Konferensııanyń maqsaty – aǵartýshy, lıngvıst-ǵalym, ádebıettanýshy, qoǵam qaıratkeri A.Baıtursynulynyń qoǵamdyq-saıası kózqarastary men ǵylymı ıdeıalaryn zerttep, zerdeleý. Halyqaralyq konferensııanyń moderatory, IýNESKO qamqorlyǵyndaǵy Mádenıetterdi jaqyndastyrý ortalyǵynyń bas ǵylymı qyzmetkeri, jazýshy Naǵashybek Qapabekuly bul aýqymdy is-sharany uıymdastyrý barysynda aldyn ala birneshe satydan turatyn daıyndyq jumysy júrgizilgenin atap ótti. Atap aıtqanda, Parıjdegi IýNESKO-nyń shtab-páteri Qostanaıdaǵy A.Baıtursynuly atyndaǵy memlekettik ýnıversıtetimen, A.Baıtursynuly atyndaǵy Til bilimi ınstıtýtymen, Alash qaıratkeriniń Almatydaǵy mýzeıimen jáne ózge de mekemelermen tyǵyz baılanysta jumys istep, konferensııa materıaldaryn arnaıy jınaq retinde bastyryp shyǵarýǵa muryndyq bolǵan.
Ǵylymı konferensııanyń betashar sózin alǵan IýNESKO qamqorlyǵyndaǵy halyqaralyq Mádenıetterdi jaqyndastyrý ortalyǵynyń dırektory, Qazaqstannyń Eńbek Eri Oljas Súleımenov óziniń sonaý 1980 jyldary alǵash Ahmet Baıtursynuly esimimen tanysqan sátin eske alyp, sodan beride ǵalymdy zerttep, tanýda atqarylǵan irgeli isterge toqtaldy.
Almaty qalasy ákiminiń orynbasary Arman Qyryqbaev jańa qyzmetke taǵaıyndalǵaly A.Baıtursynulyna baılanysty úshinshi keshendi sharaǵa qatysyp otyrǵanyn, aldaǵy jyl boıy atalyp ótetin aýqymdy basqosýlardyń negizgi tarmaǵy Almaty qalasynda josparlanǵanyn jetkizdi. «Mereıtoıdy atap ótýdiń máni sonda, birtýar ult perzentiniń ólsheýsiz eńbegin halyqqa úzdiksiz nasıhattaý, esimin ulyqtaý, ásirese jas urpaqtyń sanasyna sińirý. HH ǵasyrdyń basynda óz ómirin ult azattyǵynyń jolyna sarp etken, sanaly ǵumyryn el múddesine arnaǵan rýhanı kóshtiń basynda ǵulama ǵalym, Alash ardaqtysy Ahmet Baıtursynuly turǵan bolatyn. Aqyl-parasatqa, ǵylym-bilimge, órkenıet órine bastaıtyn Ahmet joly – izgilik pen adaldyqtyń joly. Bilimdi eldiń eshqashan eshkimge kiriptar bolmaıtynyn nasıhattaýmen ótken ult qaıratkeri qazaq balalarynyń ǵana emes, kúlli ulttyń ustazy deımiz. Batys pen Shyǵysty, dástúr men jańashyldyqty, din men ǵylymdy, óner men bilimdi bir boıyna toǵystyra alǵan A.Baıtursynuly – tarıhı syn saǵatynda jaýapkershilikti moınyna alǵan danyshpan tulǵa, jasampaz jan. Aǵartýshynyń Almatydaǵy mýzeı-úıinde jóndeý, ekspozısııasyn jańartý jumysy júrgizilip jatyr. Onda aǵartýshy qaıratkerdiń ómiri men shyǵarmashylyǵyna baılanysty 500-ge jýyq qundy derekter jınaqtalǵan. Sondaı-aq bıyl Almaty qalasynyń kórikti aýdanynan Ahmet Baıtursynulynyń eńseli eskertkishi de boı kótermek», dep Arman Orazbaıuly konferensııa qatysýshylaryna jaǵymdy jańalyqtyń bir shetin súıinshilep, qýantyp qoıdy.
Sońyna san ǵasyrǵa jetetin qundy mura qaldyrǵan qazaq aǵartýshysynyń rýhanı múddesiniń álemdik órkenıet pen mádenıetterdiń damý úrdisimen úılesim tabatynyn IýNESKO Bas dırektorynyń orynbasary Gabrıella Ramos Parıjden joldaǵan óz beıneúndeýinde oryndy atap ótti. G.Ramostyń aıtýynsha, 1946 jyly BUU-nyń hartııasy qabyldanǵaly beri jer sharynda 102 saıası qaqtyǵystyń oty tutanǵan. Al pandemııa álem boıynsha 6 mıllıon adamnyń ómirin qıdy. Osy mysaldyń ózinen-aq birneshe mıllıard adamǵa meken bolyp otyrǵan álemniń aǵzasy men qańqasy kez kelgen shıeleniske úgitilip túserdeı asa názik ekenin ańǵartyp otyr. «Ksenofobııa men dıskrımınasııadan, rasızm men agressııadan óz eli men jeriniń bostandyǵy jolynda basyn qaterge tikken Ahmet Baıtursynuly sııaqty shynaıy uly qaıratkerlerdiń halyqshyl muraty men otanshyl sezimi ǵana qutqara alady» dedi G.Ramos.
UǴA akademıgi Mámbet Qoıgeldıev pen A.Baıtursynuly atyndaǵy Til bilimi ınstıtýtynyń dırektory Anar Fazyljanova halyqaralyq konferensııanyń negizgi baıandamasyn jasap, A.Baıtursynulynyń ult-azattyq qozǵalysyndaǵy saıası-qaıratkerlik tulǵasy jáne A.Baıtursynulynyń passıonarlyq tulǵasy týraly tolǵamdy oı tarqatty.
Qyrǵyzstan Ulttyq ǵylym akademııasynyń korrespondent-múshesi, professor Týrýsbek Marazyqov A.Baıtursynuly men Q.Tynystanovtyń shyǵarmalaryndaǵy úndestikti taldasa, О́zbekstan Respýblıkasy Prezıdentiniń janyndaǵy Memlekettik basqarý akademııasynyń oqytýshysy, dosent Shamsııa Ismaılova A.Baıtursynuly men Ishokhon Ibrattyń pedagogıkalyq ıdeıalaryna salystyrmaly taldaý jasady. Konferensııada sóz alǵan Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń basqarma tóraǵasy, aqyn Ulyqbek Esdáýlet, A.Baıtursynuly mýzeı-úıiniń jetekshisi Raıhan Imahanbet, fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor Orynaı Jubaı, Qostanaı óńirlik ýnıversıtetiniń professory, fılosofııa ǵylymdarynyń kandıdaty Qalqaman Jaqyp, professor Temirhan Tebegenov, alashtanýshy-ǵalym Ǵarıfolla Ánes birtýar ult perzentiniń taǵylymdy ómirine taǵzym jasaı otyryp, Alash ıdeıasyn tý etken qaıtalanbas tulǵanyń ómiri men shyǵarmashylyǵy jaıly jan-jaqty oı tolǵady.
Ahmet murasy, aǵartýshy ǵalym atqaryp ketken ushan-teńiz ǵylymı eńbekter tolyqtaı zerttelip boldy dep eshkim de aıta almaıdy. Tumshalanyp kelgen tarıh syry endi ashylyp jatyr. Ahmettanýdaǵy irgeli izdenister men ulttyń kádesine jaraıtyn keleli keńes jyl boıy jalǵasyn tabady.
ALMATY
