizdiń eń ındýstrııaly óńiri bolyp tabylatyn Qaraǵandyda bul sharýalardyń barlyǵy da qoǵamdy bir maqsat pen ortaq múddege jumyldyrý baǵytynda júrgizilýde. Etnomádenı birlestik tek lıtvalyqtardy ǵana emes, ózge de etnostardy tarta otyryp, Qazaqstan halqynyń birligin nyǵaıtýǵa erekshe úles qosyp keledi», dedi V.Tvarıonas.
Aqmola oblysyna qatysty aıtar bolsaq, munda oblystyq Qazaqstan halqy Assambleıasynyń quramyna 117 adam kiredi. Búgingi tańda óńirde 45 EMB, onyń ishinde 24-i Kókshetaý qalasynda jumys isteýde. Al olardyń shyǵarmashylyq jumysyn uıymdastyrý úshin Kókshetaý jáne Stepnogor qalalarynda dostyq úıleri, Zerendi aýdanynda Dostyq ortalyǵynyń jumys istep turǵandyǵyn da reti kelgende aıta ketý kerek. Elbasynyń ústimizdegi jyldyń mamyrynda QHA-nyń HH sessııasynda bergen tapsyrmasyna oraı Kókshetaý qalasynda Dostyq úıiniń ǵımaratyn paıdalanýǵa berý josparlanyp otyrǵany da erekshe maqtanyshpen jetkizildi.
Qoǵam jáne mádenıet qaıratkeri Ǵosman Tóleǵul qazirgi tańda oblystyq Assambleıanyń jumysy jandanyp kele jatqanyna erekshe ekpin bere sóıledi. Onyń aıtýynsha, «Arqa ajary» men «Akmolınskaıa pravda» gazetterinde árbir toqsan saıyn túrli-tústi arnaıy qosymshalar shyǵarylyp keledi, al jaqyn bolashaqta arnaıy basylymdy qolǵa alý kózdelip otyr. Budan basqa kelisim men áleýmettik bastama ortalyqtary retinde dostyq úıleriniń jumysyn tıimdi etý maqsatynda birqatar sharalardyń qolǵa alynyp jatqany da atalmaı qalmady.
Sondaı-aq, óńirde memlekettik tilmen birge ózge de etnostardyń tilderin meńgerýge barlyq jaǵdaılar jasalǵan. Atap aıtqanda, «Áýlet» mektepten tys jumys ortalyǵynda jergilikti bıýdjet qarajatynan «Shańyraq» tilderdi oqytý jónindegi mekteptiń jumys isteıtindigin aıta ketken lázim. Munda túrli etnostardyń 200-den astam balalary Qazaqstan halqynyń 8 tilinde oqytylýda. Budan basqa, oblystyq Assambleıa jastarmen jan-jaqty jumysty jolǵa qoıypty.
Aqmola oblystyq Assambleıasynyń múshesi Nına Mıtchınova etnomádenı birlestikterdiń tarıhı otandarymen ornatyp otyrǵan baılanystary shetelde elimizdiń oń ımıdjin qalyptastyrýda úlken ról atqarady jáne álemdik qoǵamdastyqty bizdiń tájirıbemizdi zerdeleýge yntalandyrady degendi erekshe aıtty. «Bizdiń etnomádenı birlestikterimiz halyqaralyq mańyzdy ról atqarýda, bul asyra aıtqandyq emes. Aqmola oblysynyń Kókshetaý qalasynda polıak mádenıeti ortalyqtarynyń sharalary ótken kezde, bul týraly tek Qazaqstan ǵana emes, Polsha, Eýropa da estip jatady», dedi N.Mıtchınova. Sonymen birge, ol Aqmola oblysy polıaktarynyń ókilderi Polshaǵa baryp jatsa, olar Qazaqstannyń jalaýyn jelbiretip baratynyn, qazaq bılerin bılep, polıak jáne qazaq ánderin oryndaǵan kezde kórermender tánti bolyp jatatynyn da ortaǵa sala ketti.
Jalpy, óńirlik assambleıalar jumysyna qurylǵan brıfınginde etnomádenı birlestikter az etnos ókilderiniń quqyn qorǵaý úshin emes, qaıta demokratııalyq qoǵamda ózderiniń teń quqyqty jáne ózgelermen teńdeı múmkindikke ıe ekendigin sezindirý maqsatynda jumys istep jatqandyǵy erekshe ataldy. Qazaqstan halqynyń birligi kúnin merekeleý sheńberinde 1 mamyrda Qaraǵandy óńirinde «Tatýlyq pen kelisimniń jol kartasyn» ótkizýdiń bastalýy osymen baılanysty bolsa kerek. Toleranttylyq, etnosaralyq jáne konfessııaaralyq kelisim ıdeıalaryn buqaralyq aqparat quraldary arqyly taratý da nazardan tys qalmaq emes. Qazaqstandyq patrıotızmdi, azamattyq tatýlyqty jastardyń arasynda nasıhattaý erekshe mańyzǵa ıe. Tipti, Aqmola oblysy etnosaralyq jáne konfessııaaralyq qatynastar salasyndaǵy ǵylymı jumystardyń qoryn qurýdy da josparlap otyr eken.
Asqar TURAPBAIULY,
«Egemen Qazaqstan».
Qaraǵandy oblysy 100-den astam etnos ókilderin biriktirgen polıetnosty óńirlerdiń biri ári munda 75 etnomádenı birlestik jumys isteıdi. О́ńirde EMB qazaq tilin meńgerý, qazaq halqynyń salt-dástúrin úıretý úrdisine qosylý jáne ártúrli sharalarǵa atsalysý jolǵa qoıylǵan. Qazirgi tańda oblys ákimdiginiń granty esebinen qarjylandyrýy arqasynda «Vıdergebýrt» nemis qoǵamynyń, «Vaınah» cheshen-ıngýsh EMB, evreı mádenıeti ortalyǵynyń ókilderi jáne ózgeleri memlekettik tildi jan-jaqty úırenýde.
Bul turǵydan kelgende, Qaraǵandy oblystyq evreı etnomádenı birlestiginiń tóraǵasy, QHA múshesi Vılen Molotov-Lýchanskıı Assambleıa trendi – qazaq halqy dástúrleri mańynda toptasý ekenin erekshe atady. Onyń pikirinshe, túrli etnomádenı birlestikter arasynda ózara tyǵyz qarym-qatynastyń júzege asýy shyn máninde ınnovasııalyq trend bolyp tabylady.
«Bizdiń bir-birimizdiń, ultymyzdyń mádenıetin zerttep, úırený ádisterimiz, qazaq halqy dástúrleri mańynda, memlekettik til mańynda toptasýymyz boldy. Búgin biz úshin ózimizdiń erik-jigerimizdi biriktire otyryp, tatý-tátti qalpymyzda Qazaqstandy órkendetýge atsalysý óte mańyzdy bolýda», dedi V.Molotov-Lýchanskıı. Sonymen qatar, ol óńirlerde biraz jumystar atqarylyp jatqandyǵymen de bólise ketti. Bul jumystar negizinen nysandy kezdesýlermen, ıaǵnı naqty ujymdarmen kezdesýler uıymdastyrýmen baılanysty. Jáne de Assambleıa ókilderi elimizdiń óńirlerine tek konserttik baǵdarlamalarmen ǵana emes, naqty tájirıbelik maqsattarmen de shyǵýda.
О́zderiniń Balqash qalasynda bolǵandyǵymen bólisken Vılen Molotov-Lýchanskıı onda tórt etnomádenı birlestiktiń zańdy tirkeletinin jetkizdi. Qaraǵandy óńiriniń taǵy bir ókili oblystyq «Lıtýanıka» lıtva etnomádenı birlestiginiń tóraǵasy Vıtalıı Tvarıonas QHA quramynda bolǵan 12 jyldyń ishinde kóptegen áleýmettik jobalardyń júzege asqandyǵyn erekshe maqtanyshpen jetkizdi. «Negizinen elimizdiń eń ındýstrııaly óńiri bolyp tabylatyn Qaraǵandyda bul sharýalardyń barlyǵy da qoǵamdy bir maqsat pen ortaq múddege jumyldyrý baǵytynda júrgizilýde. Etnomádenı birlestik tek lıtvalyqtardy ǵana emes, ózge de etnostardy tarta otyryp, Qazaqstan halqynyń birligin nyǵaıtýǵa erekshe úles qosyp keledi», dedi V.Tvarıonas.
Aqmola oblysyna qatysty aıtar bolsaq, munda oblystyq Qazaqstan halqy Assambleıasynyń quramyna 117 adam kiredi. Búgingi tańda óńirde 45 EMB, onyń ishinde 24-i Kókshetaý qalasynda jumys isteýde. Al olardyń shyǵarmashylyq jumysyn uıymdastyrý úshin Kókshetaý jáne Stepnogor qalalarynda dostyq úıleri, Zerendi aýdanynda Dostyq ortalyǵynyń jumys istep turǵandyǵyn da reti kelgende aıta ketý kerek. Elbasynyń ústimizdegi jyldyń mamyrynda QHA-nyń HH sessııasynda bergen tapsyrmasyna oraı Kókshetaý qalasynda Dostyq úıiniń ǵımaratyn paıdalanýǵa berý josparlanyp otyrǵany da erekshe maqtanyshpen jetkizildi.
Qoǵam jáne mádenıet qaıratkeri Ǵosman Tóleǵul qazirgi tańda oblystyq Assambleıanyń jumysy jandanyp kele jatqanyna erekshe ekpin bere sóıledi. Onyń aıtýynsha, «Arqa ajary» men «Akmolınskaıa pravda» gazetterinde árbir toqsan saıyn túrli-tústi arnaıy qosymshalar shyǵarylyp keledi, al jaqyn bolashaqta arnaıy basylymdy qolǵa alý kózdelip otyr. Budan basqa kelisim men áleýmettik bastama ortalyqtary retinde dostyq úıleriniń jumysyn tıimdi etý maqsatynda birqatar sharalardyń qolǵa alynyp jatqany da atalmaı qalmady.
Sondaı-aq, óńirde memlekettik tilmen birge ózge de etnostardyń tilderin meńgerýge barlyq jaǵdaılar jasalǵan. Atap aıtqanda, «Áýlet» mektepten tys jumys ortalyǵynda jergilikti bıýdjet qarajatynan «Shańyraq» tilderdi oqytý jónindegi mekteptiń jumys isteıtindigin aıta ketken lázim. Munda túrli etnostardyń 200-den astam balalary Qazaqstan halqynyń 8 tilinde oqytylýda. Budan basqa, oblystyq Assambleıa jastarmen jan-jaqty jumysty jolǵa qoıypty.
Aqmola oblystyq Assambleıasynyń múshesi Nına Mıtchınova etnomádenı birlestikterdiń tarıhı otandarymen ornatyp otyrǵan baılanystary shetelde elimizdiń oń ımıdjin qalyptastyrýda úlken ról atqarady jáne álemdik qoǵamdastyqty bizdiń tájirıbemizdi zerdeleýge yntalandyrady degendi erekshe aıtty. «Bizdiń etnomádenı birlestikterimiz halyqaralyq mańyzdy ról atqarýda, bul asyra aıtqandyq emes. Aqmola oblysynyń Kókshetaý qalasynda polıak mádenıeti ortalyqtarynyń sharalary ótken kezde, bul týraly tek Qazaqstan ǵana emes, Polsha, Eýropa da estip jatady», dedi N.Mıtchınova. Sonymen birge, ol Aqmola oblysy polıaktarynyń ókilderi Polshaǵa baryp jatsa, olar Qazaqstannyń jalaýyn jelbiretip baratynyn, qazaq bılerin bılep, polıak jáne qazaq ánderin oryndaǵan kezde kórermender tánti bolyp jatatynyn da ortaǵa sala ketti.
Jalpy, óńirlik assambleıalar jumysyna qurylǵan brıfınginde etnomádenı birlestikter az etnos ókilderiniń quqyn qorǵaý úshin emes, qaıta demokratııalyq qoǵamda ózderiniń teń quqyqty jáne ózgelermen teńdeı múmkindikke ıe ekendigin sezindirý maqsatynda jumys istep jatqandyǵy erekshe ataldy. Qazaqstan halqynyń birligi kúnin merekeleý sheńberinde 1 mamyrda Qaraǵandy óńirinde «Tatýlyq pen kelisimniń jol kartasyn» ótkizýdiń bastalýy osymen baılanysty bolsa kerek. Toleranttylyq, etnosaralyq jáne konfessııaaralyq kelisim ıdeıalaryn buqaralyq aqparat quraldary arqyly taratý da nazardan tys qalmaq emes. Qazaqstandyq patrıotızmdi, azamattyq tatýlyqty jastardyń arasynda nasıhattaý erekshe mańyzǵa ıe. Tipti, Aqmola oblysy etnosaralyq jáne konfessııaaralyq qatynastar salasyndaǵy ǵylymı jumystardyń qoryn qurýdy da josparlap otyr eken.
Asqar TURAPBAIULY,
«Egemen Qazaqstan».
