Astana medısına ýnıversıtetinde bul baǵyttaǵy jumystardy kafedralardyń professorlyq-oqytýshylyq quramy, magıstranttar men doktoranttar ýnıversıtettiń ǵylymı jáne oqý zerthanalary negizinde jáne de Nur-Sultan qalasyndaǵy medısınalyq uıymdardyń bazasynda júrgizedi.
Astana medısına ýnıversıtetinde, onyń ishinde basqa da otandyq jáne sheteldik joǵary oqý oryndarymen birlesip, Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń tapsyrysy boıynsha turaqty negizde ǵylymı-zertteý jumystary júrgiziledi. Máselen, 2017-2019 jyldary «Fýnksııalaryn aýyr túrde joǵaltý jáne kúrdeli asqynýlarmen jaraqattar saldary men sozylmaly aýrýlardy emdeý nátıjelerin jaqsartýǵa arnalǵan jańa medısınalyq tehnologııalar» ǵylymı baǵdarlamasy aıasynda travmatologııa jáne ortopedııa jáne hırýrgııa salasyndaǵy jetekshi qazaqstandyq ǵylymı uıymdarmen birlesip, jambas býyny endoproteziniń urshyqtyq bóliginiń úlgisi ázirlendi. Operasııadan keıingi erte kezeńde jambas súıeginiń urshyqtyq synyǵy osteosıntezinen keıin aıaq býyndaryn jattyqtyrýǵa arnalǵan qurylǵy usynyldy.
Sonymen qatar, jasýshalyq tehnologııalardy paıdalana otyryp, tize býynynyń shemirshek tininiń aqaýlaryn emdeý ádistemesi ázirlendi, keýde omyrtqasynyń synyqtaryna az ınvazıvti tehnologııalar, týa bitken kıfoskolıozy bar balalar men jasóspirimderdi hırýrgııalyq emdeýdiń jańa tehnologııalary, nanokúmispen speıserdi qoldaný arqyly tize býynynyń perıprotezdik ınfeksııasyn emdeýdiń jańa ádisi engizildi. Osy ázirlemederdiń barlyǵy sozylmaly aýrýlary men jaraqattary bar naýqastar arasyndaǵy ólim men múgedektik deńgeıin tómendetýdi qamtamasyz etýge múmkindik berdi.
Qazaqstan Respýblıkasynda derbestendirilgen jáne preventıvti medısınany engizýdiń ulttyq baǵdarlamasy aıasynda qazirgi ýaqytta qazaq popýlıasııasynda jas balalarda epılepsııanyń damýyndaǵy genetıkalyq faktorlardyń róli dıagnostıka men emdeý ádisterin jetildirý maqsatynda zerttelýde. Áleýmettik-ekonomıkalyq, psıhoáleýmettik jáne minez-qulyq faktorlarynyń halyqtyń densaýlyǵyna jáne sozylmaly ınfeksııalyq emes aýrýlar men COVID-19 damýyna áseri de zerttelýde.
Aıta keterligi, oqý ornynyń negizinde elimizdegi jalǵyz ıondaýshy sáýlelerdiń adam aǵzasyna tıgizetin áserin zertteýge jáne radıasııanyń adamǵa tıgizetin qaýpin azaıtý ádisterin ázirleýge mamandanǵan Radıobıologııa jáne radıasııadan qorǵaý ınstıtýty jumys isteıdi.
Qazaqstan Respýblıkasy Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń tapsyrysy boıynsha sońǵy jyldary Instıtýttyń júzege asyrǵan jobalarynyń ishinde Syrdarııa ýran kenishindegi jumys istep turǵan ýran óndirýshi kásiporyndardyń tehnogendik faktorlarynyń qorshaǵan ortaǵa jáne olardyń yqpal etý aımaǵynda turatyn halyqtyń densaýlyq jaǵdaıyna keri áserin baǵalady. Bul rette osy óńirdegi belsendi ýran óndiretin ken oryndaryna jaqyn ornalasqan eldi mekender aýmaqtaryndaǵy radıoekologııalyq jaǵdaıǵa alǵash ret obektıvti baǵa berildi. Qorshaǵan orta obektilerinde jáne azyq-túlik ónimderinde radıonýklıdterdiń konsentrasııasy belgilendi, tamaq ónimderin tutynýǵa baılanysty ishki áser etýdiń yqtımal dozasy esepteldi. Ýran ken oryndarynyń mańynda turatyn halyqtyń densaýlyǵynyń jaı-kúıine baǵa berilip, osy aımaqtyń densaýlyǵyn jaqsartý sharalary usynyldy.
Stepnogorsk qalasynyń mańynda ornalasqan ýran óńdeý kásiporyndarynyń radıoaktıvti qaldyqtar qoımalarynyń áser etý aımaqtarynda turatyn turǵyndar úshin radıasııalyq qaýip-qaterdi azaıtý ádisterin zertteý jáne ázirleý buryn da júrgizilgen. Instıtýt bıyldan bastap Atom energııasy jónindegi halyqaralyq agenttik qarjylandyratyn radıasııalyq qaýipsizdik boıynsha etalondyq zerthanasy bar ulttyq oqý ortalyǵyn qurý jobasyn júzege asyrýǵa kirisedi.
Ýnıversıtette qalyptasqan tanylǵan ǵylymı mektepterdiń qatarynda akademık E.D. Dalenovanyń profılaktıkalyq medısına men tamaqtaný ǵylymı mektebi qalyptasty. Sońǵy jyldary osy ǵylymı mektep ǵalymdary «Aýrýlardyń aldyn alý jáne ómir súrý kezeńine baılanysty tamaqtanýdy ońtaılandyrý arqyly azamattardyń ómir súrý sapasyn jaqsartý júıesin ázirleý jáne engizý» jobasyn júzege asyrdy. Osy zertteý sheńberinde Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy alımentarlyq táýeldi aýrýlardyń deńgeıi zertteldi, halyqtyń densaýlyǵy men tamaqtaný jaǵdaıy baǵalandy, makro jáne mıkroelementterdiń balansyn eskere otyryp, «Nýtrısıologııa kartasy» ázirlendi jáne dıetalyq tamaqtanýdyń negizi jáne alımentarlyq táýeldi patologııalardyń damýynyń negizgi predıktorlary anyqtaldy. Bul jobany iske asyrý halyqtyń ártúrli toptaryndaǵy ómir súrý sapasyn jaqsartý jáne ómir súrý uzaqtyǵyn arttyrý úshin jaǵdaı jasaýǵa múmkindik berdi.
«Qazaqstan medısına ǵylymynyń damýyna akademık R. Rahymjanova basqaratyn radıologııa ǵylymı mektepteriniń, akademık R. Tólebaev basqaratyn otorınolarıngologııanyń jáne basqa da birqatar ǵylymı mektepterdiń mamandary júrgizgen ázirlemeler men zertteýler úlken úles qosýda».
Ýnıversıtette sońǵy jyldardaǵy ǵylymı-zertteý izdenisteri baǵyttarynyń biri Nur-Sultan jáne Shymkent qalalaryndaǵy klımattyq, meteorologııalyq jáne ekologııalyq faktorlardy eskere otyryp, negizgi júrek-qantamyr aýrýlarynyń keshendi aldyn alý jáne alǵashqy medısınalyq-sanıtarlyq kómekte ólim-jitim deńgeıin tómendetý boldy. Osy zertteý aıasynda «Aımaqtyń klımattyq jáne ekologııalyq faktorlaryn eskere otyryp, negizgi júrek-qan tamyrlary aýrýlarynyń asqynýlarynyń aldyn alý boıynsha semafor» elektrondy servısi ázirlendi. Osy zertteý nátıjeleri klımattyq, meteorologııalyq jáne ekologııalyq faktorlardy eskere otyryp, jiti júrek-qantamyr aýrýlarynyń aldyn alý, asqynýlar men ólim-jitimdi azaıtý boıynsha is-sharalardy júzege asyrýdy qamtamasyz etýge múmkindik berdi.
Azdap jetistikter týraly jaza ketsek. Ǵalymdarymyzdyń eńbegi nagradalarmen erekshelenip, ulttyq jáne halyqaralyq deńgeıde marapattaldy jáne laıyqty baǵasyn aldy. Máselen, 2021 jyly hırýrgııalyq aýrýlar, barıatrııalyq hırýrgııa jáne neırohırýrgııa kafedrasynyń professory Ospanov Oral Bazarbaıuly 2021 jyly «Úzdik ǵylymı qyzmetker» syılyǵynyń ıelendi. Ol kóptegen ǵylymı ázirlemeler úshin medısına salasynda birinshi bolyp «Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen ónertapqyshy» ataǵyn aldy. Atap aıtqanda, onyń ǵylymı-zertteý jumystary patologııalyq, ıaǵnı saý emes semizdik pen 2 tıpti qant dıabetin, sondaı-aq artyq salmaqpen baılanysty basqa da aýrýlardy hırýrgııalyq emdeýge múmkindik beretin barıatrııalyq jáne metabolıkalyq hırýrgııa sııaqty jańa baǵytty damytýǵa ákeldi. Sonymen qatar, stýdentter arasynda ǵylymdy damytý maqsatynda – 2022 jyldyń 11-sáýirinde Astana medısına ýnıversıteti stýdentteri men jas ǵalymdarynyń 64-shi halyqaralyq konferensııasy bastaldy. Eki kún ishinde konferensııaǵa qatysýshylar seksııalyq otyrystar aıasynda hırýrgııa, akýsherııa jáne gınekologııa, pedıatrııa, sáýlelik dıagnostıka jáne medısınanyń basqa da salalaryndaǵy ǵylymdy damytýdyń ózekti máselelerin, sonyń ishinde praktıkalyq densaýlyq saqtaýda suranysqa ıe zertteýlerdi damytý men ınnovasııalardy engizý boıynsha máselelerdi talqylaýdy kózdeıdi.
Búgingi tańda Astana medısına ýnıversıteti ǵylymı-zertteý ýnıversıtetine aınaldyrý negizinde bilim berý, ǵylymı jáne ınnovasııalyq qyzmetti ıntegrasııalaýdy odan ári damytýdy negizgi mindet etip qoıyp otyr. Zertteý ýnıversıtetine aınaldyrý joǵary oqý ornyna praktıkalyq densaýlyq saqtaýdyń kadrlarǵa jáne jańa tehnologııalarǵa ózekti qajettilikterine tıimdi jaýap berýge múmkindik beredi, bul qazaqstandyq medısınalyq bilim berý júıesiniń jáne tutastaı alǵanda densaýlyq saqtaý júıesiniń básekege qabilettiligin arttyrýǵa yqpal etedi.
Vıtalıı KOIKOV,
Astana Medısına ýnıversıtetiniń ǵylymı jumys jónindegi prorektory, m.ǵ.d., MBA
